Windykacja w Portugalii

Postępowanie w sprawie windykacji w Portugalii rozpoczyna się od analizy charakteru długu, dokumentów potwierdzających zobowiązanie, prawidłowej identyfikacji dłużnika, istnienia zabezpieczeń, korespondencji między stronami oraz ryzyka zakwestionowania roszczenia. Jeżeli dłużnikiem jest spółka portugalska, należy również sprawdzić dane z rejestru handlowego, aktualne zaświadczenie dotyczące spółki, osoby uprawnione do zarządzania, adres właściwy do doręczeń, znane postępowania egzekucyjne oraz możliwe oznaki restrukturyzacji, porozumienia płatniczego lub niewypłacalności.

Wstępna analiza nie powinna ograniczać się do pozornej wypłacalności dłużnika. Należy uwzględnić także informacje o postępowaniach egzekucyjnych zakończonych bez pełnej spłaty długu, publiczne dane dotyczące procedur naprawczych, porozumień płatniczych lub postępowań niewypłacalnościowych. Te informacje pomagają ustalić, czy wierzyciel powinien rozpocząć od negocjacji, postępowania nakazowego, zwykłego postępowania sądowego, postępowania egzekucyjnego czy postępowania dotyczącego niewypłacalności.

Jeżeli dłużnik nadal prowadzi działalność, posiada działające kanały komunikacji, nie wykazuje poważnych oznak niewypłacalności, a dług jest odpowiednio udokumentowany, zasadna może być pozasądowa windykacja należności. Na tym etapie celem wierzyciela jest uzyskanie dobrowolnej zapłaty, uznania długu, harmonogramu spłaty, zwrotu towaru, potrącenia, przeniesienia długu lub innego rozwiązania ekonomicznie akceptowalnego dla wierzyciela.

Komunikacja z dłużnikiem powinna rozpocząć się od formalnego wezwania do zapłaty i być kontynuowana w formie udokumentowanych negocjacji, propozycji ugody oraz zabezpieczenia dowodów. Wezwanie i dalsza korespondencja powinny jasno wskazywać kwotę roszczenia, podstawę prawną lub umowną długu, termin płatności, stanowisko dłużnika oraz konsekwencje prawne odmowy dobrowolnej spłaty.

Średni roboczy okres etapu pozasądowego wynosi do 60 dni, chyba że strony uzgodnią spłatę w ratach albo okoliczności sprawy wymagają szybszego przejścia do postępowania sądowego. Jeżeli negocjacje nie przynoszą rezultatu albo od początku wynika, że dłużnik nie zamierza zapłacić, wierzyciel powinien przejść do właściwej procedury prawnej odzyskania należności.

Przed rozpoczęciem postępowania sądowego wierzyciel powinien ustalić właściwy termin przedawnienia. W Portugalii zwykły termin przedawnienia wynosi 20 lat, jednak prawo przewiduje także krótsze terminy szczególne zależne od charakteru roszczenia. Pięcioletni termin może mieć zastosowanie do określonych świadczeń okresowych, odsetek, czynszów i innych roszczeń wskazanych w ustawie, natomiast dwuletni termin domniemany może dotyczyć niektórych kategorii należności, w tym wybranych dostaw, usług zakwaterowania, wyżywienia lub usług zawodowych. Dlatego terminu przedawnienia nie należy określać wyłącznie na podstawie tego, czy dłużnik jest osobą fizyczną czy spółką, lecz przede wszystkim według rodzaju dochodzonego roszczenia.

Umowy mające na celu zmianę ustawowych terminów przedawnienia są nieważne, a skutki przedawnienia co do zasady zależą od podniesienia zarzutu przez zainteresowaną stronę. Bieg przedawnienia może zostać przerwany przez doręczenie pisma sądowego, zawiadomienie sądowe wyrażające zamiar dochodzenia prawa albo uznanie długu przez dłużnika. Milczące uznanie ma znaczenie tylko wtedy, gdy wynika z faktów jednoznacznie potwierdzających uznanie długu. Po przerwaniu zaczyna biec nowy termin przedawnienia.

