Windykacja w Gruzji

Windykacja w Gruzji nie powinna rozpoczynać się wyłącznie od formalnego wezwania do zapłaty, lecz od oceny, która ścieżka odzyskania należności może przynieść realny rezultat. Na pierwszym etapie należy sprawdzić sytuację finansową dłużnika, zakres jego działalności, historię przedsiębiorstwa, umowy, faktury, dokumenty dostawy, korespondencję i inne dowody potwierdzające dług, a także trwające sprawy sądowe, wszczęte postępowania egzekucyjne, majątek możliwy do zajęcia oraz prawdopodobne zarzuty dłużnika.

W Gruzji szczególne znaczenie ma ustalenie danych rejestrowych dłużnika, jego adresu prawnego i faktycznego adresu prowadzenia działalności, danych potrzebnych do doręczeń, majątku, który może zostać zajęty na etapie egzekucji, oraz informacji o ewentualnym wpisie dłużnika do rejestru dłużników. Dane te wpływają bezpośrednio na wybór strategii: negocjacje, uproszczoną procedurę przed Krajowym Biurem Egzekucyjnym, zwykłe postępowanie sądowe, przymusowe wykonanie albo postępowanie niewypłacalnościowe.

Jeżeli w odniesieniu do tej samej wierzytelności nie toczy się już spór sądowy, nie ma oczywistych przeszkód do dochodzenia roszczenia, a dłużnik nadal prowadzi działalność lub posiada majątek, zwykle warto rozpocząć od etapu polubownego. Już na tym etapie należy jednak ocenić, czy w razie braku zapłaty wierzyciel będzie mógł szybko przejść do postępowania sądowego albo do procedury odzyskania należności przez Krajowe Biuro Egzekucyjne.

Etap polubowny opiera się na negocjacjach z dłużnikiem oraz prawidłowym utrwaleniu stanowiska wierzyciela. Na tym etapie można uzgodnić pełną zapłatę, częściową spłatę, harmonogram płatności, zwrot towaru, potrącenie albo inne rozwiązanie ugodowe, pod warunkiem że zostanie ono udokumentowane i nie pogorszy sytuacji wierzyciela w dalszym dochodzeniu należności.

Kontakt z dłużnikiem zwykle rozpoczyna się po wysłaniu pisemnego wezwania do zapłaty pocztą, pocztą elektroniczną, uzgodnionym kanałem komunikacji albo przez lokalnego przedstawiciela. Przy polubownej windykacji należności w Gruzji ważne jest nie tylko uzyskanie odpowiedzi, lecz także otrzymanie pisemnego uznania długu, potwierdzenia kwoty, propozycji harmonogramu płatności albo innego dokumentu, który może mieć znaczenie w późniejszym postępowaniu sądowym, egzekucyjnym oraz przy ocenie terminu przedawnienia.

Po udokumentowaniu stanowiska dłużnika kluczowe jest ustalenie, czy dalsza komunikacja daje realną możliwość uzyskania zapłaty. Jeżeli negocjacje pozostają konstruktywne, można na nie przeznaczyć roboczy okres do 60 dni, jednak jest to praktyczny przedział czasowy, a nie ustawowy okres oczekiwania. Jeżeli dłużnik unika kontaktu, kwestionuje dług bez wystarczających podstaw, nie wykonuje uzgodnionego harmonogramu płatności albo negocjacje przestają dawać realną perspektywę zapłaty, sprawa może zostać wcześniej skierowana do postępowania uproszczonego przed Krajowym Biurem Egzekucyjnym albo do sądowego dochodzenia należności.

Przed wszczęciem postępowania sądowego należy sprawdzić termin przedawnienia. W Gruzji ogólny termin przedawnienia wynosi 10 lat; dla roszczeń wynikających z umowy wynosi 3 lata; a dla roszczeń umownych dotyczących nieruchomości wynosi 6 lat. Prawo nie pozwala stronom dowolnie zmieniać tych terminów w umowie.

