Windykacja na Ukrainie

Postępowanie windykacyjne na Ukrainie rozpoczyna się od oceny wypłacalności dłużnika, jego dziedziny działalności, historii przedsiębiorstwa, dostępności dokumentów potwierdzających dług, bieżących spraw sądowych i postępowań egzekucyjnych, a także możliwości kwestionując dług. Ocena ta określa strategię, która będzie stosowana w imieniu klienta podczas procesu windykacyjnego.

Jeżeli wobec dłużnika nie toczą się żadne sprawy sądowe ani zaległe orzeczenia sądowe dotyczące windykacji, a jest on aktywny, wówczas wskazane jest skorzystanie z etapu windykacji przedprocesowej.

Etap ten polega na intensywnych negocjacjach z dłużnikiem w celu osiągnięcia porozumienia w sprawie spłaty roszczeń wierzyciela lub innych możliwości ugody (np. zwrot towaru, cesja długu na osobę trzecią, wzajemna wymiana usług lub towarów). 

Komunikacja z dłużnikiem rozpoczyna się po wysłaniu pisemnego zawiadomienia, wezwania do zapłaty lub innego pisma pocztą, pocztą elektroniczną, telefonicznie albo za pomocą innych środków komunikacji. Na tym etapie ważne jest nie tylko prowadzenie negocjacji, lecz także udokumentowanie stanowiska dłużnika: uznania długu, prośby o odroczenie płatności, częściowej spłaty, zastrzeżeń albo propozycji restrukturyzacji. Głównym zadaniem jest nawiązanie kontaktu z osobami uprawnionymi do podejmowania decyzji, uzyskanie dokumentowego potwierdzenia stanowiska dłużnika i wybór odpowiedniej strategii dochodzenia należności.

W praktyce etap nieformalnej windykacji pozasądowej często ogranicza się do okresu do 60 dni, chyba że strony uzgodniły płatność ratalną, harmonogram spłaty albo inny dłuższy mechanizm uregulowania zadłużenia. Jeżeli w tym czasie dłużnik nie wykazuje rzeczywistej gotowości do spłaty długu, unika kontaktu albo kwestionuje roszczenie wierzyciela bez wystarczających dowodów, zasadne staje się przygotowanie windykacji sądowej.

Przed wszczęciem windykacji sądowej należy sprawdzić termin przedawnienia. Na Ukrainie ogólny termin przedawnienia wynosi trzy lata, jednak dla określonych kategorii roszczeń ustawa może przewidywać szczególne krótsze albo dłuższe terminy. Upływ terminu przedawnienia nie pozbawia wierzyciela prawa do wniesienia pozwu do sądu, jednak sąd stosuje skutki upływu tego terminu, jeżeli jedna ze stron zgłosi taki wniosek przed wydaniem orzeczenia. W takim przypadku upływ terminu przedawnienia może prowadzić do oddalenia powództwa. Termin przedawnienia może zostać wydłużony na podstawie pisemnej umowy stron.

Bieg terminu przedawnienia przerywa się, jeżeli dłużnik dokonuje czynności świadczącej o uznaniu długu albo innego obowiązku. W praktyce takim dowodem może być pisemne potwierdzenie zadłużenia, podpisane uzgodnienie salda, częściowa spłata, zapłata odsetek, prośba o odroczenie płatności albo inna udokumentowana czynność dłużnika. Po przerwaniu zaczyna biec nowy termin przedawnienia, a czas, który upłynął przed przerwaniem, nie jest zaliczany do nowego terminu.

Wierzyciele zagraniczni powinni uwzględnić, że Ukraina jest stroną Konwencji Narodów Zjednoczonych z 1974 r. o przedawnieniu w międzynarodowej sprzedaży towarów. Konwencja ta nie ma zastosowania do wszystkich rodzajów długów, lecz do roszczeń wynikających z umów międzynarodowej sprzedaży towarów albo związanych z ich naruszeniem, rozwiązaniem lub nieważnością. Jeżeli spełnione są warunki zastosowania Konwencji, podstawowy termin przedawnienia wynosi cztery lata.

Przed skierowaniem sprawy do sądu ważne jest, aby wziąć pod uwagę procedurę rozstrzygania sporu, która została uzgodniona przez strony w umowie. Jeżeli umowa przewiduje rozstrzyganie sporów w drodze procedury reklamacyjnej, warunek ten musi zostać spełniony przed złożeniem reklamacji. W przeciwnym razie reklamacja pozostanie bez rozpatrzenia. Jeżeli w umowie nie przewidziano ugody przedprocesowej lub nie jest ona obowiązkowa ze względu na przepisy prawa procesowego, wówczas postępowanie to stosuje się wyłącznie na wniosek wierzyciela.