Prawo portugalskie przewiduje sądową windykację długów w zwykłym postępowaniu sądowym oraz w postępowaniu nakazowym, jeżeli spełnione są ustawowe warunki zastosowania tej procedury. Wybór właściwej drogi zależy od wysokości roszczenia, podstawy umownej długu, jakości dowodów pisemnych, prawdopodobieństwa sprzeciwu dłużnika oraz potrzeby uzyskania tytułu wykonawczego.

Zwykłe postępowanie sądowe rozpoczyna się od złożenia pozwu do właściwego sądu. Po przyjęciu pozwu sąd doręcza go pozwanemu albo dłużnikowi, przeciwko któremu skierowano roszczenie, i przygotowuje sprawę do rozpoznania co do istoty. Po otrzymaniu wezwania i kopii pozwu pozwany ma co do zasady 30 dni na złożenie odpowiedzi. Jeżeli pozwany został prawidłowo zawiadomiony i nie złoży odpowiedzi, fakty wskazane przez powoda mogą zostać uznane za przyznane, co nie wyłącza samodzielnej oceny prawnej dokonywanej przez sąd.

Jeżeli pozwany złoży odpowiedź, sąd może wyznaczyć rozprawę wstępną. Na tym etapie sąd może podjąć próbę pojednania stron, określić przedmiot sporu, rozpoznać zarzuty procesowe, usunąć braki w przedstawieniu faktów, uporządkować kwestie dowodowe i przygotować sprawę do rozprawy końcowej. Rozprawa wstępna może zostać pominięta, jeżeli prawo na to pozwala albo przebieg sprawy nie wymaga przeprowadzenia tego etapu.

Po zakończeniu etapu przygotowawczego sędzia wyznacza rozprawę końcową. Podczas rozprawy sąd wysłuchuje stron, jeżeli jest to konieczne, bada dowody, przeprowadza dopuszczone czynności dowodowe i zamyka rozpoznanie sprawy. Po zamknięciu rozprawy końcowej sprawa zostaje przekazana sędziemu do wydania wyroku, który powinien zostać wydany w terminie 30 dni.

Wyrok sądu pierwszej instancji może zostać zaskarżony w drodze apelacji do właściwego sądu wyższej instancji. Zwykłe odwołanie zależy co do zasady od wartości sprawy, rozmiaru niekorzystnych skutków dla strony skarżącej oraz przypadków, w których ustawa dopuszcza odwołanie niezależnie od tych kryteriów. Ogólny termin wniesienia środka odwoławczego wynosi 30 dni od doręczenia orzeczenia, lecz w sprawach pilnych oraz w niektórych odrębnych środkach zaskarżenia może wynosić 15 dni. Jeżeli odwołanie dotyczy ponownej oceny zarejestrowanych dowodów, może mieć zastosowanie dodatkowy termin przewidziany prawem.

Środek odwoławczy powinien zawierać uzasadnienie i wnioski, wskazujące, dlaczego strona wnosi o zmianę, uchylenie albo unieważnienie orzeczenia. W sprawach o windykację długów apelacja może dotyczyć ustaleń faktycznych, zastosowania prawa, oceny dowodów, wadliwości wyroku, wysokości zasądzonej kwoty, odsetek, kosztów sądowych albo innych istotnych elementów rozstrzygnięcia.

Orzeczenie sądu odwoławczego może zostać zaskarżone do Sądu Najwyższego, jeżeli spełnione są ustawowe przesłanki. Taki środek może być dopuszczalny między innymi wtedy, gdy sąd odwoławczy rozstrzyga co do istoty sprawy albo kończy postępowanie, a także w szczególnych sytuacjach związanych z doniosłością prawną zagadnienia, szczególnym znaczeniem społecznym albo sprzecznością z wcześniejszym orzecznictwem dotyczącym tego samego podstawowego zagadnienia prawnego.