Bieg przedawnienia ulega przerwaniu, jeżeli dłużnik uzna roszczenie wierzyciela, w tym przez częściową zapłatę, zapłatę odsetek, udzielenie zabezpieczenia albo inne zachowanie potwierdzające istnienie długu. Po przerwaniu termin przedawnienia zaczyna biec od początku.

W Gruzji istnieje uproszczona procedura odzyskiwania wierzytelności pieniężnych przed Krajowym Biurem Egzekucyjnym. Procedura ta nie ma zastosowania do każdego sporu. Dotyczy udokumentowanych roszczeń pieniężnych, które są już wymagalne. Nie można z niej skorzystać, jeżeli roszczenie wierzyciela zależy od świadczenia wzajemnego, którego wierzyciel jeszcze nie wykonał.

Aby rozpocząć procedurę, wierzyciel składa wniosek o odzyskanie należności i dołącza dokumenty potwierdzające roszczenie. Wniosek powinien zawierać dane stron, adresy, znane dane kontaktowe, dane rachunku bankowego wnioskodawcy, wysokość roszczenia, wykaz dowodów, dodatkowe koszty oraz informację, czy wierzyciel wnosi o zajęcie majątku dłużnika jako środek zabezpieczający.

Po przyjęciu wniosku Krajowe Biuro Egzekucyjne wysyła dłużnikowi zawiadomienie o rozpoczęciu procedury. Dłużnik ma 10 dni kalendarzowych od otrzymania zawiadomienia na zapłatę długu, uznanie roszczenia w całości lub w części, złożenie pisemnego sprzeciwu albo zaproponowanie ugody. W tej procedurze doręczenie dłużnikowi nie może zostać zastąpione ogłoszeniem publicznym, dlatego prawidłowy adres dłużnika ma duże znaczenie praktyczne.

Jeżeli dłużnik nie odpowie, w pełni uzna roszczenie albo naruszy warunki zawartej ugody, Krajowe Biuro Egzekucyjne może wydać nakaz odzyskania należności. Jeżeli dłużnik złoży sprzeciw, procedura uproszczona kończy się odmową wydania nakazu, ale wierzyciel zachowuje prawo do wystąpienia do sądu w zwykłym trybie.

Prawo gruzińskie nie przewiduje ogólnego obowiązkowego postępowania polubownego przed wniesieniem zwykłego pozwu o zapłatę. Pisemne wezwanie do zapłaty, zawiadomienie o opóźnieniu, propozycja spłaty oraz odpowiedź dłużnika mogą jednak pomóc wierzycielowi w wykazaniu jego stanowiska, wysokości zadłużenia, daty naruszenia zobowiązania oraz zachowania dłużnika przed rozpoczęciem procesu.

Sądowa windykacja należności w Gruzji może odbywać się w zwykłym trybie, a w określonych przypadkach także w szczególnym trybie dotyczącym roszczeń opartych na wekslu lub czeku.

Zwykłe postępowanie rozpoczyna się od złożenia pozwu do właściwego sądu. Co do zasady sprawa cywilna powinna zostać rozpoznana w terminie dwóch miesięcy od wpływu pozwu do sądu. W sprawach szczególnie złożonych termin ten może zostać przedłużony, jednak nie dłużej niż do pięciu miesięcy. Rzeczywisty czas postępowania zależy od złożoności sporu, doręczenia pism dłużnikowi, zakresu dowodów, zachowania stron oraz ewentualnych środków zaskarżenia.

Sąd ma obowiązek zawiadomić dłużnika o rozprawie w sposób przewidziany przez prawo. Jeżeli dłużnik, mimo prawidłowego zawiadomienia, nie stawi się bez uzasadnionej przyczyny, a powód wnosi o wydanie orzeczenia zaocznego, sąd może uwzględnić powództwo, jeżeli okoliczności faktyczne i podstawa prawna potwierdzają stanowisko wierzyciela.

Szczególny tryb dotyczy roszczeń opartych na wekslu lub czeku. Nie jest to uniwersalna szybka procedura dla każdego długu i może być stosowana tylko wtedy, gdy roszczenie rzeczywiście wynika z odpowiedniego dokumentu płatniczego.

