Windykacja w Demokratycznej Republice Konga

Windykacja należności w Demokratycznej Republice Konga odbywa się w ramach systemu prawnego odrębnego od Republiki Konga (Kongo-Brazzaville). Niniejszy artykuł dotyczy Demokratycznej Republiki Konga, której stolicą jest Kinszasa. Na początku należy ustalić źródło, podstawę prawną i wysokość roszczenia oraz ocenić, czy są one wystarczająco potwierdzone przez umowy, faktury, dokumenty dostawy lub wykonania usług, korespondencję, uznania długu oraz informacje o trwających postępowaniach sądowych lub egzekucyjnych.

Dla wierzyciela zagranicznego analiza dłużnika w Demokratycznej Republice Konga ma również wymiar praktyczny. Znaczenie może mieć to, czy dłużnik działa w Kinszasie lub innym lokalnym ośrodku gospodarczym, czy zadłużenie wynika z działalności górniczej, logistycznej, budowlanej, zamówień publicznych, handlu lub usług, czy istnieją wierzytelności dłużnika wobec osób trzecich oraz czy majątek dłużnika ma charakter prywatny, handlowy czy jest powiązany z podmiotem prawa publicznego.

Wynik tej analizy określa, czy sprawę można rozpocząć od etapu polubownego, czy właściwe będzie sądowe dochodzenie należności, czy możliwy jest nakaz zapłaty, czy potrzebne są czynności zabezpieczające lub egzekucyjne, czy zagraniczne orzeczenie wymaga wcześniejszego uznania i nadania wykonalności oraz czy sytuacja finansowa dłużnika uzasadnia działania w postępowaniu zbiorowym.

Etap polubowny polega na udokumentowanych negocjacjach z dłużnikiem w celu uzyskania zapłaty roszczenia wierzyciela albo innego rozwiązania handlowego, takiego jak zwrot towaru, przeniesienie długu na osobę trzecią, wymiana usług lub towarów, spłata ratalna, częściowa zapłata połączona z zabezpieczeniem albo pisemne uznanie długu.

Komunikacja z dłużnikiem powinna opierać się na jasnym wezwaniu do zapłaty, kopiach podstawowych dokumentów potwierdzających zadłużenie oraz utrwaleniu odpowiedzi dłużnika. Kontakt za pośrednictwem poczty, poczty elektronicznej, telefonu lub służbowych komunikatorów może pomóc w dotarciu do osób decyzyjnych, potwierdzeniu stanowiska dłużnika i zachowaniu dowodów negocjacji. Zawiadomienia, które mają mieć znaczenie procesowe, powinny być przygotowane w formie przydatnej w późniejszym postępowaniu sądowym lub egzekucyjnym.

Czas trwania etapu polubownej windykacji należności zależy od reakcji dłużnika, jakości dowodów, relacji handlowej między stronami, istnienia majątku oraz gotowości dłużnika do udzielenia zabezpieczenia albo przedstawienia harmonogramu spłaty. Jeżeli dłużnik odmawia zapłaty, unika kontaktu, kwestionuje dług bez przekonujących podstaw, przenosi majątek albo wykazuje oznaki niewypłacalności, wierzyciel może przejść do dochodzenia roszczenia przed sądem.

Demokratyczna Republika Konga jest członkiem OHADA. Państwo ratyfikowało traktat 27 czerwca 2012 r., złożyło dokumenty ratyfikacyjne 13 lipca 2012 r., a system OHADA zaczął obowiązywać wobec Demokratycznej Republiki Konga 12 września 2012 r. Dla wierzyciela ma to znaczenie praktyczne, ponieważ przepisy OHADA stosuje się bezpośrednio w objętych nimi sprawach gospodarczych, w tym przy uproszczonym dochodzeniu roszczeń, egzekucji i postępowaniach zbiorowych.

Przed rozpoczęciem działań sądowych należy ustalić właściwy termin przedawnienia. Zgodnie z prawem krajowym Demokratycznej Republiki Konga ogólny trzydziestoletni termin przedawnienia ma zastosowanie do roszczeń rzeczowych i osobistych, jeżeli nie obowiązuje krótszy termin szczególny. W sprawach handlowych objętych systemem OHADA zobowiązania wynikające z obrotu handlowego między przedsiębiorcami albo między przedsiębiorcą a podmiotem niebędącym przedsiębiorcą przedawniają się co do zasady po pięciu latach, o ile nie ma zastosowania krótszy termin szczególny.

