Windykacja w Kazachstanie

Postępowanie windykacyjne w Kazachstanie rozpoczyna się od oceny wypłacalności dłużnika, jego dziedziny działalności, historii przedsiębiorstwa, dostępności dokumentów potwierdzających dług, bieżących spraw sądowych i postępowań egzekucyjnych, a także możliwości kwestionując dług. Ocena ta określa strategię, która będzie stosowana w imieniu klienta podczas procesu windykacyjnego.

Jeżeli wobec dłużnika nie toczą się żadne sprawy sądowe ani zaległe orzeczenia sądowe dotyczące windykacji, a jest on aktywny, wówczas wskazane jest skorzystanie z etapu windykacji przedprocesowej.

Etap ten polega na intensywnych negocjacjach z dłużnikiem w celu osiągnięcia porozumienia w sprawie spłaty roszczeń wierzyciela lub innych możliwości ugody (np. zwrot towaru, cesja długu na osobę trzecią, wzajemna wymiana usług lub towarów). 

Komunikacja z dłużnikiem zazwyczaj rozpoczyna się od pisemnego wezwania wysłanego pocztą, pocztą elektroniczną albo innym kanałem komunikacji używanym przez strony. Na tym etapie ważne jest dokumentowanie korespondencji, ustalenie osób decyzyjnych po stronie dłużnika oraz zaproponowanie realnego sposobu rozliczenia, takiego jak pełna spłata, płatność w ratach, zwrot towaru, przeniesienie długu albo inne rozwiązanie ugodowe akceptowalne z gospodarczego punktu widzenia. Celem polubownej windykacji nie jest bezprawne wywieranie presji, lecz uzyskanie jasnej odpowiedzi dłużnika i ustalenie, czy dług można odzyskać bez postępowania sądowego.

Czas trwania oraz praktyczny wynik windykacji przedprocesowej zwykle zależy od odpowiedzi dłużnika, jakości dokumentów, istnienia rzeczywistego sporu, wypłacalności dłużnika oraz tego, czy umowa przewiduje obowiązkową procedurę reklamacyjną, wezwanie do zapłaty lub mediację przed skierowaniem sprawy do sądu. Jeżeli dłużnik ignoruje żądanie zapłaty, kwestionuje dług bez wystarczających podstaw, ukrywa majątek albo wstępna analiza pokazuje, że windykacja polubowna nie jest właściwa, wierzyciel powinien przejść do sądowego dochodzenia roszczenia.

Ogólny termin przedawnienia w Kazachstanie wynosi trzy lata, a zasady obliczania terminów przedawnienia nie mogą być zmieniane umową stron. Co do zasady termin ten zaczyna biec od chwili, w której wierzyciel dowiedział się albo powinien był dowiedzieć się o naruszeniu swojego prawa, na przykład od dnia wymagalności płatności albo od innej daty, w której zobowiązanie dłużnika stało się przeterminowane. Wierzyciel może złożyć pozew także po upływie terminu przedawnienia, jednak jeżeli dłużnik zwróci się do sądu o zastosowanie skutków przedawnienia, roszczenie może zostać oddalone.

Bieg przedawnienia może zostać przerwany przez złożenie pozwu we właściwym trybie, zawarcie umowy mediacyjnej albo działania dłużnika potwierdzające uznanie długu lub innego zobowiązania. Po takim przerwaniu termin przedawnienia zaczyna biec od nowa, dlatego pisemne uznanie długu, harmonogram spłaty, częściowe płatności oraz inne potwierdzenia ze strony dłużnika mogą mieć istotne znaczenie dowodowe w sprawach windykacyjnych.

Przed złożeniem pozwu do sądu należy sprawdzić procedury rozstrzygania sporu uzgodnione przez strony w umowie. Jeżeli umowa przewiduje obowiązkowe wezwanie do zapłaty, mediację, zapis na sąd polubowny albo inny mechanizm przedsądowy, warunki te powinny zostać wykonane przed wniesieniem pozwu. Niezachowanie uzgodnionej procedury rozstrzygania sporu może stworzyć dla wierzyciela przeszkody procesowe i opóźnić rozpoznanie sprawy.

Ustawodawstwo Kazachstanu przewiduje trzy możliwości windykacji na drodze sądowej: nakaz sądowy, postępowanie ogólne i postępowanie uproszczone.