Strona postępowania może zaskarżyć orzeczenie sądu pierwszej instancji do sądu apelacyjnego w terminie 14 dni. W sporze majątkowym apelacja jest dopuszczalna, jeżeli wartość przedmiotu zaskarżenia przekracza 2 000 lari gruzińskich. Wartość ta nie musi odpowiadać całej kwocie długu, lecz tej części orzeczenia, którą strona chce zakwestionować.

Orzeczenie sądu apelacyjnego może zostać zaskarżone do Sądu Najwyższego Gruzji w terminie 21 dni od jego doręczenia stronie. Skarga kasacyjna nie jest automatycznym trzecim rozpoznaniem sporu co do istoty. Skarżący musi uzasadnić dopuszczalność skargi, na przykład przez wskazanie istotnego zagadnienia prawnego, rozbieżności z praktyką Sądu Najwyższego, istotnego naruszenia prawa materialnego lub procesowego albo innej podstawy przewidzianej w przepisach procesowych.

Jeżeli skarga kasacyjna zostanie dopuszczona, wejście w życie zaskarżonego orzeczenia zostaje zawieszone w odpowiedniej części. Łączny termin na rozstrzygnięcie kwestii dopuszczalności oraz wydanie orzeczenia w sprawie cywilnej wynosi sześć miesięcy. Orzeczenie Sądu Najwyższego jest ostateczne w krajowym systemie sądowym.

Orzeczenie sądu wchodzi w życie po upływie terminu do zaskarżenia albo po zakończeniu właściwego etapu odwoławczego. Strony mogą także przewidzieć w umowie możliwość wykonania orzeczenia po wydaniu wyroku przez sąd pierwszej instancji, jeżeli takie postanowienie jest zgodne z właściwym prawem i charakterem sporu.

Po uprawomocnieniu się orzeczenia sądu wierzyciel powinien uzyskać tytuł egzekucyjny i przedstawić go organowi egzekucyjnemu. Za wszczęcie postępowania egzekucyjnego pobierana jest opłata państwowa w wysokości dwóch procent kwoty zadłużenia, która po zakończeniu egzekucji jest zwracana wierzycielowi. Termin na złożenie tytułu egzekucyjnego do egzekucji wynosi 5 lat.

Wierzyciele zagraniczni powinni uwzględnić, że na etapie egzekucji dług jest ściągany wyłącznie w walucie krajowej, czyli w lari gruzińskich. Dlatego zagraniczny wierzyciel powinien otworzyć rachunek w gruzińskim banku albo upoważnić lokalnego przedstawiciela do odbioru kwot odzyskanych przez organ egzekucyjny. W przeciwnym razie wszczęcie postępowania egzekucyjnego zostanie odrzucone.

Jeżeli wierzyciel posiada już orzeczenie sądu wydane poza Gruzją i chce odzyskać należność z majątku znajdującego się w Gruzji, może być konieczne uznanie i wykonanie zagranicznego orzeczenia sądowego. Kwestia uznania zagranicznego orzeczenia sądowego jest rozpoznawana przez Sąd Najwyższy Gruzji. Główne ryzyka dla wierzyciela obejmują wyłączną właściwość sądów gruzińskich, nieprawidłowe zawiadomienie dłużnika w postępowaniu zagranicznym, istnienie prawomocnego orzeczenia w tej samej sprawie, brak właściwości sądu zagranicznego z punktu widzenia prawa gruzińskiego, brak wzajemności w uznawaniu orzeczeń albo sprzeczność z podstawowymi zasadami porządku prawnego Gruzji.