Oprócz zwykłych środków odwoławczych portugalskie postępowanie cywilne przewiduje szczególne środki zaskarżenia w określonych sytuacjach, w tym wznowienie postępowania oraz mechanizmy służące zapewnieniu jednolitości orzecznictwa. Środki te nie zastępują apelacji ani zaskarżenia do Sądu Najwyższego, ale mogą mieć znaczenie w wyjątkowych sprawach po wyczerpaniu zwykłych środków obrony albo po ustabilizowaniu się orzeczenia.

Postępowanie nakazowe ma zastosowanie do roszczeń o zapłatę kwot wynikających z umów, jeżeli wartość roszczenia nie przekracza 15 000 euro. W przypadku wierzytelności wynikających z transakcji handlowych szczególny reżim opóźnień w płatnościach może pozwalać na zastosowanie tej procedury także do roszczeń o wyższej wartości, pod warunkiem spełnienia wymogów dotyczących relacji między przedsiębiorcami albo między przedsiębiorcą a podmiotem publicznym.

Postępowanie rozpoczyna się od złożenia wniosku według przewidzianego formularza, a przy udziale pełnomocnika co do zasady drogą elektroniczną. Następnie dłużnik zostaje zawiadomiony, że w terminie 15 dni powinien zapłacić dochodzoną kwotę oraz opłatę sądową uiszczoną przez wierzyciela albo wnieść sprzeciw. Jeżeli dłużnik nie wniesie sprzeciwu, wniosek uzyskuje moc wykonawczą i może stanowić podstawę postępowania egzekucyjnego. Jeżeli dłużnik wniesie sprzeciw, spór zostaje przekazany do rozpoznania sądowego według właściwej formy procesowej.

W sporach transgranicznych w Unii Europejskiej wierzyciel może rozważyć europejski nakaz zapłaty, jeżeli chodzi o pieniężne roszczenie cywilne lub handlowe, które nie jest kwestionowane przez dłużnika i ma element transgraniczny. Procedura ta pozwala uzyskać nakaz zapłaty, który może być wykonywany w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej zgodnie z właściwym reżimem europejskim.

W przypadku mniejszych roszczeń transgranicznych znaczenie może mieć europejskie postępowanie w sprawie drobnych roszczeń. Stosuje się je do spraw cywilnych i handlowych, gdy wartość roszczenia nie przekracza 5 000 euro. Procedura ta służy uproszczeniu i przyspieszeniu dochodzenia mniejszych należności między stronami z różnych państw członkowskich Unii Europejskiej oraz umożliwia uznanie i wykonanie orzeczenia w innym państwie bez odrębnego stwierdzania wykonalności.

Jeżeli wierzyciel posiada już zagraniczne orzeczenie sądowe i zamierza wykonać je w Portugalii, należy ustalić, czy istnieje europejski albo międzynarodowy reżim pozwalający na bezpośrednie uznanie. Poza takimi reżimami zagraniczne orzeczenia dotyczące praw prywatnych wymagają co do zasady uznania i potwierdzenia zagranicznego orzeczenia w Portugalii. Po uznaniu orzeczenie może stanowić podstawę egzekucji z rachunków bankowych, majątku, wierzytelności lub udziałów dłużnika znajdujących się w Portugalii.

Po uzyskaniu wykonalnego orzeczenia albo innego tytułu wykonawczego dopuszczonego przez prawo wierzyciel może wszcząć postępowanie egzekucyjne. Podstawą egzekucji mogą być między innymi wyroki sądowe, wnioski w postępowaniu nakazowym opatrzone mocą wykonawczą, dokumenty urzędowo poświadczone, w których dłużnik uznaje istnienie długu, papiery wartościowe oraz inne dokumenty przewidziane przez prawo.

