Windykacja w Turcji

Postępowanie windykacyjne w Turcji rozpoczyna się od prawnej i finansowej oceny dłużnika, rodzaju długu oraz dokumentów potwierdzających roszczenie wierzyciela. Na tym etapie należy zweryfikować dokładną nazwę prawną dłużnika, dostępne dane rejestrowe, profil działalności, adres do doręczeń, możliwe postępowania egzekucyjne, toczące się sprawy sądowe, oznaki posiadania majątku oraz prawdopodobieństwo wniesienia sprzeciwu przez dłużnika. Taka analiza pozwala ustalić, czy wierzyciel powinien rozpocząć od windykacji polubownej, egzekucji bez wcześniejszego wyroku, postępowania sądowego, zabezpieczenia majątku, wykonania zagranicznego orzeczenia czy działań związanych z upadłością.

Jeżeli wobec dłużnika nie toczą się żadne sprawy sądowe ani zaległe orzeczenia sądowe dotyczące windykacji, a jest on aktywny, wówczas wskazane jest skorzystanie z etapu windykacji przedprocesowej.

Etap ten polega na intensywnych negocjacjach z dłużnikiem w celu osiągnięcia porozumienia w sprawie spłaty roszczeń wierzyciela lub innych możliwości ugody (np. zwrot towaru, cesja długu na osobę trzecią, wzajemna wymiana usług lub towarów). 

Komunikacja z dłużnikiem następuje natychmiast po przesłaniu roszczenia za pośrednictwem poczty, e-maila, telefonu lub komunikatorów internetowych. Proces ten polega na aktywnej interakcji z dłużnikiem w celu wywarcia na niego presji. Głównym zadaniem jest nawiązanie dialogu z kluczowymi decydentami w celu przyspieszenia procesu windykacyjnego.

Średni okres odbioru przedprocesowego wynosi do 60 dni (z wyjątkiem przypadków, w których uzgodniono ratalny plan spłaty zadłużenia). Jeżeli realizacja tego etapu nie przyniosła oczekiwanych rezultatów lub po wstępnej analizie stwierdzono, że nie ma ona zastosowania, wówczas należy zastosować etap windykacji sądowej.

Przed podjęciem działań prawnych w Turcji wierzyciel powinien sprawdzić właściwy termin przedawnienia. Zgodnie z tureckim prawem zobowiązań ogólny termin przedawnienia wynosi 10 lat, o ile przepis szczególny nie stanowi inaczej. Niektóre wierzytelności, w tym określone świadczenia okresowe, czynsz, odsetki oraz roszczenia wynikające z umów agencyjnych, zlecenia, pośrednictwa lub podobnych stosunków prawnych, mogą podlegać 5-letniemu terminowi przedawnienia. Termin przedawnienia co do zasady rozpoczyna bieg od dnia wymagalności roszczenia. Strony nie mogą umownie wydłużyć ani skrócić ustawowych terminów przedawnienia.

Bieg przedawnienia może zostać przerwany, jeżeli dłużnik uzna dług, zapłaci odsetki, dokona częściowej spłaty, ustanowi zabezpieczenie albo wskaże poręczyciela. Do przerwania biegu przedawnienia może dojść również wtedy, gdy wierzyciel wniesie sprawę do sądu lub sądu polubownego, rozpocznie postępowanie egzekucyjne albo zgłosi roszczenie w postępowaniu upadłościowym. Po przerwaniu biegu przedawnienia zaczyna biec nowy termin zgodnie z zasadami tureckiego prawa zobowiązań.

Windykacja należności w Turcji jest zwykle prowadzona dwiema głównymi drogami prawnymi: poprzez postępowanie egzekucyjne bez wcześniejszego wyroku sądu albo poprzez postępowanie egzekucyjne na podstawie orzeczenia sądu. Jeżeli wierzyciel posiada już zagraniczne orzeczenie, przed egzekucją z majątku dłużnika w Turcji może być konieczne uzyskanie tureckiego orzeczenia o uznaniu i wykonaniu takiego rozstrzygnięcia.

Postępowanie egzekucyjne bez wcześniejszego wyroku sądu może być stosowane w wielu sprawach o zapłatę, gdy wierzyciel rozpoczyna procedurę przed organem egzekucyjnym i żąda wydania nakazu zapłaty. Tę zwykłą drogę należy odróżnić od centralnego systemu dochodzenia należności przewidzianego w ustawie nr 7155. System ten dotyczy przede wszystkim roszczeń pieniężnych wynikających z umów abonamentowych oraz towarów lub usług świadczonych konsumentom w ramach takich umów, jeżeli kwota została wykazana na fakturze. Z tego względu zwykłych handlowych długów z faktur nie należy automatycznie traktować jako spraw objętych tym szczególnym systemem.