Jeżeli dług wynika z umowy zawierającej zapis na sąd polubowny, wierzyciel powinien odrębnie ocenić uznanie i wykonanie wyroku sądu polubownego. Wnioskodawca powinien przedstawić należycie poświadczony oryginał albo kopię wyroku sądu polubownego oraz umowę o poddanie sporu pod rozstrzygnięcie sądu polubownego. Jeżeli dokumenty te nie zostały sporządzone w języku gruzińskim, należy dołączyć należycie poświadczone tłumaczenie na język gruziński. Po uznaniu i wydaniu tytułu egzekucyjnego dalsze odzyskiwanie należności odbywa się przez Krajowe Biuro Egzekucyjne.

Dla wierzyciela międzynarodowego praktyczne znaczenie ma nie tylko samo orzeczenie albo wyrok sądu polubownego, lecz także wcześniejsze sprawdzenie majątku dłużnika w Gruzji, adresu do doręczeń, danych bankowych, istniejących postępowań egzekucyjnych oraz możliwości szybkiego zastosowania środków wobec majątku.

Jeżeli w ciągu 2 lat od wszczęcia postępowania egzekucyjnego w celu odzyskania wierzytelności pieniężnej roszczenie wierzyciela nie może zostać zaspokojone z powodu braku majątku dłużnika, z którego można prowadzić egzekucję, tytuł egzekucyjny albo orzeczenie podlegające wykonaniu zostaje zwrócone wierzycielowi. Nie oznacza to umorzenia długu ani utraty mocy orzeczenia sądowego, lecz wskazuje, że na tym etapie organ egzekucyjny nie ustalił majątku, z którego można realnie prowadzić odzyskanie należności.

Przed upływem tego dwuletniego terminu wierzyciel może zwrócić się do Krajowego Biura Egzekucyjnego o przedłużenie postępowania egzekucyjnego o 1 rok i uiścić wymaganą kwotę 200 lari gruzińskich. Po zwrocie tytułu egzekucyjnego zastosowane środki egzekucyjne zostają uchylone, a termin wykonania orzeczenia pozostaje zawieszony do czasu wszczęcia nowego postępowania egzekucyjnego w tej samej sprawie.

Jeżeli dłużnik jest podmiotem gospodarczym albo inną organizacją, do której stosuje się gruzińskie przepisy o niewypłacalności, a jego sytuacja wskazuje na trudności finansowe, wierzyciel powinien rozważyć nie tylko indywidualne dochodzenie należności, lecz także postępowanie niewypłacalnościowe. Prawo gruzińskie przewiduje dwa główne tryby: rehabilitację i upadłość. Ich celem jest zbiorowe zaspokojenie wierzycieli, w miarę możliwości przez kontynuowanie działalności dłużnika, a jeżeli nie jest to możliwe, przez sprzedaż majątku i podział uzyskanych środków.

Dłużnik jest uznawany za niewypłacalnego, jeżeli nie jest w stanie wykonywać wymagalnych zobowiązań. Prawo przewiduje także przewidywaną niewypłacalność, gdy istnieją uzasadnione podstawy, aby zakładać, że dłużnik stanie się niewypłacalny. Dla potrzeb złożenia wniosku dłużnik może być uznany za niewypłacalnego między innymi wtedy, gdy jego zobowiązania przekraczają aktywa, wymagalne zobowiązania przekraczają płynne aktywa co najmniej o 20 procent, dłużnik jest wpisany do rejestru dłużników albo był w nim wpisany w ciągu 12 miesięcy przed złożeniem wniosku, zaprzestał działalności, przez co najmniej 30 dni stosowane są wobec niego środki odzyskiwania zaległości podatkowych albo rozpoczęto sprzedaż majątku, która może zagrozić zaspokojeniu wierzycieli.

Sprawy niewypłacalnościowe rozpoznają Sąd Miejski w Tbilisi oraz Sąd Miejski w Kutaisi. Dla wschodniej Gruzji właściwy jest Sąd Miejski w Tbilisi, a dla zachodniej Gruzji Sąd Miejski w Kutaisi. Jeżeli adres rejestrowy dłużnika znajduje się poza Gruzją, znaczenie ma centrum jego głównych interesów w Gruzji.

