Windykacja w Iranie

Windykacja w Iranie powinna rozpocząć się od prawnej, finansowej i praktycznej oceny sytuacji dłużnika. W sprawie międzynarodowej taka analiza powinna obejmować dokładną identyfikację dłużnika, jego działalność gospodarczą w Iranie, dostępne aktywa, toczące się sprawy sądowe, istniejące postępowania egzekucyjne, możliwe oznaki niewypłacalności, dokumenty umowne, faktury, dokumenty dostawy, korespondencję, uznanie długu, historię płatności oraz przewidywane zarzuty wobec roszczenia.

W sprawach związanych z Iranem znaczenie ma również praktyczna możliwość otrzymania zapłaty. Strategia odzyskania należności może zależeć od relacji bankowych dłużnika, waluty zobowiązania, miejsca położenia majątku, udziału osób lub podmiotów objętych ograniczeniami oraz możliwości wykorzystania zgodnego z prawem kanału płatności po zawarciu ugody, uzyskaniu wyroku albo rozpoczęciu egzekucji.

Jeżeli dłużnik nadal prowadzi działalność gospodarczą i nie ma pilnej potrzeby zabezpieczenia majątku lub natychmiastowego wszczęcia sprawy sądowej, wierzyciel może wykorzystać etap przedsądowy. Może on obejmować formalne wezwanie do zapłaty, weryfikację kwoty zadłużenia, rozmowy dotyczące harmonogramu spłaty, zwrot towaru, potrącenie, przeniesienie długu na osobę trzecią albo inny sposób ugodowego zakończenia sprawy, który zostanie właściwie udokumentowany.

Kontakt z dłużnikiem może być prowadzony pocztą, pocztą elektroniczną, telefonicznie, przez komunikatory lub inne kanały używane przez strony, jednak każda istotna komunikacja powinna zostać zachowana. W irańskiej sprawie windykacyjnej praktycznym celem tego etapu jest ustalenie osoby decyzyjnej, uzyskanie jasnego stanowiska dłużnika na piśmie, zabezpieczenie dowodów roszczenia oraz ocena, czy dobrowolna zapłata jest realna.

Jeżeli dłużnik ignoruje wezwanie, kwestionuje dług bez wystarczających podstaw, odmawia przedstawienia realnej propozycji spłaty, przenosi majątek albo wstępna analiza pokazuje, że etap przedsądowy nie jest odpowiedni, wierzyciel powinien przejść do sądowej windykacji długu lub innej dostępnej prawnie drogi odzyskania należności.

Przed podjęciem działań sądowych wierzyciel powinien ustalić, czy roszczenie jest zwykłym roszczeniem cywilnym, czy należy do kategorii objętej szczególnym terminem. Co do zasady irańskie prawo cywilne nie przewiduje jednego powszechnego terminu dla wszystkich roszczeń o zapłatę długu, jednak niektóre roszczenia podlegają szczególnym regułom.

Artykuł 318 irańskiego kodeksu handlowego przewiduje pięcioletni termin przedawnienia dla roszczeń dotyczących weksli trasowanych, weksli własnych i czeków wystawionych przez kupców lub w celach handlowych. Termin liczy się od daty protestu albo od ostatniej czynności sądowej, a jeżeli protestu nie dokonano, od upływu terminu do jego dokonania. Jeżeli dłużnik formalnie uzna dług w tym okresie, termin biegnie ponownie od daty uznania. Artykuł 36 irańskiej ustawy ubezpieczeniowej przewiduje dwuletni termin dla roszczeń wynikających z umów ubezpieczenia, liczony od zdarzenia, które dało podstawę do roszczenia.

Prawo irańskie przewiduje sądową windykację długu w zwykłym postępowaniu sądowym. Ta droga jest stosowana, gdy długu nie można odzyskać ugodowo, dłużnik kwestionuje roszczenie albo wierzyciel potrzebuje orzeczenia, które będzie można następnie wykonać z majątku znajdującego się w Iranie.

