Windykacja w Wenezueli

Postępowanie windykacyjne w Wenezueli rozpoczyna się od analizy długu, dłużnika oraz dokumentów potwierdzających istnienie zobowiązania. Na tym etapie sprawdza się, czy dłużnik jest osobą fizyczną czy podmiotem gospodarczym, czy nadal prowadzi działalność w Wenezueli, czy posiada majątek, rachunki, umowy, wierzytelności wobec osób trzecich lub inne aktywa, z których można prowadzić egzekucję, czy toczą się wobec niego postępowania sądowe lub egzekucyjne oraz czy dług może być kwestionowany z powodu braku dowodów, przedawnienia, częściowej zapłaty, potrącenia albo wcześniejszego naruszenia zobowiązania przez wierzyciela. Taka analiza pozwala dobrać strategię windykacji odpowiednią do rodzaju długu, wypłacalności dłużnika i dostępnej drogi sądowej.

Jeżeli wstępna analiza pokazuje, że dłużnik nadal działa, posiada majątek lub dochody w Wenezueli, a natychmiastowe skierowanie sprawy do sądu nie jest najkorzystniejszym pierwszym krokiem, można rozpocząć etap pozasądowy. Jego celem jest uzyskanie dobrowolnej zapłaty, utrwalenie stanowiska dłużnika oraz przygotowanie materiałów do ewentualnej windykacji sądowej.

Ten etap obejmuje negocjacje z dłużnikiem w celu zawarcia porozumienia o zapłacie, restrukturyzacji zadłużenia albo innego rozwiązania akceptowalnego dla wierzyciela. W zależności od okoliczności może to być zwrot rzeczy, cesja wierzytelności, pisemne uznanie długu, zapłata w ratach albo udział osoby trzeciej, która przejmie zobowiązanie lub zabezpieczy jego wykonanie.

Kontakt z dłużnikiem rozpoczyna się od formalnego zawiadomienia wysłanego dostępnymi środkami, w tym pocztą, pocztą elektroniczną, telefonicznie, wiadomością lub za pośrednictwem upoważnionych przedstawicieli. Na tym etapie ważne jest prowadzenie formalnej i udokumentowanej komunikacji z dłużnikiem, ustalenie osób uprawnionych do podejmowania decyzji, pisemne utrwalenie stanowiska stron oraz zachowanie dowodów uznania długu, propozycji zapłaty, odmowy wykonania zobowiązania lub zawartego porozumienia.

Czas trwania etapu pozasądowego zależy od zachowania dłużnika, jakości dowodów, pilności zabezpieczenia aktywów oraz realnej możliwości zawarcia porozumienia o zapłacie. Jeżeli dłużnik nie odpowiada, bez wystarczającej podstawy zaprzecza istnieniu długu, próbuje rozporządzać majątkiem albo negocjacje przestają być użyteczne dla wierzyciela, dochodzenie należności powinno być kontynuowane na drodze sądowej.

Właściwy termin przedawnienia zależy od rodzaju roszczenia i charakteru długu. W Wenezueli roszczenia związane z prawami rzeczowymi przedawniają się po dwudziestu latach, a roszczenia osobiste po dziesięciu latach, chyba że szczególny przepis przewiduje inny termin. Roszczenie wynikające z wykonalnego orzeczenia sądowego przedawnia się po dwudziestu latach, natomiast prawo do skorzystania z drogi egzekucyjnej przedawnia się po dziesięciu latach. W przypadku niektórych roszczeń kupców o zapłatę ceny towarów sprzedanych osobom niebędącym kupcami może mieć zastosowanie krótszy dwuletni termin przedawnienia. Przedawnienie działa zwykle jako zarzut procesowy, który powinien zostać podniesiony przez dłużnika.

Bieg terminu przedawnienia może zostać przerwany, jeżeli dłużnik wyraźnie lub dorozumianie uzna prawo wierzyciela. Dlatego wiadomości, protokoły, korespondencja elektroniczna, propozycje zapłaty, częściowe płatności oraz dokumenty uznania długu mają praktyczne znaczenie dla wykazania, że dłużnik przyznał istnienie zobowiązania.