Nakaz zapłaty doręcza się dłużnikowi, a dłużnik ma co do zasady siedem dni od prawidłowego doręczenia na zapłatę długu albo wniesienie sprzeciwu. W przypadku spółek i innych podmiotów objętych obowiązkowym doręczeniem elektronicznym doręczenie może nastąpić za pośrednictwem systemu elektronicznego. Jeżeli dłużnik nie wniesie sprzeciwu w wymaganym terminie, postępowanie egzekucyjne może być kontynuowane, a wierzyciel może przejść do przymusowych środków dochodzenia należności.

Jeżeli dłużnik wniesie sprzeciw w terminie, zwykłe postępowanie egzekucyjne zostaje zasadniczo wstrzymane. Wierzyciel może następnie dążyć do kontynuowania dochodzenia należności przy użyciu właściwego środka prawnego, zależnie od posiadanych dowodów. W praktyce może to oznaczać powództwo o uchylenie sprzeciwu albo, jeżeli wierzyciel posiada dokumenty spełniające wymogi prawa egzekucyjnego, wniosek o usunięcie sprzeciwu przez sąd egzekucyjny. Roczny termin na wniesienie powództwa o uchylenie sprzeciwu należy odróżnić od ogólnego terminu przedawnienia samej wierzytelności.

Wierzyciel może również od początku wybrać drogę sądową albo przejść do postępowania sądowego po tym, jak sprzeciw dłużnika zatrzymał zwykłą egzekucję. Wybór między bezpośrednią egzekucją a procesem sądowym zależy od rodzaju dokumentów, przewidywanych zarzutów dłużnika, wysokości roszczenia, potrzeby zabezpieczenia majątku oraz tego, czy dana sprawa podlega obowiązkowej mediacji.

Jeżeli sprzeciw zostanie uchylony, a ustawowe warunki są spełnione, wierzyciel może kontynuować postępowanie egzekucyjne i żądać od dłużnika odszkodowania za bezzasadne zakwestionowanie długu. Takie odszkodowanie wynosi co do zasady nie mniej niż 20% kwoty przyjętej lub zasądzonej w sporze dotyczącym sprzeciwu. Podobne ryzyko odszkodowania może powstać po stronie wierzyciela, jeżeli powództwo zostanie oddalone, a sąd uzna, że wierzyciel działał w złej wierze. Dlatego zasadę 20% należy oceniać łącznie z jakością dowodów, wysokością roszczenia i treścią sprzeciwu dłużnika.

Postępowanie egzekucyjne na podstawie orzeczenia sądu stosuje się wtedy, gdy wierzyciel potrzebuje wyroku potwierdzającego dług albo gdy sprzeciw dłużnika powoduje, że bezpośrednia egzekucja nie jest skuteczna. Od 2019 r. obowiązkowa mediacja jest warunkiem wniesienia pozwu w sprawach handlowych, których przedmiotem jest roszczenie pieniężne albo roszczenie o odszkodowanie. Oznacza to, że wiele handlowych sporów o zapłatę musi najpierw przejść przez etap mediacji przed skierowaniem sprawy do właściwego sądu gospodarczego.

Jeżeli handlowe roszczenie pieniężne objęte obowiązkową mediacją zostanie skierowane bezpośrednio do sądu bez zakończenia etapu mediacyjnego, pozew może zostać odrzucony ze względów proceduralnych. Mediator powinien co do zasady zakończyć postępowanie w terminie sześciu tygodni od dnia powołania, a w uzasadnionych przypadkach termin ten może zostać przedłużony maksymalnie o dwa dodatkowe tygodnie. Jeżeli strony zawrą ugodę, dokument ugodowy może stać się ważną podstawą dobrowolnego wykonania zobowiązania lub dalszych działań egzekucyjnych.

W sprawach, w których istnieje ryzyko ukrycia majątku, przeniesienia aktywów albo uniemożliwienia skutecznej egzekucji, wierzyciel może rozważyć zabezpieczenie majątku dłużnika. W tureckim prawie egzekucyjnym wierzyciel niezabezpieczonej i wymagalnej wierzytelności pieniężnej może żądać zabezpieczenia ruchomości, nieruchomości, wierzytelności oraz innych praw majątkowych dłużnika. W przypadku wierzytelności, które nie są jeszcze wymagalne, takie zabezpieczenie jest możliwe tylko w szczególnych sytuacjach, na przykład gdy dłużnik nie ma stałego miejsca pobytu albo podejmuje działania zmierzające do ukrycia majątku, zbycia aktywów lub uniknięcia wykonania zobowiązania. Ten środek jest szczególnie istotny w sprawach transgranicznych, w których opóźnienie może obniżyć praktyczną wartość późniejszego wyroku lub postępowania egzekucyjnego.