Ukraińskie ustawodawstwo przewiduje kilka ścieżek procesowych sądowego dochodzenia należności: postępowanie nakazowe, uproszczone postępowanie pozwowe oraz ogólne postępowanie pozwowe. Wybór procedury zależy od wysokości roszczenia, charakteru dowodów, istnienia albo braku sporu między stronami, statusu dłużnika oraz podstawy powstania zadłużenia.

W sporach gospodarczych między osobami prawnymi i osobami fizycznymi prowadzącymi działalność gospodarczą postępowanie nakazowe może być stosowane do roszczeń o zapłatę długu pieniężnego wynikającego z umowy zawartej w formie pisemnej albo elektronicznej, jeżeli wysokość roszczenia nie przekracza stukrotności minimum egzystencji dla osób zdolnych do pracy. Instrument ten jest odpowiedni w sprawach, w których dług jest potwierdzony dokumentami i nie istnieje oczywisty spór co do podstawy roszczenia.

Uproszczone postępowanie pozwowe jest przeznaczone dla spraw drobnych, spraw o ograniczonej złożoności oraz innych sporów, w których priorytetem jest szybkie rozpoznanie. Sprawa może zostać rozpoznana bez wzywania stron na podstawie pisemnych materiałów sprawy, jeżeli sąd nie uzna za konieczne przeprowadzenia rozprawy z zawiadomieniem uczestników.

W bardziej złożonych sporach, sprawach z dużą liczbą dowodów, aktywnymi zarzutami dłużnika albo koniecznością zbadania dodatkowych okoliczności stosuje się ogólne postępowanie pozwowe. Obejmuje ono etap przygotowawczy oraz rozpoznanie sprawy co do istoty.

W uproszczonym postępowaniu pozwowym sprawa powinna zostać rozpoznana w rozsądnym terminie, jednak nie później niż w ciągu 60 dni od otwarcia postępowania. W ogólnym postępowaniu pozwowym etap przygotowawczy powinien zostać przeprowadzony w ciągu 60 dni od otwarcia sprawy, a w wyjątkowych przypadkach może zostać przedłużony maksymalnie o 30 dni; następnie sprawa przechodzi do rozpoznania co do istoty. Praktyczny czas trwania windykacji sądowej zależy od zawiadomienia stron, zarzutów dłużnika, liczby dowodów, opinii biegłych, możliwych środków odwoławczych oraz obciążenia sądu.

Po wydaniu orzeczenia każda ze stron ma prawo wnieść apelację. W postępowaniu gospodarczym apelację od wyroku sądu wnosi się w terminie 20 dni, a apelację od postanowienia sądu w terminie 10 dni od dnia jego ogłoszenia. Jeżeli ogłoszono jedynie część wstępną i sentencję orzeczenia albo sprawa była rozpoznawana bez wzywania uczestników, termin liczy się od dnia sporządzenia pełnego tekstu orzeczenia sądowego. Apelacja od wyroku sądu pierwszej instancji jest rozpoznawana w terminie 60 dni od otwarcia postępowania apelacyjnego.

Po rozpoznaniu apelacji orzeczenie sądu apelacyjnego wchodzi w życie z dniem jego przyjęcia, jednak uczestnicy sprawy mogą wnieść skargę kasacyjną, jeżeli istnieją podstawy przewidziane ustawą. Kasacja nie jest ponownym pełnym rozpoznaniem sporu co do istoty: sąd kasacyjny sprawdza prawidłowość zastosowania prawa materialnego i procesowego w granicach argumentów skargi kasacyjnej.

W postępowaniu gospodarczym skargę kasacyjną od orzeczenia sądu wnosi się w terminie 20 dni od dnia jego ogłoszenia. Jeżeli ogłoszono jedynie część wstępną i sentencję orzeczenia albo sprawa była rozpoznawana bez wzywania uczestników, termin liczy się od dnia sporządzenia pełnego tekstu orzeczenia sądowego. Skarga kasacyjna od wyroku powinna zostać rozpoznana w terminie 60 dni, a skarga od niektórych postanowień w terminie 30 dni od otwarcia postępowania kasacyjnego. Sąd kasacyjny może zawiesić wykonanie zaskarżonego orzeczenia albo jego skutki do czasu zakończenia rozpoznania kasacyjnego.