Prawo wenezuelskie pozwala prowadzić sądową windykację długów kilkoma drogami procesowymi: w postępowaniu zwykłym, gdy roszczenie wymaga pełnego zbadania faktów i prawa; w postępowaniu krótkim albo ustnym, gdy charakter roszczenia i wartość sprawy pozwalają na bardziej skoncentrowane rozpoznanie; oraz w postępowaniu o nakaz zapłaty, które może być stosowane do dochodzenia określonej i wymagalnej kwoty pieniężnej albo udokumentowanego zobowiązania w przypadkach przewidzianych przez wenezuelskie prawo procesowe cywilne.

Postępowanie zwykłe rozpoczyna się od złożenia pozwu do właściwego sądu. Pozew powinien wskazywać sąd, wierzyciela, dłużnika, przedmiot żądania, okoliczności faktyczne, podstawy prawne oraz dokumenty, z których bezpośrednio wynika dochodzony dług. Jeżeli zagraniczny wierzyciel działa przez pełnomocnika, pełnomocnictwo wystawione poza Wenezuelą powinno spełniać właściwe wymogi formalne i w razie potrzeby zostać przetłumaczone na język postępowania. Uprawnienia do zawarcia ugody, odbioru pieniędzy lub rozporządzania spornym prawem powinny być wyraźnie wskazane w pełnomocnictwie.

Po przyjęciu pozwu sąd zarządza przygotowanie niezbędnych odpisów pozwu wraz z wezwaniem do stawienia się w celu złożenia odpowiedzi. Odpisy te przekazuje się urzędnikowi sądowemu w celu doręczenia pozwanemu. Na wniosek powoda mogą one zostać przekazane także powodowi albo jego pełnomocnikowi w celu zorganizowania doręczenia przez innego urzędnika sądowego lub notariusza z okręgu sądowego sądu rozpoznającego sprawę albo miejsca zamieszkania pozwanego. Po dokonaniu doręczenia powód lub jego pełnomocnik składa sekretarzowi sądu udokumentowany wynik podjętych czynności.

W terminie wyznaczonym na złożenie odpowiedzi pozwany może podnieść zarzuty wstępne zamiast odpowiadać co do istoty sprawy. Zarzuty te mogą dotyczyć między innymi braku jurysdykcji, niewłaściwości sądu, istnienia innej toczącej się sprawy, potrzeby połączenia z innym postępowaniem, braku zdolności lub właściwej reprezentacji stron, niewystarczającego pełnomocnictwa, braku zabezpieczenia, braków formalnych pozwu, istnienia warunku lub terminu, który jeszcze nie nastąpił, zagadnienia prejudycjalnego, sprawy już prawomocnie rozstrzygniętej, wygaśnięcia prawa do wniesienia roszczenia albo ustawowego zakazu przyjęcia zaproponowanego powództwa.

Sposób rozpoznania i skutki zarzutów wstępnych zależą od rodzaju podniesionego zarzutu. Kwestie dotyczące jurysdykcji, właściwości sądu, innej toczącej się sprawy lub połączenia postępowań podlegają szczególnym zasadom. Braki dotyczące zdolności, reprezentacji, pełnomocnictwa, zabezpieczenia lub formy pozwu mogą zostać usunięte w ustawowym terminie. Kwestie związane z warunkiem lub terminem, który jeszcze nie nastąpił, zagadnieniem prejudycjalnym, sprawą już prawomocnie rozstrzygniętą, wygaśnięciem prawa do wniesienia roszczenia albo ustawowym zakazem przyjęcia pozwu mają odmienne skutki procesowe: powód powinien oświadczyć, czy je uznaje, czy kwestionuje, a milczenie może zostać potraktowane jako uznanie zarzutów, których wyraźnie nie zakwestionowano. W zależności od wyniku postępowanie może być kontynuowane, zawieszone, przekazane właściwemu sądowi albo zakończone.