Zwykła procedura sądowa polega na złożeniu pozwu do właściwego sądu. Po otrzymaniu pozwu sąd sprawdza, czy spełnia on wymogi proceduralne. Jeżeli pozew zostanie przyjęty, sąd rejestruje sprawę i wydaje powodowi potwierdzenie zawierające dane stron, datę wniesienia pozwu oraz numer rejestrowy sprawy.

Po rejestracji sprawy sąd wyznacza termin rozprawy i przesyła pozwanemu zawiadomienie wraz z kopiami pism procesowych. Na rozprawie wierzyciel powinien być gotowy do przedstawienia oryginałów dokumentów załączonych do pozwu, w tym umowy, faktur, dokumentów dostawy, korespondencji, uznań długu, potwierdzeń płatności, gwarancji lub innych dowodów potwierdzających roszczenie. Pozwany również powinien przedstawić oryginały i kopie dokumentów, na które się powołuje.

Nieobecność pozwanego nie zawsze zatrzymuje postępowanie. Jeżeli pozwany, jego pełnomocnik albo przedstawiciel prawny nie uczestniczył w rozprawach, nie złożył pisemnej obrony albo zawiadomienie nie zostało prawidłowo doręczone, orzeczenie może zostać potraktowane jako wyrok zaoczny zgodnie z irańskimi regułami proceduralnymi. Pozwany, przeciwko któremu wydano taki wyrok, może żądać jego ponownego rozpoznania w terminie przewidzianym przez prawo.

W umowach międzynarodowych z irańskim kontrahentem wierzyciel powinien również przeanalizować klauzulę dotyczącą rozstrzygania sporów. Wybór sądu zagranicznego może mieć znaczenie dla strategii kontraktowej stron, jednak sądy irańskie mogą w określonych sytuacjach przyjąć jurysdykcję, jeżeli pozew zostanie wniesiony do właściwego sądu w Iranie. Klauzule arbitrażowe wymagają odrębnej analizy, zwłaszcza w umowach między stroną irańską a stroną zagraniczną, ponieważ irańskie prawo procesowe przewiduje szczególne reguły dotyczące zapisu na sąd polubowny z udziałem cudzoziemców.

Jeżeli wierzyciel jest cudzoziemcem albo spółką zagraniczną występującą w Iranie jako powód, pozwany irański może zwrócić się do sądu o zobowiązanie powoda do złożenia zabezpieczenia kosztów sądowych oraz możliwych kosztów zastępstwa. Taki wniosek powinien zostać złożony przed zakończeniem pierwszej rozprawy. Sąd określa wysokość zabezpieczenia i termin jego wniesienia, a postępowanie zostaje zawieszone do czasu złożenia wymaganego zabezpieczenia.

Wierzyciel zagraniczny może być zwolniony z tego obowiązku w określonych przypadkach. Zwolnienia obejmują między innymi sytuacje, w których obywatele Iranu są zwolnieni z analogicznego zabezpieczenia w kraju wierzyciela, roszczenia dotyczące weksli własnych, weksli trasowanych i czeków, powództwa wzajemne, roszczenia oparte na dokumentach urzędowych oraz sprawy wszczęte na podstawie urzędowych ogłoszeń, w tym niektóre sprzeciwy rejestrowe albo roszczenia przeciwko osobom upadłym.

Podczas rozprawy sąd ocenia dowody przedstawione przez strony, ich argumenty, sporne kwestie prawne oraz podstawy wskazane w pismach procesowych. Po zamknięciu postępowania sąd może wydać orzeczenie na tym samym posiedzeniu. Jeżeli nie jest to możliwe, orzeczenie powinno zostać wydane w ciągu tygodnia, a następnie sporządzone i podpisane zgodnie z wymogami proceduralnymi.

Orzeczenie sądu pierwszej instancji może podlegać apelacji, jeżeli prawo ją dopuszcza. W sporach majątkowych apelacja jest dopuszczalna, gdy wartość roszczenia przekracza 3 000 000 rialów irańskich. Termin do wniesienia apelacji wynosi 20 dni dla osób przebywających w Iranie i dwa miesiące dla osób przebywających za granicą, licząc od doręczenia orzeczenia albo od upływu terminu do ponownego rozpoznania wyroku zaocznego.