Proces sądowy odbywa się poprzez rozprawę sądową, podczas której strony są wzywane do przedstawienia swoich stanowisk w sprawie. Prawo nie określa konkretnych terminów postępowania, jednak sąd nie może dopuścić do niepotrzebnych opóźnień, działać oszczędnie i bez nadmiernych i nieproporcjonalnych obciążeń dla stron. W tym względzie termin ten zależy od obciążenia sądu pracą i w praktyce może wynosić sześć miesięcy lub dłużej. Po rozpoznaniu sprawy sąd wydaje uzasadnione orzeczenie. Orzeczenie staje się prawomocne, gdy dostępne środki zaskarżenia nie zostaną wykorzystane w ustawowym terminie albo gdy sądy wyższej instancji zakończą kontrolę sprawy. Dla celów windykacji należy odróżnić orzeczenie sądu pierwszej instancji od orzeczenia, które stało się prawomocne i może stanowić podstawę dalszej egzekucji.

Strona, która nie zgadza się z orzeczeniem sądu pierwszej instancji, może zwykle wnieść apelację w terminie dwóch tygodni od prawidłowego doręczenia uzasadnionego orzeczenia. Wniesienie apelacji nie oznacza automatycznie, że egzekucja będzie niemożliwa w każdej sprawie. Wpływ apelacji na wykonanie orzeczenia oraz możliwość wstrzymania egzekucji zależą od rodzaju rozstrzygnięcia, etapu postępowania i ewentualnego ustanowienia zabezpieczenia. Prawo nie określa jednego stałego terminu rozpoznania sprawy przez sąd drugiej instancji.

Orzeczenie sądu drugiej instancji może zostać zaskarżone do sądu kasacyjnego, jeżeli spełnione są ustawowe warunki. W 2026 r. próg kasacyjny w sprawach cywilnych wynosi 682 000 lir tureckich. Jeżeli wartość roszczenia jest niższa od właściwego progu albo dana kategoria spraw jest prawomocna z mocy prawa, skarga kasacyjna może nie być dostępna.

Jeżeli wierzyciel posiada już zagraniczne orzeczenie sądowe, nie może ono co do zasady zostać bezpośrednio wykonane z majątku dłużnika w Turcji bez tureckiego orzeczenia o wykonaniu. Zgodnie z ustawą nr 5718 o prawie prywatnym międzynarodowym i postępowaniu międzynarodowym prawomocne zagraniczne orzeczenia w sprawach cywilnych mogą zostać wykonane w Turcji po wydaniu odpowiedniego orzeczenia przez właściwy sąd turecki. Do wniosku należy dołączyć zagraniczne orzeczenie, potwierdzenie jego prawomocności według prawa państwa wydania oraz poświadczone tłumaczenia. Sąd turecki bada ustawowe warunki wykonania, w tym wzajemność, prawomocność, prawidłowe doręczenie i prawo do obrony, brak naruszenia wyłącznej właściwości sądów tureckich oraz zgodność z tureckim porządkiem publicznym.

Po uzyskaniu orzeczenia sądowego albo tureckiego orzeczenia o wykonaniu zagranicznego rozstrzygnięcia, jeżeli dłużnik nie wykonuje zobowiązania dobrowolnie, wierzyciel może rozpocząć egzekucję na podstawie orzeczenia. Organ egzekucyjny doręcza dłużnikowi nakaz wykonania. W sprawach o zapłatę dłużnik ma co do zasady siedem dni na zapłatę kwoty wskazanej w nakazie albo podjęcie dostępnych działań prawnych, w tym ustanowienie zabezpieczenia, jeżeli w konkretnej sprawie żąda wstrzymania egzekucji.

Jeżeli dłużnik nie płaci, a egzekucja jest kontynuowana, może zostać zobowiązany do złożenia oświadczenia majątkowego wystarczającego dla celów egzekucji. Jeżeli dłużnik nie złoży wymaganego oświadczenia, wierzyciel może wystąpić do sądu egzekucyjnego o zastosowanie środków przymuszających. Zgodnie z art. 76 ustawy o egzekucji i upadłości dłużnik, który nie składa oświadczenia majątkowego, może na wniosek wierzyciela i na podstawie decyzji sędziego sądu egzekucyjnego zostać poddany przymusowi do czasu złożenia oświadczenia, jednak środek ten nie może trwać dłużej niż trzy miesiące.

Jeżeli dłużnik nie zapłaci w wymaganym terminie i nie uzyska skutecznego wstrzymania egzekucji, wierzyciel może żądać przymusowej egzekucji z majątku dłużnika. Może ona obejmować zajęcie rachunków bankowych, wierzytelności, ruchomości, nieruchomości oraz innych praw majątkowych, a następnie sprzedaż lub inne czynności likwidacyjne potrzebne do zaspokojenia roszczenia wierzyciela.