W odpowiedzi na pozew pozwany powinien jasno wskazać, czy kwestionuje żądanie w całości lub części, czy też uznaje je w całości albo z ograniczeniami, oraz przedstawić przyczyny, zarzuty i merytoryczną obronę, które uważa za właściwe. Jeżeli pozwany nie złoży odpowiedzi w przewidzianym terminie, może zostać uznany za przyznającego żądanie powoda w zakresie, w jakim nie jest ono sprzeczne z prawem, chyba że przedstawi dowody na swoją korzyść. Jeżeli termin na zgłoszenie dowodów upłynie, a pozwany nie zgłosi żadnych dowodów, sąd może rozstrzygnąć sprawę w ustawowym terminie na podstawie takiego przyznania.

Jeżeli pozwany uzna wszystkie żądania wskazane w pozwie, postępowanie ulega zakończeniu, a sąd zatwierdza uznanie, nadając mu skutki równoważne z prawomocnym orzeczeniem sądowym.

Następnego dnia po upływie terminu do stawienia się w celu złożenia odpowiedzi, jeżeli nie doszło do ugody i pozwany nie uznał żądania, sprawa przechodzi do etapu dowodowego bez potrzeby wydawania odrębnego zarządzenia przez sędziego, chyba że może zostać rozstrzygnięta bez przeprowadzania dowodów. W postępowaniu zwykłym termin dowodowy obejmuje piętnaście dni na zgłoszenie dowodów oraz trzydzieści dni na ich przeprowadzenie i ocenę. W przypadku dowodów, które muszą zostać przeprowadzone poza miejscem postępowania, dolicza się dodatkowy termin związany z odległością, a dla niektórych dowodów przeprowadzanych za granicą może zostać przyznany nadzwyczajny termin do sześciu miesięcy, jeżeli spełnione są warunki ustawowe.

Po zakończeniu terminu dowodowego strony składają pisemne stanowiska w piętnastym kolejnym dniu, z wyjątkiem szczególnych przypadków dotyczących składu sądu. Pisemne stanowiska dołącza się do akt sprawy, a każda ze stron może w ciągu następnych ośmiu dni przedstawić uwagi do stanowiska strony przeciwnej. Po złożeniu pisemnych stanowisk, wykonaniu czynności uzupełniających zarządzonych przez sąd albo upływie terminu na ich wykonanie sąd wydaje wyrok w ciągu kolejnych sześćdziesięciu dni.

Postępowanie krótkie i postępowanie ustne mają zastosowanie do niektórych roszczeń o zapłatę długu, gdy charakter długu, przedmiot sporu i wartość sprawy mieszczą się w odpowiednich zasadach procesowych. W Wenezueli wartość sprawy decyduje o właściwości sądu i może wpływać na wybór drogi procesowej. W nowych sprawach Uchwała nr 2023-0001 pełnego składu Najwyższego Trybunału Sprawiedliwości powiązała właściwość według wartości z oficjalnym kursem waluty o najwyższej wartości ustalonym przez Bank Centralny Wenezueli, wraz z zasadami wenezuelskiego prawa procesowego cywilnego i właściwych ustaw szczególnych.

Postępowanie o nakaz zapłaty ma zastosowanie, gdy roszczenie wierzyciela dotyczy zapłaty określonej i wymagalnej kwoty pieniężnej, wydania określonej ilości rzeczy zamiennych albo wydania konkretnej rzeczy ruchomej. Wierzyciel może wybrać między postępowaniem zwykłym a postępowaniem o nakaz zapłaty, jednak ta droga nie ma zastosowania, jeżeli dłużnik nie znajduje się w Wenezueli i nie ustanowił przedstawiciela, któremu można doręczyć nakaz, albo jeżeli ustanowiony przedstawiciel odmawia działania w imieniu dłużnika.

