Windykacja w Libii

Procedura windykacji w Libii powinna rozpocząć się od łącznej oceny prawnej, handlowej i sankcyjnej sytuacji dłużnika. Na tym etapie istotne jest ustalenie, czy dłużnik posiada w Libii majątek, rachunki bankowe, wierzytelności, ruchomości, nieruchomości, zarejestrowaną działalność gospodarczą lub przedstawiciela uprawnionego do działania, a także czy roszczenie jest potwierdzone umową, fakturami, dokumentami dostawy, zestawieniami rozliczeń, korespondencją lub innymi dowodami pisemnymi.

Jurysdykcja sądów libijskich może mieć znaczenie, jeżeli dłużnik ma miejsce zamieszkania albo siedzibę w Libii, posiada wybrane miejsce doręczeń lub przedstawiciela uprawnionego do występowania przed sądem, roszczenie dotyczy majątku znajdującego się w Libii, umowa została zawarta lub miała zostać wykonana w Libii, zdarzenie będące podstawą roszczenia nastąpiło w Libii, w Libii otwarto postępowanie upadłościowe albo przed sądem libijskim toczy się już powiązana sprawa.

W sprawach dotyczących Libii analiza wstępna ma szczególne znaczenie także z przyczyn praktycznych. Fragmentacja instytucjonalna, zależność gospodarki od sektora naftowego, ograniczenia bankowe i walutowe oraz konieczność sprawdzenia sankcji mogą wpływać na komunikację z dłużnikiem, ustalenie aktywów, trasę płatności, możliwość transferu środków i realny czas późniejszej egzekucji.

Sprawdzenie sankcji jest częścią wstępnej oceny sprawy libijskiej. Aktualne środki międzynarodowe dotyczące Libii mają charakter ukierunkowany i nie oznaczają ogólnego zakazu dochodzenia każdego roszczenia handlowego, jednak zamrożenie aktywów, ograniczenia dotyczące osób lub podmiotów objętych sankcjami oraz środki związane z nielegalnym eksportem ropy mogą opóźniać albo ograniczać płatności, przekazanie środków z egzekucji, obrót określonym majątkiem lub transakcje z udziałem podmiotów powiązanych z sankcjami.

Jeżeli wobec dłużnika nie toczą się istotne sprawy sądowe ani postępowania egzekucyjne, nie ma niewykonanych orzeczeń dotyczących długu, a dłużnik prowadzi aktywną działalność gospodarczą, przed skierowaniem sprawy do sądu można wykorzystać etap windykacji pozasądowej.

Etap pozasądowy obejmuje uporządkowane negocjacje z dłużnikiem w celu uzyskania zapłaty, uzgodnienia harmonogramu spłaty, potwierdzenia uznania długu, zwrotu towaru, przeniesienia długu na osobę trzecią, potrącenia wzajemnych zobowiązań albo zawarcia innego zgodnego z prawem porozumienia.

Kontakt z dłużnikiem rozpoczyna się po wysłaniu pisemnego wezwania lub żądania zapłaty odpowiednim kanałem, takim jak poczta, poczta elektroniczna, telefon albo komunikator, w zależności od dokumentów i dotychczasowej praktyki kontaktu między stronami. Celem tego etapu jest dotarcie do osób uprawnionych do reprezentacji lub faktycznie podejmujących decyzje, ustalenie stanowiska dłużnika, zachowanie dowodów komunikacji, uzyskanie częściowej spłaty albo pisemnego uznania długu oraz przygotowanie sprawy do sądu, jeżeli dobrowolna zapłata nie zostanie uzyskana.

W sprawach libijskich udokumentowane wezwanie do wykonania zobowiązania ma szczególne znaczenie, gdy wierzyciel może później skorzystać z postępowania nakazowego, ponieważ przepisy wymagają wcześniejszego wezwania dłużnika i wyznaczenia mu co najmniej trzech dni na spełnienie świadczenia. Jeżeli windykacja pozasądowa nie przynosi praktycznego rezultatu albo status dłużnika, ryzyko sankcyjne, oznaki niewypłacalności lub sporne stanowisko dłużnika czynią negocjacje nieskutecznymi, kolejnym etapem jest dochodzenie roszczenia przed sądem.

Przed skierowaniem sprawy do sądu należy ocenić właściwy termin przedawnienia. Zgodnie z libijskim Kodeksem cywilnym ogólny termin przedawnienia zobowiązań wynosi 15 lat, o ile szczególny przepis prawa nie przewiduje innego terminu. W przypadku zobowiązań handlowych należy uwzględnić także przepisy ustawy nr 23 z 2010 r. o działalności gospodarczej, które dla roszczeń handlowych przewidują 10-letni termin liczony od dnia wymagalności, chyba że prawo stanowi inaczej. Krótsze terminy mogą dotyczyć określonych kategorii roszczeń, w tym niektórych spraw transportowych, wekslowych, usługowych lub okresowych.