Tryb wydania nakazu sądowego ma zastosowanie do roszczeń o zapłatę długu, które są bezsporne i potwierdzone dokumentami wykazującymi zobowiązanie dłużnika. Aby skorzystać z tej procedury, wierzyciel składa do sądu wniosek wraz z dowodami wskazującymi, że dług jest jasny i nie jest rzeczywiście kwestionowany. Jeżeli spełnione są wymagania proceduralne, nakaz sądowy może zostać wydany bez pełnego procesu, a następnie doręczony dłużnikowi. Po otrzymaniu nakazu sądowego dłużnik może złożyć sprzeciw w terminie przewidzianym dla tego rodzaju postępowania. Jeżeli dłużnik wykaże, że roszczenie jest sporne, tryb nakazowy nie może być wykorzystany jako ostateczny sposób odzyskania długu, a wierzyciel powinien dochodzić roszczenia w zwykłym postępowaniu sądowym. Jeżeli sprzeciw nie zostanie wniesiony, nakaz sądowy staje się skuteczny i może zostać skierowany do przymusowej egzekucji.

Ogólna procedura sądowa polega na złożeniu pozwu do sądu. Łącznie termin rozpatrzenia sprawy w sądzie pierwszej instancji wynosi trzy miesiące od dnia wniesienia pozwu. W wyjątkowych przypadkach sąd może przedłużyć ten termin o kolejny miesiąc. W praktyce podany okres przeglądu jest znacznie dłuższy. Podczas sądowego rozpatrywania sprawy dopuszczalne jest skorzystanie z postępowania pojednawczego w postaci zawarcia ugody, porozumienia o rozwiązaniu sporu (konfliktu) w drodze mediacji lub porozumienia o rozwiązaniu sporu w trybie partycypacyjnym. Jeżeli sąd zatwierdził jedną z tych umów, wówczas strony są zobowiązane do jej dobrowolnego wypełnienia. Jeżeli dłużnik jej nie zastosuje, wierzyciel ma prawo wyegzekwować taką umowę w ramach postępowania egzekucyjnego. Rozwiązywanie sporów w drodze postępowania pojednawczego pozwala uniknąć późniejszej apelacji lub kasacji zaskarżenia decyzji sądu przez zainteresowaną stronę.  Jeżeli nie zastosowano procedury pojednawczej lub nie została ona zatwierdzona przez sąd, wówczas w wyniku rozpatrzenia sprawy sąd podejmuje decyzję co do zasadności zgłoszonych roszczeń. Orzeczenie sądu pierwszej instancji wchodzi w życie w terminie miesiąca od dnia jego podjęcia, chyba że zostanie złożone zażalenie.

Uproszczone postępowanie pisemne może być stosowane w sprawach o zapłatę, w których wartość roszczenia nie przekracza dwóch tysięcy miesięcznych wskaźników kalkulacyjnych w przypadku osób prawnych albo jednego tysiąca miesięcznych wskaźników kalkulacyjnych w przypadku przedsiębiorców indywidualnych i osób fizycznych. Może ono również znaleźć zastosowanie niezależnie od wartości roszczenia, jeżeli żądanie wierzyciela opiera się na dokumentach potwierdzających zobowiązanie pieniężne dłużnika albo dług wynikający z umowy. Po przyjęciu pozwu sąd zawiadamia strony, że sprawa zostanie rozpoznana w uproszczonym postępowaniu pisemnym. Strony, które nie zgadzają się na rozpoznanie sprawy w uproszczonym postępowaniu pisemnym, mogą w terminie piętnastu dni roboczych od otrzymania odpowiedniego zawiadomienia złożyć wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie ogólnym. Jeżeli taki wniosek nie zostanie złożony, sąd rozpoznaje sprawę na podstawie materiałów pisemnych, bez przeprowadzania rozprawy, bez wzywania stron i bez wysłuchania ustnych wyjaśnień. Uproszczone postępowanie pisemne jest przeznaczone dla spraw opartych na dokumentach, dlatego szczególne znaczenie mają umowy, faktury, dokumenty dostawy, akty uzgodnienia salda, korespondencja oraz inne pisemne dowody istnienia długu.

Zażalenie na postanowienie sądu rozpatruje się w terminie dwóch miesięcy od dnia jego otrzymania przez sąd. Na etapie odwoławczym dopuszczalne jest także skorzystanie z procedury pojednawczej. W wyniku rozpatrzenia skargi sąd apelacyjny wydaje postanowienie, które wchodzi w życie z chwilą jego ogłoszenia.

Akty sądowe, które weszły w życie, mogą zostać zaskarżone w postępowaniu kasacyjnym do Sądu Kasacyjnego do Spraw Cywilnych, pod warunkiem że wykorzystano właściwy tryb apelacyjny. Skarga kasacyjna na orzeczenie sądu apelacyjnego może co do zasady zostać wniesiona w terminie sześciu miesięcy od dnia jego wejścia w życie. Sąd kasacyjny bada zgodność z prawem zaskarżonych aktów sądowych w granicach podniesionych zarzutów, zachowując możliwość szerszego ich zbadania w przypadkach przewidzianych prawem.