Kontrola Sądu Najwyższego Iranu ma charakter kasacyjny i koncentruje się na zgodności orzeczenia z zasadami islamskimi oraz przepisami prawa. W sprawach pieniężnych próg 20 000 000 rialów irańskich dotyczy orzeczeń sądów pierwszej instancji, które stały się prawomocne dlatego, że nie wniesiono apelacji. Termin do wniesienia skargi kasacyjnej wynosi 20 dni dla osób przebywających w Iranie i dwa miesiące dla osób przebywających za granicą. W przypadku zaskarżalnych orzeczeń sądu apelacyjnego termin ten biegnie od doręczenia orzeczenia, a w przypadku orzeczeń sądu pierwszej instancji, od których nie wniesiono apelacji, od upływu zwykłego terminu apelacyjnego. Orzeczenia sądu apelacyjnego są co do zasady ostateczne, z wyjątkiem kategorii wyraźnie przewidzianych przez prawo.

Dla wierzycieli międzynarodowych uznanie i wykonanie zagranicznych orzeczeń sądowych w Iranie stanowi odrębną drogę odzyskania należności. Ma ona znaczenie wtedy, gdy wierzyciel posiada już cywilne orzeczenie wydane za granicą, a dłużnik, jego majątek albo prawa możliwe do zajęcia znajdują się w Iranie. W takiej sytuacji wierzyciel powinien ocenić, czy zagraniczne orzeczenie może zostać wykorzystane w Iranie zamiast rozpoczynania nowego procesu co do istoty sprawy.

Zagraniczne orzeczenie cywilne może zostać wykonane w Iranie, jeżeli spełnione są ustawowe warunki. Obejmują one wzajemność albo podstawę traktatową, zgodność z irańskim porządkiem publicznym i dobrymi obyczajami, brak sprzeczności z międzynarodowymi zobowiązaniami Iranu i szczególnymi przepisami prawa, prawomocność i wykonalność orzeczenia w kraju jego wydania, brak sprzecznego orzeczenia irańskiego, brak wyłącznej jurysdykcji sądów irańskich w danej sprawie oraz istnienie nakazu wykonania wydanego przez właściwy organ państwa, w którym orzeczenie zostało wydane.

Wniosek o wykonanie składa się do sądu miejsca zamieszkania albo siedziby dłużnika w Iranie. Jeżeli miejsce zamieszkania albo siedziba dłużnika w Iranie nie są znane, wniosek składa się do sądu w Teheranie. Jeżeli umowa międzynarodowa między Iranem a państwem pochodzenia orzeczenia przewiduje szczególny tryb albo warunki, zastosowanie ma ta droga traktatowa.

Do wniosku należy dołączyć poświadczony odpis zagranicznego orzeczenia, urzędowe tłumaczenie na język perski, poświadczony odpis zagranicznego nakazu wykonania wraz z tłumaczeniem oraz potwierdzenia konsularne lub dyplomatyczne wymagane dla wykazania wydania i wykonalności orzeczenia. Jeżeli sąd uwzględni wniosek, wydaje postanowienie o uznaniu orzeczenia za wykonalne i kieruje je do wykonania według irańskich zasad egzekucji cywilnej.

Po uprawomocnieniu się i uzyskaniu wykonalności orzeczenia wierzyciel powinien wszcząć postępowanie egzekucyjne. Zgodnie z irańskimi regułami egzekucji cywilnej orzeczenie wykonuje się po jego doręczeniu oraz po złożeniu przez wierzyciela pisemnego wniosku o wykonanie. Egzekucja jest zasadniczo prowadzona na podstawie tytułu wykonawczego.

Jeżeli dłużnik nie wykonuje orzeczenia dobrowolnie, wierzyciel może żądać zajęcia majątku dłużnika. Egzekucja może obejmować środki pieniężne i wierzytelności, ruchomości, nieruchomości, papiery wartościowe, udziały w spółkach oraz inne prawa majątkowe podlegające zajęciu. Zajęcie powinno odpowiadać kwocie zasądzonej orzeczeniem wraz z kosztami egzekucji, a majątek może zostać sprzedany, jeżeli jest to konieczne do zaspokojenia roszczenia wierzyciela.