Po wejściu w życie orzeczenia sądowego w sprawie windykacji należności konieczne jest uzyskanie dokumentu egzekucyjnego i na jego podstawie wszczęcie postępowania egzekucyjnego. Jeżeli wierzyciel nie jest rezydentem Ukrainy i uzyskał w innym państwie orzeczenie sądowe przeciwko ukraińskiemu dłużnikowi, co do zasady konieczne jest uznanie orzeczenia sądu zagranicznego na Ukrainie oraz uzyskanie zgody na jego wykonanie.

Procedura ta jest prowadzona w ramach odrębnego postępowania sądowego i opiera się na umowie międzynarodowej wiążącej Ukrainę albo na zasadzie wzajemności. Jeżeli uznanie i wykonanie orzeczenia sądu zagranicznego zależy od zasady wzajemności, ukraińskie prawo procesowe przyjmuje, że wzajemność istnieje, dopóki nie zostanie udowodnione coś przeciwnego. Dlatego znaczenie mają nie tylko kwestie wzajemności, lecz także prawidłowe zawiadomienie ukraińskiego dłużnika w postępowaniu zagranicznym, prawomocność orzeczenia oraz zachowanie terminu przedstawienia go do wykonania na Ukrainie.

Na etapie egzekucji państwowy lub prywatny wykonawca prowadzi przymusowe wykonanie orzeczenia z wykorzystaniem instrumentów przewidzianych przez ustawę: zajęcia środków pieniężnych, papierów wartościowych, innego majątku, praw majątkowych, praw korporacyjnych, majątkowych praw własności intelektualnej oraz dochodów dłużnika, a także zakazu rozporządzania majątkiem lub korzystania z niego. Informacje o dokumentach egzekucyjnych i etapach postępowania egzekucyjnego są rejestrowane w zautomatyzowanym systemie postępowania egzekucyjnego, a dane dotyczące dłużników mogą zostać wpisane do jednolitego rejestru dłużników, który służy do publikowania informacji o niewykonanych zobowiązaniach majątkowych i zapobiegania zbyciu majątku.

W większości przypadków, w celu uniknięcia spłaty długu przez zajęcie aktywów dłużnika, wielu dłużników będących osobami fizycznymi przenosi swoje aktywa na osoby zaufane, a przedsiębiorczych menedżerów lub właścicieli firmy-dłużnika rozwiązuje firmę i przekazuje ją nominalnym (fikcyjnym) właścicielom lub menadżerom. W rezultacie wierzyciel przechodzi przez trzy etapy dochodzenia długu, jednak ostatecznie nie otrzymuje zaspokojenia swoich roszczeń.

W takiej sytuacji istnieją alternatywne możliwości windykacji, wśród których należy wyróżnić:

1. Wszczęcie postępowania upadłościowego spółki dłużnika, w trakcie którego istnieje możliwość pociągnięcia zarządu i właścicieli spółki do odpowiedzialności uzupełniającej za długi spółki.
2. Podniesienie kwestii odpowiedzialności karnej w przypadku umyślnego niewykonania prawomocnego orzeczenia sądowego albo utrudniania jego wykonania. Mechanizm ten nie oznacza odpowiedzialności karnej za sam fakt istnienia długu; może być rozważany wtedy, gdy po uzyskaniu orzeczenia sądowego istnieją oznaki świadomego uchylania się od jego wykonania albo tworzenia przeszkód dla przymusowej windykacji.
3. Identyfikacja oszukańczych transakcji. Inaczej mówiąc, jest to transakcja, w ramach której spółka będąca dłużnikiem, zdając sobie sprawę, że ma dług wobec wierzyciela, podejmuje działania mające na celu zbycie swojego majątku, aby zapobiec przyszłym windykacjom na rzecz takiego wierzyciela. W takim przypadku wierzyciel ma prawo wszcząć na drodze sądowej unieważnienie takich transakcji i zwrócić wycofany majątek z powrotem dłużnikowi. I odpowiednio później otrzymać zaspokojenie swoich roszczeń poprzez sprzedaż takich aktywów (opcja ta dotyczy również dłużników – osób fizycznych).

Jeśli masz pytania lub potrzebujesz wsparcia w odzyskaniu długu lub uznaniu orzeczenia sądu zagranicznego na Ukrainie, nasza firma jest gotowa udzielić naszej fachowej pomocy, aby skutecznie rozwiązać Twój problem finansowy. Skontaktuj się z nami, aby otrzymać dodatkowe informacje i profesjonalne wsparcie od naszych prawników.

12.06.2024

853