Kasacja nie jest dostępna w każdej sprawie cywilnej. Ustawowe wyłączenia obejmują między innymi sprawy rozpoznane w postępowaniu uproszczonym, sprawy zakończone ugodą, porozumieniem mediacyjnym lub procedurą partycypacyjną oraz niektóre roszczenia majątkowe o niższej wartości. W przypadku roszczeń majątkowych obecne progi wynoszą mniej niż dwa tysiące miesięcznych wskaźników obliczeniowych dla osób fizycznych oraz mniej niż trzydzieści tysięcy miesięcznych wskaźników obliczeniowych dla osób prawnych. Przy ocenie dostępności kasacji należy również uwzględnić inne wyłączenia określone w Kodeksie postępowania cywilnego, w tym dotyczące niektórych sporów związanych z niewypłacalnością.

Sprawa cywilna przyjęta do rozpoznania kasacyjnego powinna zostać rozpatrzona w rozsądnym terminie, nie później jednak niż w ciągu sześciu miesięcy od dnia jej wpływu do sądu kasacyjnego. Na tym etapie nadal możliwe jest korzystanie z procedur pojednawczych. Wykonanie aktu sądowego może również zostać zawieszone na czas postępowania kasacyjnego w przypadkach i w trybie przewidzianym prawem; zgodnie z obecnymi przepisami Prezes Sądu Najwyższego, na wniosek prezesa sądu kasacyjnego, albo Prokurator Generalny może zawiesić wykonanie na okres nieprzekraczający sześciu miesięcy.

Po rozpoznaniu sprawy w kasacji dalsza kontrola przez Sąd Najwyższy Republiki Kazachstanu ma charakter wyjątkowy i nie stanowi zwykłego kolejnego szczebla zaskarżenia. Sąd Najwyższy może po kasacji ponownie zbadać prawomocne akty sądowe jedynie na szczególnych podstawach określonych w Kodeksie postępowania cywilnego, w tym w sprawach mogących powodować poważne i nieodwracalne skutki dla chronionych interesów publicznych.

Wierzyciele zagraniczni powinni odróżniać dochodzenie nowego roszczenia w Kazachstanie od wykonania już istniejącego zagranicznego orzeczenia sądowego albo orzeczenia sądu polubownego. Jeżeli wierzyciel posiada już orzeczenie przeciwko dłużnikowi, który ma majątek w Kazachstanie, praktycznym krokiem jest złożenie do właściwego sądu kazachstańskiego wniosku o uznanie i wykonanie takiego orzeczenia, a po uzyskaniu podstawy do egzekucji — skierowanie sprawy do przymusowego wykonania.

Uznawanie i wykonywanie zagranicznych orzeczeń sądów polubownych w Kazachstanie jest związane z konwencją nowojorską, do której Kazachstan przystąpił w dniu 20 listopada 1995 roku, a która weszła wobec Kazachstanu w życie w dniu 18 lutego 1996 roku. W praktyce wierzyciel powinien przygotować orzeczenie sądu polubownego, umowę o poddaniu sporu pod rozstrzygnięcie sądu polubownego, dowody prawidłowego zawiadomienia dłużnika oraz uwierzytelnione tłumaczenia wymagane do użycia w postępowaniu sądowym. Sąd może odmówić wykonania, jeżeli występują wady proceduralne, nieważna umowa o sąd polubowny, brak prawidłowego zawiadomienia, przekroczenie zakresu rozstrzygnięcia, naruszenie porządku publicznego albo inne podstawy przewidziane przez właściwe przepisy.

Zagraniczne orzeczenia sądów państwowych są traktowane inaczej niż orzeczenia sądów polubownych. Ich wykonanie w Kazachstanie zwykle zależy od istnienia właściwej umowy międzynarodowej, umowy o pomocy prawnej albo innej uznanej podstawy prawnej wykonania. Dla wierzyciela zagranicznego oznacza to konieczność ustalenia państwa pochodzenia orzeczenia, rodzaju rozstrzygnięcia, potrzeby jego przymusowego wykonania, prawidłowego zawiadomienia dłużnika oraz wymogów dotyczących poświadczenia dokumentów.

Dokumenty wydane za granicą mogą wymagać legalizacji konsularnej albo apostille, chyba że właściwa umowa międzynarodowa stanowi inaczej. Jeżeli dokument został sporządzony w języku obcym, do użycia w sądzie może być potrzebne uwierzytelnione tłumaczenie na język kazachski albo rosyjski. W sprawach transgranicznych nie są to formalności drugorzędne: błędne poświadczenie dokumentów, brak tłumaczenia, brak dowodów prawidłowego zawiadomienia dłużnika albo niejasny zapis na sąd polubowny mogą opóźnić uznanie i wykonanie orzeczenia nawet wtedy, gdy wierzyciel uzyskał już korzystne rozstrzygnięcie za granicą.