Dla skutecznej egzekucji w Iranie kluczowe znaczenie ma informacja o majątku dłużnika. Przed uzyskaniem tytułu wykonawczego albo bezpośrednio po jego uzyskaniu wierzyciel powinien ustalić, czy dłużnik posiada wierzytelności, nieruchomości, interesy gospodarcze, ruchomości, udziały albo inne składniki majątku możliwe do zajęcia przez organ egzekucyjny. Jeżeli po wydaniu tytułu wykonawczego przez ponad pięć lat nie są prowadzone czynności egzekucyjne na wniosek wierzyciela, tytuł może utracić skuteczność i konieczne może być wystąpienie o nowy tytuł.

Alternatywną drogą odzyskania należności może być upadłość dłużnika. Zgodnie z irańskim kodeksem handlowym upadłość dotyczy kupca albo spółki handlowej, która zaprzestała płacenia długów, które powinna regulować. Upadłość może zostać ogłoszona przez sąd na wniosek dłużnika, jednego lub kilku wierzycieli albo prokuratora.

Po wydaniu orzeczenia o upadłości upadły kupiec zostaje ograniczony w rozporządzaniu swoim majątkiem, a zarządca likwidacyjny działa w odniesieniu do praw majątkowych i uprawnień dłużnika w zakresie istotnym dla spłaty długów. Od tego momentu roszczenia i czynności egzekucyjne dotyczące masy upadłości powinny być kierowane przeciwko zarządcy likwidacyjnemu albo prowadzone z jego udziałem.

Upadłość może mieć znaczenie dla wierzyciela, gdy zwykła egzekucja nie prowadzi do odzyskania długu, a zachowanie dłużnika wskazuje na utratę, ukrywanie albo przenoszenie majątku. Po dacie zaprzestania płatności nieważne i bezskuteczne są: nieodpłatne przeniesienie lub darowizna majątku ruchomego albo nieruchomego, zapłata długów wymagalnych albo niewymagalnych oraz transakcje obciążające majątek ruchomy albo nieruchomy dłużnika ze szkodą dla wierzycieli.

Transakcje dokonane przed datą zaprzestania płatności również mogą zostać zakwestionowane, jeżeli zostały zawarte w celu uniknięcia zapłaty długów albo pokrzywdzenia wierzycieli i spowodowały szkodę przekraczającą jedną czwartą wartości w chwili transakcji. Takie roszczenie powinno zostać wniesione w terminie przewidzianym przez prawo. Jeżeli sąd orzeknie unieważnienie, majątek powinien zostać zwrócony zarządcy likwidacyjnemu, a gdy zwrot tego majątku nie jest możliwy, powinna zostać zapłacona odpowiednia różnica wartości.

Jeżeli transakcja okaże się pozorna albo zawarta w zmowie, jest nieważna, majątek i uzyskane z niego korzyści podlegają zwrotowi, a druga strona może uczestniczyć w postępowaniu upadłościowym jako wierzyciel tylko w zakresie dopuszczonym przez prawo. Takie mechanizmy mogą zwiększyć masę dostępną dla wierzycieli i poprawić szanse odzyskania należności, gdy dłużnik przenosił majątek przed pogorszeniem sytuacji finansowej albo już w okresie niewypłacalności.

Jeżeli potrzebujesz wsparcia w zakresie windykacji w Iranie, Grandliga może pomóc na kluczowych etapach sprawy: analizie dłużnika i dokumentów, przygotowaniu formalnego wezwania do zapłaty, negocjacjach przedsądowych, wyborze strategii sądowej, dochodzeniu roszczeń przed sądami irańskimi, uznaniu i wykonaniu zagranicznych orzeczeń sądowych, postępowaniu egzekucyjnym, działaniach dotyczących majątku dłużnika oraz czynnościach związanych z upadłością. Strategia odzyskania należności powinna wynikać z dokumentów, statusu dłużnika, dostępnych aktywów, ograniczeń płatniczych oraz procedury, która daje wierzycielowi najsilniejszą praktyczną pozycję.

23.10.2024

245