Skutki upływu terminu przedawnienia są stosowane przez sąd wtedy, gdy powoła się na nie dłużnik albo inna uprawniona strona. Bieg przedawnienia może zostać przerwany przez czynności sądowe, wezwanie, zajęcie, zgłoszenie wierzytelności w postępowaniu upadłościowym lub podziałowym, a także przez wyraźne lub dorozumiane uznanie prawa wierzyciela przez dłużnika. Po przerwaniu termin biegnie na nowo. Jeżeli dług został potwierdzony prawomocnym wyrokiem, dla długu wynikającego z wyroku może rozpocząć się nowy 15-letni termin, z wyjątkiem przyszłych świadczeń okresowych.

Prawo libijskie przewiduje sądową windykację należności w zwykłym postępowaniu sądowym oraz w postępowaniu o wydanie nakazu zapłaty, jeżeli roszczenie pieniężne spełnia warunki przewidziane w przepisach.

Zwykłe postępowanie sądowe rozpoczyna się od złożenia pozwu do właściwego sądu. Następnie sąd przekazuje odpis pozwu komornikowi w celu doręczenia go pozwanemu. Termin na stawiennictwo przed sądem pierwszej instancji wynosi co najmniej osiem dni w sprawach cywilnych i trzy dni w sprawach gospodarczych. Po doręczeniu pozwu pozwanemu komornik zawiadamia o tym powoda, a powód musi złożyć pozew do rejestracji w rejestrze sądowym najpóźniej w dniu poprzedzającym wyznaczoną rozprawę.

W dniu wyznaczonym do rozpoznania sprawy strony mogą występować osobiście albo przez pełnomocników lub adwokatów umocowanych na podstawie pełnomocnictwa ogólnego albo szczególnego. Libijskie przepisy procesowe dopuszczają także reprezentację przez krewnych lub powinowatych do trzeciego stopnia, w formie przewidzianej przez prawo, w tym na podstawie oświadczenia złożonego na rozprawie albo potwierdzonego zgodnie z procedurą przewidzianą w libijskim Kodeksie postępowania cywilnego i handlowego.

Jeżeli pozwany nie stawi się na pierwszą rozprawę, sąd sprawdza prawidłowość doręczenia i może uznać pozwanego za nieobecnego oraz rozpoznać sprawę bez jego udziału. Pozwany może jednak przystąpić do sprawy, jeżeli nie została ona jeszcze skierowana do etapu wydania wyroku.

Na pierwszej rozprawie powód powinien przedstawić stan faktyczny, przedmiot roszczenia, żądania oraz dowody. Pozwany powinien przedstawić zarzuty, żądania i dokumenty przed drugą rozprawą. Sąd pierwszej instancji może z ważnych powodów dopuścić w toku sprawy nowe zarzuty, dowody lub dokumenty albo zmianę żądań.

Sąd pierwszej instancji może podjąć próbę pojednania stron, jeżeli uzna to za celowe, oraz zobowiązać strony do osobistego stawiennictwa. Jeżeli strony osiągną porozumienie, sporządza się protokół mający moc wykonawczą. Sąd może ponawiać próby pojednania w toku postępowania, jeżeli okoliczności sprawy na to pozwalają.

Sąd powinien prowadzić sprawę możliwie sprawnie, a następnie skierować strony na rozprawę co do istoty roszczenia. Strony muszą złożyć pisma zawierające końcowe żądania, opis faktów i podstawy prawne na pięć dni przed tą rozprawą. Po rozpoznaniu sprawy co do istoty sąd wydaje ostateczne orzeczenie.

Procedura wydania nakazu zapłaty służy dochodzeniu długu pieniężnego o jednoznacznie określonej wysokości, gdy prawo wierzyciela jest potwierdzone dokumentami pisemnymi, a dług jest wymagalny. Przed złożeniem wniosku wierzyciel musi wysłać dłużnikowi wezwanie do wykonania zobowiązania i wyznaczyć mu termin co najmniej trzech dni. Jeżeli dłużnik nie spełni świadczenia w tym terminie, wierzyciel może zwrócić się do właściwego sędziego o wydanie nakazu zapłaty i dołączyć dokument potwierdzający prawo oraz dowód wcześniejszego wezwania.

We wniosku należy wskazać kwotę żądaną do zapłaty, w tym należność główną, odsetki i koszty, jeżeli są dochodzone. Jeżeli sędzia nie może uwzględnić wszystkich żądań wierzyciela, nie wydaje nakazu i wyznacza rozprawę, aby sprawa mogła być rozpoznana przez sąd.