Aby skorzystać z tej procedury, wierzyciel składa wniosek spełniający wymogi procesowe i dołącza pisemny dowód dochodzonego prawa. Dowodami pisemnymi mogą być dokumenty urzędowe, dokumenty prywatne, dopuszczalne listy lub wiadomości, przyjęte faktury, weksle trasowane, weksle własne, czeki oraz inne dokumenty zbywalne. Jeżeli sąd przyjmie wniosek, wydaje nakaz zapłaty zobowiązujący dłużnika do zapłaty albo wniesienia sprzeciwu w terminie dziesięciu dni. Jeżeli sprzeciw nie zostanie wniesiony, może rozpocząć się egzekucja przymusowa.

Jeżeli dłużnik wniesie sprzeciw w ustawowym terminie, roszczenie nie jest już prowadzone jako bezsporny nakaz zapłaty i przechodzi na właściwą drogę sporną, z uwzględnieniem charakteru długu, wartości sprawy i mających zastosowanie zasad procesowych. W takiej sytuacji jakość dokumentów, możliwość prześledzenia powstania długu oraz wcześniejsze stanowisko dłużnika mają szczególne znaczenie dla poparcia roszczenia wierzyciela.

Orzeczenie sądu pierwszej instancji może zostać zaskarżone w drodze apelacji w odpowiednim terminie procesowym. Co do zasady zwykły termin apelacyjny wynosi pięć dni, chyba że przepis szczególny przewiduje inny tryb. Sąd drugiej instancji rozpoznaje środek zaskarżenia w granicach akt sprawy oraz podniesionych zarzutów.

Orzeczenie ostatniej instancji może podlegać kontroli kasacyjnej, jeżeli spełnione są przesłanki przewidziane przez wenezuelskie prawo procesowe cywilne oraz właściwy próg wartości sprawy. Skargę kasacyjną zapowiada się przed sądem, który wydał zaskarżone orzeczenie, w terminie dziesięciu dni po upływie odpowiednich terminów procesowych. Dopuszczalność według wartości sprawy ustala się zgodnie z systemem obowiązującym w chwili wniesienia sprawy, w tym z uwzględnieniem oficjalnego kursu waluty o najwyższej wartości ustalonego przez Bank Centralny Wenezueli, gdy ma to zastosowanie.

Po uprawomocnieniu się orzeczenia wierzyciel może zwrócić się do sądu o zarządzenie jego wykonania. W takim zarządzeniu sąd wyznacza termin nie krótszy niż trzy dni i nie dłuższy niż dziesięć dni na dobrowolne wykonanie zobowiązania przez dłużnika. Jeżeli dłużnik nie wykona zobowiązania w tym terminie, rozpoczyna się egzekucja przymusowa. Z punktu widzenia przedawnienia roszczenie wynikające z wykonalnego orzeczenia sądowego przedawnia się po dwudziestu latach, natomiast prawo do skorzystania z drogi egzekucyjnej przedawnia się po dziesięciu latach.

W ramach wykonania orzeczenia sądowego wierzyciel może dążyć do zaspokojenia roszczenia poprzez zajęcie majątku dłużnika w granicach prawa, sprzedaż ruchomości lub nieruchomości, egzekucję z kwot pieniężnych, egzekucję z aktywów znajdujących się w Wenezueli oraz inne środki dopuszczone przez procedurę cywilną. Jeżeli orzeczenie dotyczy określonej kwoty pieniężnej, sędzia może zarządzić zajęcie majątku dłużnika w zakresie wystarczającym do pokrycia długu i kosztów, bez przekroczenia granic przewidzianych przez prawo procesowe.