Znaczenie terminu przedawnienia zależy od rodzaju roszczenia, daty wymagalności, treści umowy, uznania długu, wcześniejszych czynności sądowych lub egzekucyjnych oraz zasad właściwych dla danego zobowiązania. W sprawach handlowych strony mogą w określonych granicach zmienić długość terminu przedawnienia, przy czym nie może on zostać skrócony poniżej jednego roku ani przedłużony ponad dziesięć lat.

Sądowe dochodzenie należności w Demokratycznej Republice Konga może być prowadzone w zwykłym postępowaniu sądowym albo w trybie nakazu zapłaty, jeżeli roszczenie spełnia warunki przewidziane dla uproszczonego dochodzenia wierzytelności.

Zwykłe postępowanie sądowe rozpoczyna się od wniosku o wezwanie pozwanego. Jeżeli wniosek spełnia wymogi proceduralne, sąd wydaje wezwanie. Wezwanie powinno być co do zasady doręczone co najmniej osiem pełnych dni przed terminem rozprawy, z uwzględnieniem dodatkowego czasu wynikającego z odległości, jeżeli ma on zastosowanie. Jeżeli pozwany nie ma miejsca zamieszkania ani pobytu w Demokratycznej Republice Konga, wezwanie powinno zostać doręczone co najmniej trzy miesiące przed rozprawą.

W wyznaczonym dniu strony powinny stawić się osobiście albo przez swoich pełnomocników. Jeżeli pozwany nie stawi się na rozprawie, sąd może rozpoznać sprawę pod jego nieobecność i uwzględnić roszczenie powoda, jeżeli zostało ono należycie uzasadnione i zweryfikowane. Jeżeli sąd nie dysponuje dowodem prawidłowego doręczenia wezwania, zarządza ponowne wezwanie.

Jeżeli strony stawią się w sądzie, postępowanie ma charakter kontradyktoryjny. Strony przedstawiają argumenty, dokumenty i dowody na poparcie swoich stanowisk. Jeżeli po pierwszej rozprawie wszystkie okoliczności są dla sądu wystarczająco jasne, sąd może wydać orzeczenie na tym samym posiedzeniu. Jeżeli sprawa nie jest gotowa do rozstrzygnięcia, sąd może zarządzić czynności dowodowe.

W ramach czynności dowodowych sąd może przesłuchiwać świadków, powoływać biegłych, przeprowadzać oględziny, weryfikować autentyczność dokumentów, nakazywać osobiste stawiennictwo stron oraz wykonywać inne czynności procesowe. Po zakończeniu tych czynności sąd przeprowadza końcową debatę stron i wydaje rozstrzygnięcie.

Jeżeli po pierwszym stawiennictwie pozwany przestaje uczestniczyć w sprawie, nie składa pism lub nie bierze udziału w czynnościach dowodowych, powód może kontynuować postępowanie po zawiadomieniu pozwanego. Po upływie piętnastu pełnych dni od zawiadomienia powód może wystąpić o rozstrzygnięcie roszczenia. Takie orzeczenie jest traktowane jako wydane w postępowaniu kontradyktoryjnym.

Tryb nakazu zapłaty jest regulowany przez przepisy OHADA dotyczące uproszczonego dochodzenia roszczeń i środków egzekucyjnych. Może być stosowany do dochodzenia długu, który jest pewny, oznaczony i wymagalny oraz wynika z umowy, weksla albo czeku bez wystarczającego pokrycia. Wierzyciel składa albo przesyła do sekretariatu właściwego sądu wniosek wraz z dokumentami potwierdzającymi istnienie długu. Jeżeli wierzyciel nie ma miejsca zamieszkania lub siedziby w okręgu danego sądu, we wniosku powinien wskazać adres do doręczeń w tym okręgu.

Wniosek powinien wskazywać strony, dokładną kwotę roszczenia, podstawę długu oraz oryginały albo poświadczone kopie dokumentów uzasadniających żądanie. Jeżeli sąd uzna wniosek za uzasadniony w całości lub w części, wydaje nakaz zapłaty odpowiedniej kwoty. Jeżeli wniosek zostanie oddalony w całości albo w części, rozstrzygnięcie w tym zakresie nie podlega zaskarżeniu, ale wierzyciel może dochodzić roszczenia w zwykłym postępowaniu.

