Windykacja należności od dłużnika, który uciekł za granicę

We współczesnych warunkach globalizacji coraz częstsze są przypadki opuszczania kraju przez dłużników, chcąc uniknąć odpowiedzialności. Sytuacja ta może stwarzać pewne trudności w procesie spłaty zadłużenia, ale nie uniemożliwia.

Wierzyciele stojący przed takim problemem muszą dobrze zrozumieć szczegółowy plan działania i możliwe środki prawne, aby odzyskać swoje pieniądze. Materiał ten będzie przydatny dla wierzycieli, którzy otrzymali już postanowienie sądu o windykacji długu od osoby fizycznej lub planują takie otrzymać.

Pierwszym krokiem w procesie windykacji długu od dłużnika znajdującego się za granicą jest ustalenie jurysdykcji, w której będzie odbywać się windykacja. Zależy to od wielu czynników: tego, gdzie faktycznie mieszka dłużnik i gdzie znajduje się jego zagraniczny majątek.

Po ustaleniu jurysdykcji kolejnym ważnym krokiem jest złożenie wniosku do sądu zagranicznego o uznanie orzeczenia sądu w państwie dłużnika i jego wykonanie. W tym miejscu należy wziąć pod uwagę, że aby złożyć taki wniosek, konieczne jest potwierdzenie faktu zamieszkania dłużnika w danym kraju lub obecności majątku na jego terytorium, co należy udokumentować w momencie składania wniosku. 

Jeżeli wierzyciel posiada jedynie informacje o kraju zamieszkania dłużnika lub lokalizacji jego majątku, ale nie posiada oficjalnego potwierdzenia, na tym etapie konieczne jest zaangażowanie kompetentnych specjalistów w celu zebrania materiału dowodowego. Należy pamiętać, że lista, treść i format wymaganych dowodów mogą różnić się w zależności od kraju. Na przykład w niektórych krajach dostęp do rejestrów nieruchomości może być ograniczony, a uzyskanie informacji będzie wymagało znajomości lokalnych danych identyfikacyjnych dłużnika, takich jak jego numer podatkowy lub dokładny adres jego zagranicznego majątku.

W Anglii dowodem mogą być na przykład artykuły w gazetach, publikacje na portalach społecznościowych, informacje z zasobów Internetu, a także raporty prywatnych detektywów.

Jeżeli zebranie takich dowodów przebiegło pomyślnie, wierzyciel powinien ustalić podstawę prawną uznania i wykonania orzeczenia za granicą. Może ona wynikać z konwencji międzynarodowej, przepisów regionalnych, umowy dwustronnej albo prawa krajowego państwa, w którym wierzyciel chce prowadzić egzekucję. W sprawach cywilnych i handlowych znaczenie może mieć konwencja haska z 2019 r. o uznawaniu i wykonywaniu zagranicznych orzeczeń, jeżeli obowiązuje ona między właściwymi państwami i dane orzeczenie mieści się w jej zakresie.

W przypadku orzeczeń wydanych między państwami członkowskimi Unii Europejskiej zastosowanie co do zasady ma rozporządzenie Bruksela I bis. W takim przypadku orzeczenie wydane w jednym państwie członkowskim jest zwykle uznawane w innym państwie członkowskim bez odrębnego postępowania o stwierdzenie wykonalności, a wierzyciel może przejść do egzekucji po przedstawieniu właściwemu organowi wymaganych dokumentów, w tym odpisu orzeczenia i odpowiedniego zaświadczenia.

Jeżeli nie ma zastosowania żadna konwencja, przepisy regionalne ani umowa dwustronna, uznanie orzeczenia może być możliwe na podstawie prawa krajowego państwa, w którym ma być prowadzona egzekucja. W niektórych jurysdykcjach znaczenie może mieć zasada wzajemności, czyli to, czy sądy państwa wierzyciela uznają orzeczenia sądów państwa, w którym przebywa dłużnik albo znajduje się jego majątek.

Po uznaniu decyzji sądu kraju wierzyciela i uzyskaniu zgody na jej wykonanie, należy wszcząć postępowanie egzekucyjne. Na tym etapie można zastosować standardowe środki, takie jak zajęcie rachunków bankowych i majątku dłużnika, a następnie jego przymusowa realizacja.