Sądu Międzynarodowego Centrum Finansowego w Astanie nie należy mylić ze zwykłymi sądami państwowymi Kazachstanu. Ma on szczególny status i nie należy do systemu sądownictwa Republiki Kazachstanu. Dlatego jeżeli umowa zawiera postanowienie dotyczące tego sądu albo powiązanego sposobu rozstrzygania sporu, wierzyciel powinien analizować je odrębnie od zwykłego postępowania przed kazachstańskimi sądami państwowymi.

Po wejściu w życie postanowienia sądu, o ile dłużnik odmówi dobrowolnego wykonania wyroku, należy uzyskać od sądu tytuł egzekucyjny i przedstawić go komornikowi w celu przymusowej egzekucji. W Republice Kazachstanu istnieje instytut prywatnych komorników. Wierzyciel ma prawo przedstawić komornikowi tytuł egzekucyjny w terminie trzech lat od dnia jego wystawienia.

Zgodnie z prawem termin na wykonanie przymusu wynosi dwa miesiące od dnia wszczęcia postępowania. W rzeczywistości sprawy prowadzone przez komorników państwowych trwają znacznie dłużej niż sprawy prowadzone przez komorników prywatnych. Prawo przewiduje możliwość ustalenia przez wierzyciela innego terminu na wykonanie egzekucji z prywatnym komornikiem, nie dłuższego jednak niż sześć miesięcy.

Przy wyborze strategii egzekucyjnej wierzyciel powinien uwzględnić rolę prywatnych komorników w Kazachstanie. Prywatny komornik jest licencjonowanym specjalistą uprawnionym do wykonywania dokumentów egzekucyjnych, a aktualne dane kontaktowe takich komorników są dostępne w urzędowym systemie informacyjnym postępowań egzekucyjnych. Stawki wynagrodzenia prywatnych komorników w sprawach pieniężnych zależą od wysokości odzyskiwanej kwoty, dlatego koszty egzekucji należy oceniać łącznie z majątkiem dłużnika, rachunkami bankowymi, należnościami, ruchomościami i nieruchomościami.

Jeżeli wykonanie tytułu egzekucyjnego albo orzeczenia sądu nie prowadzi do odzyskania długu, a dłużnik wykazuje oznaki niewypłacalności, upadłość może stać się odrębnym scenariuszem prawnym, a nie zwykłym dalszym etapem egzekucji. W takiej sytuacji wierzyciel powinien ocenić, czy dłużnik nie jest w stanie wykonywać zobowiązań pieniężnych, czy istnieje majątek możliwy do objęcia postępowaniem upadłościowym oraz czy osoby zarządzające albo kontrolujące dłużnika podejmowały działania pogarszające jego sytuację finansową lub uniemożliwiające wierzycielom uzyskanie zapłaty. Umyślna upadłość oraz odpowiedzialność uzupełniająca powinny być analizowane wtedy, gdy istnieją oznaki, że osoby kontrolujące dłużnika zbywały majątek, ukrywały go, tworzyły sztuczne zobowiązania, przenosiły działalność na podmioty powiązane albo w inny sposób działały w celu uniknięcia zapłaty wierzycielom. Taki mechanizm wymaga dowodów określonych działań oraz związku przyczynowego z niemożnością zaspokojenia roszczeń wierzycieli, dlatego powinien być traktowany jako celowy środek związany z niewypłacalnością, a nie jako zwykły etap windykacji.

Niewykonanie orzeczenia sądu albo dokumentu egzekucyjnego może również tworzyć ryzyko odpowiedzialności karnej dla osób odpowiedzialnych na podstawie artykułu 430 Kodeksu karnego Republiki Kazachstanu. Nie należy przedstawiać tego mechanizmu jako zwykłego zamiennika egzekucji cywilnej, ale może on mieć znaczenie wtedy, gdy orzeczenie sądu albo dokument egzekucyjny dotyczący odzyskania środków pieniężnych pozostaje niewykonany przez okres dłuższy niż sześć miesięcy, a zachowanie dłużnika wskazuje na celowe uchylanie się od wykonania wiążącego aktu sądowego.

Jeżeli potrzebujesz pomocy w zakresie windykacji w Kazachstanie, Grandliga może pomóc w ocenie sytuacji dłużnika, wyborze odpowiedniej strategii przedsądowej lub sądowej, przygotowaniu dokumentów oraz koordynacji działań egzekucyjnych. W sprawach transgranicznych wsparcie może obejmować także analizę zagranicznych orzeczeń sądowych, orzeczeń sądów polubownych, majątku dłużnika w Kazachstanie oraz praktycznych przeszkód, które mogą wpływać na odzyskanie długu.

11.06.2024

489