Uwierzytelnione kopie wniosku i nakazu należy doręczyć dłużnikowi w terminie trzech miesięcy. Niedochowanie tego terminu powoduje nieważność nakazu. Po doręczeniu dłużnik powinien zapłacić dług albo wnieść sprzeciw w terminie dziesięciu dni. Jeżeli nakaz nie został doręczony dłużnikowi osobiście, sprzeciw może być wniesiony w terminie dziesięciu dni od pierwszej czynności doręczonej osobiście dłużnikowi albo od pierwszej czynności egzekucyjnej, która obejmuje całość lub część majątku dłużnika.

Jeżeli dłużnik nie wniesie sprzeciwu w wymaganym terminie, wierzyciel może wystąpić o nadanie nakazowi wykonalności. Wykonalny nakaz ma skutek orzeczenia wydanego w postępowaniu kontradyktoryjnym i nie podlega zaskarżeniu. Jeżeli dłużnik wniesie sprzeciw, sąd podejmuje próbę pojednania stron w terminie piętnastu dni. W razie pojednania sporządza się protokół, którego jeden egzemplarz ma moc wykonawczą. Jeżeli pojednanie nie zostanie osiągnięte, sprawa trafia na rozprawę, a sąd wydaje orzeczenie także wtedy, gdy dłużnik się nie stawi. Orzeczenie wydane po sprzeciwie zastępuje wcześniejszy nakaz zapłaty.

Od orzeczenia sądu pierwszej instancji w zwykłym postępowaniu przysługuje środek odwoławczy do sądu apelacyjnego w terminie trzydziestu dni. Termin ten biegnie od doręczenia orzeczenia w sprawach rozpoznanych kontradyktoryjnie, a przy orzeczeniach zaocznych od dnia, w którym sprzeciw nie jest już dopuszczalny. Odwołanie ma skutek zawieszający, chyba że orzeczeniu nadano tymczasową wykonalność.

Od orzeczenia sądu apelacyjnego może zostać wniesiona skarga do Sądu Kasacyjnego w terminie trzech miesięcy od doręczenia zaskarżonego orzeczenia, o ile nie ma zastosowania krótszy termin szczególny. Skarga kasacyjna nie wstrzymuje wykonania zaskarżonego orzeczenia, z wyjątkiem spraw, w których orzeczenie zmienia stan osób. Orzeczenie Sądu Kasacyjnego jest ostateczne i nie podlega dalszemu zwykłemu zaskarżeniu.

Jeżeli spór dotyczy stosowania lub wykładni jednolitych aktów OHADA, końcowy etap kontroli może być związany ze Wspólnym Sądem Sprawiedliwości i Arbitrażu. Zgodnie z systemem OHADA sąd ten rozpoznaje środki zaskarżenia od orzeczeń wydanych przez krajowe sądy apelacyjne w sprawach objętych jednolitymi aktami OHADA, z wyjątkiem orzeczeń dotyczących sankcji karnych. Właściwa ścieżka zależy więc od tego, czy spór opiera się na prawie krajowym, prawie gospodarczym OHADA, czy na obu tych podstawach.

W przypadku orzeczeń wydanych po sprzeciwie od nakazu zapłaty przepisy OHADA przewidują szczególny termin odwoławczy wynoszący piętnaście dni. Ten krótszy termin ma duże znaczenie w sprawach o zapłatę, ponieważ nakaz może szybko stać się wykonalny, jeżeli dłużnik nie skorzysta z dostępnych środków w przewidzianym czasie.

Po uzyskaniu tytułu wykonawczego wierzyciel może rozpocząć postępowanie egzekucyjne przeciwko majątkowi dłużnika. Roszczenie może zostać zaspokojone przez zajęcie środków na rachunkach bankowych, zajęcie i sprzedaż ruchomości lub nieruchomości, zajęcie papierów wartościowych, zajęcie wierzytelności oraz zajęcie majątku dłużnika znajdującego się u osób trzecich. Egzekucję należy planować w oparciu o majątek, który można faktycznie ustalić i objąć działaniami w Demokratycznej Republice Konga.