W sprawach związanych z rachunkami bankowymi w państwach Unii Europejskiej znaczenie może mieć również europejski nakaz zabezpieczenia na rachunku bankowym. Jest to środek zabezpieczający stosowany w transgranicznych sprawach cywilnych i handlowych, który może pozwolić na zamrożenie środków znajdujących się na rachunku bankowym dłużnika w innym państwie członkowskim, zanim zostaną one przelane lub ukryte. Mechanizm ten nie ma zastosowania w Danii.

W wielu przypadkach opisane powyżej środki są wystarczające do skutecznego odzyskania długu. Istnieją jednak przypadki z dodatkowymi niuansami. Na przykład, jeśli dłużnikami są byli właściciele spółki, którzy zostali pociągnięci do odpowiedzialności w kraju wierzyciela za długi swojej spółki jako współdłużnicy. Aby uniknąć płacenia długów za swoją firmę, opuszczają kraj i otwierają firmę w innym kraju. 

Jeżeli państwo, w którym dłużnik prowadzi działalność gospodarczą, dopuszcza zajęcie udziałów, akcji, praw udziałowych, dywidend lub innych wypłat należnych dłużnikowi ze spółki, a dłużnik przekazuje zyski lub dywidendy na rachunki w lokalnych bankach tego państwa, opisane powyżej środki mogą być wystarczające do prowadzenia egzekucji.

Jeżeli jednak w kraju, w którym dłużnik prowadzi działalność gospodarczą, nie ma skutecznej procedury egzekucji z praw udziałowych, a jednocześnie dłużnik przekazuje zyski lub dywidendy ze spółki na rachunki bankowe otwarte w innych krajach, konieczne może być uznanie orzeczenia sądu państwa wierzyciela nie tylko w kraju prowadzenia działalności przez dłużnika, lecz także w państwach, w których prowadzone są te rachunki. Przykładowo usługi takie jak WISE w Belgii, Revolut, Zen, Bankera, Paysera i Genome na Litwie oraz Bunq w Holandii są publicznie dostępne i pozwalają na otwarcie rachunku bez osobistej obecności w danym państwie i bez wizyty w lokalnym oddziale.

Po uznaniu orzeczenia wierzyciel może podejmować działania zmierzające do zajęcia albo zamrożenia takich rachunków. Jeżeli rachunki są prowadzone w państwach Unii Europejskiej, można również rozważyć europejski nakaz zabezpieczenia na rachunku bankowym opisany powyżej jako dodatkowy środek zabezpieczający środki przed ich dalszym transferem. W tym celu należy przedstawić dowody, że dłużnik rzeczywiście posiada rachunki w takich instytucjach. Zebranie takich dowodów może być zadaniem trudnym, ale nie oznacza to, że jest niemożliwe.

Ważne jest również, aby wziąć pod uwagę, że zanim dłużnik opuści swój kraj, często próbuje sprzedać lub przenieść aktywa, aby uniknąć ich konfiskaty na rzecz wierzycieli. W takiej sytuacji istotne jest sprawdzenie, jaki majątek posiadał dłużnik w momencie powstania zobowiązań wobec wierzyciela.

Jeżeli majątek rzeczywiście istniał, warto przeanalizować transakcje związane z jego przeniesieniem. W zależności od właściwej jurysdykcji czynności dokonane w celu wyprowadzenia majątku poza zasięg wierzycieli mogą być kwestionowane jako skarga pauliańska, czynności bezskuteczne wobec wierzyciela, czynności podlegające unieważnieniu, transakcje poniżej wartości rynkowej albo czynności dokonane z pokrzywdzeniem wierzycieli. Jeżeli sąd zakwestionuje taką czynność albo przywróci majątek do masy majątkowej dłużnika, wierzyciel może następnie dochodzić zaspokojenia z tego majątku w ramach właściwego postępowania egzekucyjnego.

Nasza firma posiada bogate doświadczenie w windykacji zagranicznej. Współpracujemy z międzynarodowymi organizacjami prawniczymi i posiadamy sieć partnerskich prawników na całym świecie. Pozwala nam to świadczyć pełen zakres usług windykacyjnych, w tym zabezpieczenie roszczenia za granicą, poszukiwanie majątku dłużnika, uznawanie orzeczeń sądów krajowych i egzekwowanie ich za granicą.

Jeśli potrzebujesz pomocy w takiej sytuacji lub masz pytania, skontaktuj się z nami w celu omówienia Twojej sprawy.

18.01.2025

731