W ramach egzekucji roszczenia wierzyciela mogą zostać zaspokojone przez zajęcie rachunków bankowych, wierzytelności przysługujących dłużnikowi wobec osób trzecich, dochodów, ruchomości, nieruchomości, papierów wartościowych, udziałów lub innych praw majątkowych. Zajęte składniki majątku mogą zostać sprzedane przymusowo, a uzyskane środki przeznacza się na spłatę długu, odsetek, kosztów sądowych i innych należności podlegających odzyskaniu.

Znaczenie może mieć również wykorzystanie dochodów uzyskiwanych z zajętego majątku w okresie między zajęciem a sprzedażą przymusową, jeżeli jest to zgodne z charakterem danego składnika majątku i przebiegiem egzekucji. Wcześniejsze ustalenie rachunków bankowych, nieruchomości, pojazdów, wierzytelności wobec kontrahentów i udziałów dłużnika zwiększa praktyczną skuteczność egzekucji.

Jeżeli dłużnik wykazuje oznaki niewypłacalności, wierzyciel powinien ocenić możliwość udziału w postępowaniu dotyczącym niewypłacalności albo złożenia wniosku o jego otwarcie. W Portugalii niewypłacalność występuje wtedy, gdy dłużnik nie jest w stanie wykonywać wymagalnych zobowiązań, a w określonych przypadkach także wtedy, gdy zobowiązania wyraźnie przewyższają aktywa wycenione zgodnie z właściwymi zasadami rachunkowości.

Przed wyborem strategii warto sprawdzić publiczne informacje dotyczące procedur naprawczych, porozumień płatniczych i postępowań niewypłacalnościowych. Procedura naprawcza może wskazywać na próbę zachowania działalności przedsiębiorstwa, natomiast szczególna procedura porozumienia płatniczego może mieć znaczenie wobec dłużników, którzy nie działają jako przedsiębiorcy. Takie procedury mogą wpływać na czas, priorytet i sposób działania wierzyciela.

W postępowaniu dotyczącym niewypłacalności wierzyciele zgłaszają swoje roszczenia w celu ich uznania i zaspokojenia zgodnie z kolejnością przewidzianą przez prawo. Jeżeli majątek dłużnika nie wystarcza na pełną spłatę wszystkich wierzycieli, należy zbadać czynności dokonane przed otwarciem postępowania, które mogły zmniejszyć majątek dłużnika albo pogorszyć możliwość zaspokojenia wierzycieli.

Prawo dopuszcza zaskarżanie czynności szkodliwych dla masy niewypłacalności, jeżeli czynności te wyrządziły szkodę wierzycielom i zostały dokonane w ustawowo określonych okresach. Szczególne znaczenie mogą mieć nieodpłatne przeniesienia ruchomości lub nieruchomości dokonane w ciągu dwóch lat przed otwarciem postępowania, ustanowienie zabezpieczeń rzeczowych dla wcześniej istniejących zobowiązań w ciągu sześciu miesięcy przed otwarciem postępowania oraz transakcje z osobami szczególnie powiązanymi z dłużnikiem.

W wyniku zaskarżenia takich czynności majątek albo jego wartość mogą powrócić do masy przeznaczonej na zaspokojenie wierzycieli, zwiększając możliwość spłaty roszczeń oraz pokrycia kosztów postępowania dotyczącego niewypłacalności.

Jeżeli potrzebujesz wsparcia w zakresie międzynarodowej windykacji w Portugalii, nasz zespół może przeanalizować dokumenty dotyczące długu, sprawdzić sytuację dłużnika, wybrać właściwą procedurę odzyskania należności, przygotować strategię ugodową, sądową, nakazową, egzekucyjną, niewypłacalnościową albo dotyczącą wykonania zagranicznego orzeczenia. Skontaktuj się z nami, aby ocenić najwłaściwszą drogę odzyskania należności w Twojej sprawie.

26.07.2024

278