W sprawach międzynarodowych odrębnym zagadnieniem jest uznanie i wykonanie zagranicznych orzeczeń sądowych. Zagraniczne orzeczenie sądowe albo zagraniczny wyrok arbitrażowy może stanowić podstawę egzekucji dopiero po uznaniu jego wykonalności przez właściwy sąd w państwie, w którym ma być prowadzone wykonanie. Ma to szczególne znaczenie, gdy wierzyciel posiada już orzeczenie wydane za granicą i chce dochodzić zaspokojenia z majątku położonego w Demokratycznej Republice Konga.

Szczególnej oceny wymaga sytuacja, w której dłużnikiem jest państwo, jednostka lokalna, instytucja publiczna albo inny podmiot prawa publicznego. Przepisy OHADA przewidują ochronny reżim dla takich podmiotów i ograniczają bezpośrednie środki przymusowe wobec nich. Jeżeli podmiot prawa publicznego nie spełni świadczenia po formalnym wezwaniu, wierzyciel może korzystać z mechanizmu budżetowego przewidzianego w systemie OHADA, w tym z ujęcia długu jako obowiązkowego wydatku po upływie właściwego terminu.

Innym sposobem dochodzenia należności jest wszczęcie wobec dłużnika postępowania upadłościowego albo innego postępowania zbiorowego. W Demokratycznej Republice Konga ten obszar jest regulowany przez przepisy OHADA dotyczące zbiorowego zaspokajania zobowiązań. Wierzyciel może wystąpić o otwarcie takiego postępowania, gdy jego wierzytelność jest pewna, oznaczona i wymagalna, a dłużnik znajduje się w stanie zaprzestania płatności. Po otwarciu postępowania indywidualne pozwy i środki egzekucyjne dotyczące wcześniejszych roszczeń pieniężnych są zasadniczo zawieszane albo niedopuszczalne, a wierzyciele powinni zgłaszać swoje roszczenia w ramach postępowania zbiorowego.

Ten tryb ma znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy dłużnik przestał płacić wielu wierzycielom, nie posiada wystarczającego dostępnego majątku, przenosi aktywa albo nie jest już w stanie wykonywać wymagalnych zobowiązań. Wierzyciele mający miejsce zamieszkania lub siedzibę poza państwem, w którym otwarto postępowanie, mają sześćdziesiąt dni na zgłoszenie wierzytelności. Zgłoszenie powinno być poparte umowami, fakturami, dokumentami dostawy, potwierdzeniami wykonania usług, uznaniem długu, korespondencją, orzeczeniami, dokumentami zabezpieczenia oraz dowodami wysokości należności.

Jeżeli majątek dłużnika nie wystarcza na zaspokojenie wierzycieli, czynności dokonane w okresie podejrzanym mogą zostać zakwestionowane, gdy uszczuplają majątek służący zaspokojeniu wierzycieli. Do takich czynności należą nieodpłatne przeniesienie majątku, umowy, w których zobowiązania dłużnika znacząco przewyższają świadczenia drugiej strony, wcześniejsza zapłata długów, które nie były jeszcze wymagalne, ustanowienie zabezpieczenia na wcześniejsze zobowiązania oraz czynności dokonane z podmiotem, który wiedział o niewypłacalności finansowej dłużnika.

Unieważnienie takich czynności pozwala przywrócić majątek, prawa lub inne składniki do masy służącej zaspokojeniu wierzycieli i kosztów postępowania zbiorowego. Jeżeli niedobór majątku jest związany z błędami w zarządzaniu, sąd może również obciążyć osoby zarządzające całością albo częścią zobowiązań spółki na zasadach przewidzianych przez przepisy OHADA dotyczące niewypłacalności.

Grandliga zapewnia obsługę prawną w zakresie windykacji w Demokratycznej Republice Konga na wszystkich etapach sprawy: analizy dłużnika, oceny dowodów, negocjacji polubownych, przygotowania wezwań do zapłaty, postępowania sądowego, nakazu zapłaty, uznania zagranicznych orzeczeń, czynności egzekucyjnych oraz działań wierzyciela w postępowaniu zbiorowym. W sprawach transgranicznych dotyczących Demokratycznej Republiki Konga strategia powinna łączyć lokalne wymogi procesowe, przepisy gospodarcze OHADA, ustalenie majątku dłużnika i realistyczną ocenę możliwości wykonania roszczenia.

24.12.2024

221