Na etapie egzekucji ważne jest również ustalenie, czy dłużnik przeniósł majątek na osoby trzecie w celu zmniejszenia szans wierzyciela na odzyskanie należności. Jeżeli dłużnik dokonał czynności mających na celu pokrzywdzenie wierzycieli, prawo tureckie może pozwalać na zakwestionowanie takich rozporządzeń oraz zastosowanie środków, które przywracają praktyczną możliwość prowadzenia egzekucji z przeniesionego majątku albo jego wartości.

Jeżeli wierzycielem jest spółka zagraniczna albo osoba zagraniczna, prawo tureckie może wymagać złożenia kaucji na pokrycie kosztów postępowania oraz możliwych strat drugiej strony. Wysokość kaucji jest określana przez właściwy sąd albo organ w konkretnej sprawie. W praktycznym budżetowaniu można przyjąć 25% wartości roszczenia jako ostrożny punkt odniesienia, ale nie należy przedstawiać tej wartości jako stałej ustawowej stawki. Wierzyciel zagraniczny może zostać zwolniony z kaucji na podstawie zasady wzajemności albo właściwej umowy międzynarodowej, w tym Konwencji haskiej o postępowaniu cywilnym z 1954 r., jeżeli spełnione są jej warunki.

Zgodnie z aktualną tabelą stanu Konwencji haskiej o postępowaniu cywilnym z 1954 r. konwencja ta obejmuje 49 umawiających się stron. Turcja jest stroną tej konwencji. Przykładami państw objętych konwencją są Hiszpania, Niemcy, Portugalia, Francja, Włochy, Polska, Ukraina, Kazachstan, Uzbekistan, Japonia, Szwajcaria, Szwecja, Niderlandy, Austria, Belgia, Rumunia, Czechy i Słowacja. Zakres zwolnienia z kaucji należy oceniać z uwzględnieniem aktualnego statusu konwencji oraz właściwych umów dwustronnych albo praktyki wzajemności.

Jeżeli zwykła egzekucja albo egzekucja na podstawie orzeczenia nie prowadzi do odzyskania należności, wierzyciel może rozważyć postępowanie upadłościowe, ale ta droga nie jest właściwa wobec każdego dłużnika. W Turcji upadłość ma znaczenie przede wszystkim wobec przedsiębiorców, spółek handlowych oraz innych podmiotów podlegających upadłości zgodnie z prawem handlowym i egzekucyjnym. W przypadku osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej zwykle bardziej odpowiednia jest egzekucja z majątku.

Odpowiedzialność akcjonariuszy, wspólników, członków zarządu albo osób zarządzających za długi spółki w Turcji zależy od formy prawnej dłużnika, rodzaju długu oraz roli danej osoby w zarządzaniu spółką. W przypadku prywatnych długów handlowych ogólna zasada dotycząca spółek z ograniczoną odpowiedzialnością i spółek akcyjnych polega na tym, że za dług odpowiada sama spółka swoim majątkiem, a bezpośrednia egzekucja od wspólników albo akcjonariuszy jest ograniczona. Szersza odpowiedzialność osobista może powstać w szczególnych sytuacjach, zwłaszcza przy niektórych długach publicznych albo wtedy, gdy dana osoba ponosi odrębną odpowiedzialność ustawową lub umowną.

Z tego powodu w sprawach dotyczących prywatnych długów handlowych praktyczny nacisk kładzie się często na majątek spółki dłużnika, jej wierzytelności, rachunki bankowe, nieruchomości, ruchomości oraz transakcje, które mogły zostać dokonane w celu wyprowadzenia majątku poza zasięg wierzycieli. Jeżeli dłużnik nie ma majątku, z którego można prowadzić egzekucję, wierzyciel powinien ocenić, czy postępowanie upadłościowe, zabezpieczenie majątku, zakwestionowanie podejrzanych rozporządzeń albo wykonanie zagranicznego orzeczenia w Turcji może poprawić pozycję windykacyjną.

Jeżeli potrzebujesz wsparcia w zakresie międzynarodowej windykacji w Turcji, GrandLiga może pomóc w analizie dokumentów, ocenie dłużnika, wyborze właściwej drogi dochodzenia należności, koordynacji z prawnikami tureckimi oraz działaniach związanych z egzekucją. Strategia powinna uwzględniać status dłużnika, dostępne dowody, termin przedawnienia, majątek, możliwe zarzuty oraz to, czy sprawa wymaga mediacji, postępowania sądowego, egzekucji bez wcześniejszego wyroku, wykonania zagranicznego orzeczenia albo działań związanych z upadłością.

11.06.2024

620