Jeżeli wierzyciel posiada już zagraniczne orzeczenie sądowe przeciwko dłużnikowi, dochodzenie należności w Wenezueli zależy od tego, czy takie orzeczenie może wywoływać skutki prawne w tym państwie. Wenezuelskie prawo prywatne międzynarodowe uznaje skuteczność zagranicznych orzeczeń w sprawach cywilnych, handlowych oraz dotyczących prywatnych stosunków prawnych, jeżeli orzeczenie jest prawomocne w państwie pochodzenia, nie narusza wyłącznej jurysdykcji Wenezueli, pochodzi od sądu, którego jurysdykcja jest akceptowana przez prawo wenezuelskie, respektuje prawo pozwanego do obrony i nie jest sprzeczne z wcześniejszym orzeczeniem wenezuelskim ani z wcześniej wszczętym postępowaniem między tymi samymi stronami dotyczącym tego samego przedmiotu.

Aby wykonać zagraniczne orzeczenie sądowe w Wenezueli, orzeczenie musi zostać uznane za wykonalne zgodnie z właściwą procedurą. W sprawach międzynarodowych występują trzy różne sytuacje: wniesienie pozwu bezpośrednio w Wenezueli, wykonanie już prawomocnego orzeczenia wenezuelskiego albo wcześniejsze uznanie i wykonanie zagranicznego orzeczenia sądowego przed skierowaniem egzekucji do majątku dłużnika znajdującego się w tym państwie.

Jeżeli dłużnik będący kupcem wykazuje oznaki zaprzestania płatności, postępowanie upadłościowe może stać się istotnym narzędziem ochrony interesów wierzycieli. W wenezuelskim prawie handlowym stan odroczenia płatności i upadłość nie są pojęciami tożsamymi: stan odroczenia płatności dotyczy kupca, którego aktywa przewyższają zobowiązania, lecz który z powodu braku gotówki wynikającego z nieprzewidzianych zdarzeń lub innej uzasadnionej przyczyny potrzebuje opóźnić albo odroczyć płatności. Upadłość występuje wtedy, gdy kupiec, który nie znajduje się w takim stanie, zaprzestaje spłaty zobowiązań handlowych.

Na tym etapie szczególnego znaczenia nabierają czynności dokonane po zaprzestaniu płatności albo w odpowiednich okresach, jeżeli mogą być nieważne lub zaskarżalne wobec ogółu wierzycieli. Zasady te chronią majątek dostępny do zaspokojenia roszczeń i ograniczają transakcje, które bez uzasadnienia zmniejszają aktywa dłużnika ze szkodą dla wierzycieli.

Do istotnych przypadków należą zakupy dokonane w celu późniejszej sprzedaży po cenie niższej od bieżącej, zaciąganie nadmiernych zobowiązań, stosowanie niekorzystnych sposobów pozyskiwania środków, gdy dłużnik powinien wiedzieć, że takie działania jedynie opóźnią ogłoszenie upadłości, oraz zapłata jednemu wierzycielowi po zaprzestaniu płatności ze szkodą dla pozostałych. Ponadto niektóre czynności nieodpłatne, zabezpieczenia ustanowione dla wcześniejszych długów, płatności przedterminowe albo płatności dokonane w sposób inny niż uzgodniony mogą być nieskuteczne wobec wierzycieli, jeżeli spełnione są warunki przewidziane przez prawo handlowe.

Badanie takich czynności może pozwolić na odzyskanie wartości dla masy, zapobieżenie nieuzasadnionemu uprzywilejowaniu poszczególnych wierzycieli i zwiększenie majątku dostępnego do zaspokojenia uznanych roszczeń. Dla wierzyciela ma to szczególne znaczenie, gdy dłużnik przestał płacić po przeniesieniu aktywów, ustanowieniu zabezpieczeń na rzecz podmiotów powiązanych albo dokonaniu wybiórczych płatności naruszających równość wierzycieli.

Jeżeli potrzebują Państwo wsparcia w międzynarodowej windykacji długów w Wenezueli, Grandliga może przeanalizować dokumenty, przedawnienie, wypłacalność dłużnika, właściwą drogę sądową, możliwość uznania zagranicznego orzeczenia sądowego oraz warianty egzekucji z aktywów znajdujących się w Wenezueli.

06.09.2024

441