Wierzyciel może złożyć wniosek o wszczęcie postępowania niewypłacalnościowego, jeżeli uzasadni swój interes w otwarciu trybu upadłości i potwierdzi, że wniosek oraz załączone dokumenty zostały doręczone dłużnikowi. Po otrzymaniu pisma sądowego wierzyciel powinien doręczyć je dłużnikowi pocztą, za pośrednictwem doręczyciela sądowego, inną metodą uzgodnioną przez strony albo pocztą elektroniczną. Doręczenie elektroniczne uważa się za dokonane, jeżeli dłużnik potwierdzi jego otrzymanie drogą elektroniczną.

Po otwarciu trybu rehabilitacji albo upadłości wierzyciele zgłaszają swoje roszczenia zgodnie z przewidzianą procedurą. Jeżeli roszczenie wierzyciela różni się od kwoty uznanej przez dłużnika, wierzyciel może zgłosić roszczenie zarządcy albo nadzorcy w terminie 30 dni od otrzymania zawiadomienia o otwarciu postępowania. Wierzyciel, któremu takiego zawiadomienia nie wysłano, może zgłosić roszczenie w terminie 30 dni od uzyskania informacji o postępowaniu, lecz nie później niż w ciągu 1 roku od wydania postanowienia o otwarciu trybu rehabilitacji albo upadłości, pod warunkiem że termin przedawnienia wynikający z kodeksu cywilnego nie upłynął.

W ramach postępowania można kwestionować czynności dłużnika, które zmniejszyły masę majątkową, doprowadziły do przeniesienia lub ukrycia majątku, przyznały jednemu wierzycielowi przewagę nad innymi albo polegały na rozporządzeniu majątkiem poniżej wartości rynkowej. Taka czynność może zostać zakwestionowana, jeżeli została dokonana w ciągu 1 roku przed wszczęciem postępowania niewypłacalnościowego, a jeżeli druga strona jest osobą powiązaną z dłużnikiem, właściwy okres wynosi 2 lata. Czynność dokonana z zamiarem wyrządzenia szkody wierzycielowi może zostać zakwestionowana, jeżeli została dokonana w ciągu 3 lat przed uznaniem wniosku o niewypłacalność za dopuszczalny. Jeżeli zaskarżenie zostanie uwzględnione, majątek wraca do dłużnika, a zabezpieczenie wynikające z unieważnionej czynności zostaje uchylone.

W zależności od okoliczności sprawy dodatkowym elementem strategii może być analiza podstaw do odpowiedzialności karnej osób zarządzających dłużnikiem albo samego dłużnika. Ryzyko to nie wynika z samego faktu braku zapłaty, lecz z zachowania dłużnika po rozpoczęciu egzekucji albo po wydaniu aktu sądowego.

W szczególności art. 377 Kodeksu karnego Gruzji dotyczy bezprawnych działań wobec majątku spisanego, zajętego albo podlegającego konfiskacie; art. 377¹ dotyczy niezłożenia przez dłużnika wykazu majątku Krajowemu Biuru Egzekucyjnemu albo prywatnemu wykonawcy; a art. 381 dotyczy niewykonania albo utrudniania wykonania prawomocnego orzeczenia sądu lub innego aktu sądowego. Dlatego element karny nie powinien zastępować cywilnego dochodzenia należności, ale może zostać oceniony jako dodatkowy środek reakcji, gdy zachowanie dłużnika utrudnia egzekucję albo zachowanie majątku.

Jeżeli potrzebna jest windykacja w Gruzji, ważne jest wcześniejsze ustalenie właściwej procedury: polubownego rozwiązania sporu, uproszczonej procedury przed Krajowym Biurem Egzekucyjnym, postępowania sądowego, uznania zagranicznego orzeczenia, postępowania egzekucyjnego albo niewypłacalności dłużnika. Nasza firma pomaga wierzycielom analizować dokumenty, oceniać perspektywy odzyskania należności, wybierać strategię prawną i prowadzić międzynarodowe sprawy dotyczące długów związanych z Gruzją, z uwzględnieniem właściwych procedur oraz praktycznych ryzyk.

11.06.2024

604