Nakaz zapłaty musi zostać doręczony dłużnikowi w jego miejscu zamieszkania lub siedzibie w terminie sześciu miesięcy od dnia wydania; w przeciwnym razie traci moc. Zawiadomienie powinno informować dłużnika, że jeżeli w terminie ośmiu dni od doręczenia nie wniesie skargi, nakaz staje się równoważny prawomocnemu wyrokowi podlegającemu wykonaniu. Dłużnik zaskarża nakaz zapłaty przez wezwanie wierzyciela przed właściwy sąd. Kancelaria komornicza rejestruje sprawę związaną ze skargą, a sąd rozpoznaje ją w trybie przyspieszonym i wydaje ostateczne orzeczenie.

Od orzeczenia sądu pierwszej instancji przysługuje odwołanie do sądu apelacyjnego w terminie 30 dni od doręczenia orzeczenia, chyba że szczególny przepis przewiduje inną zasadę. Od orzeczenia sądu apelacyjnego można wnieść skargę kasacyjną do Sądu Najwyższego Libii w terminie 30 dni od doręczenia orzeczenia. Orzeczenie Sądu Najwyższego jest ostateczne i nie podlega dalszemu zaskarżeniu.

Jeżeli wierzyciel posiada już zagraniczne orzeczenie sądowe lub nakaz przeciwko dłużnikowi libijskiemu albo przeciwko dłużnikowi posiadającemu majątek w Libii, odrębną drogą może być uznanie i wykonanie zagranicznego orzeczenia sądowego w Libii. Libijskie przepisy procesowe dopuszczają wykonanie zagranicznych orzeczeń i nakazów na zasadzie wzajemności, czyli na warunkach podobnych do tych, na jakich w danym państwie wykonywane są orzeczenia libijskie.

Wniosek o wykonanie składa się w zwykłej formie przed sądem pierwszej instancji, w którego okręgu ma nastąpić wykonanie. Sąd weryfikuje, czy zagraniczne orzeczenie lub nakaz zostały wydane przez właściwy organ sądowy według prawa państwa wydania, czy stały się tam prawomocne, czy strony zostały należycie wezwane i prawidłowo reprezentowane, czy orzeczenie nie jest sprzeczne z wcześniejszym orzeczeniem libijskim oraz czy nie narusza porządku publicznego ani dobrych obyczajów w Libii.

W sporach gospodarczych opartych na zapisie na sąd polubowny znaczenie może mieć także wykonanie zagranicznego orzeczenia arbitrażowego. Zgodnie z ustawą nr 10 z 2023 r. o libijskim arbitrażu handlowym zagraniczne orzeczenie arbitrażowe wykonuje się w Libii na zasadzie wzajemności, na podstawie pisemnego wniosku złożonego do prezesa sądu apelacyjnego. Do wniosku dołącza się oryginał orzeczenia arbitrażowego i umowę arbitrażową, a w razie potrzeby także ich urzędowe tłumaczenie na język arabski.

Po uprawomocnieniu się orzeczenia sądowego wierzyciel powinien wszcząć postępowanie egzekucyjne. Jeżeli dług został potwierdzony prawomocnym wyrokiem, zgodnie z libijskim Kodeksem cywilnym dla długu wynikającego z wyroku może rozpocząć się nowy 15-letni termin, z wyjątkiem przyszłych świadczeń okresowych.

W ramach egzekucji roszczenia wierzyciela mogą zostać zaspokojone przez zajęcie i spisanie środków z rachunków dłużnika, zajęcie i sprzedaż ruchomości oraz nieruchomości, zajęcie papierów wartościowych, a także zajęcie majątku lub środków dłużnika znajdujących się u osób trzecich. Jeżeli egzekucja ma być skierowana do świadczenia wykonywanego przez osobę trzecią, dłużnik powinien zostać zawiadomiony o zamierzonej egzekucji co najmniej osiem dni przed jej dokonaniem.

Planowanie egzekucji w Libii powinno obejmować ustalenie majątku, rachunków bankowych, wierzytelności, składników majątku znajdujących się u osób trzecich oraz aktywów, które mogą być wyłączone spod zajęcia. Libijskie przepisy procesowe ograniczają egzekucję z określonych przedmiotów niezbędnych do życia, pracy lub prowadzenia gospodarstwa domowego, a zajęcie wynagrodzenia jest co do zasady ograniczone do jednej czwartej. Spory dotyczące egzekucji są rozpoznawane pilnie, co może wpływać na tempo odzyskania środków, jeżeli dłużnik kwestionuje sposób prowadzenia egzekucji.

W sprawach transgranicznych etap egzekucji może być dodatkowo obciążony kontrolą sankcyjną i bankową. Ukierunkowane sankcje związane z Libią, zasady zamrażania aktywów oraz ograniczenia dotyczące osób, podmiotów, statków, banków lub transakcji związanych z ropą mogą wymagać dodatkowej weryfikacji przed przetworzeniem płatności, zwolnieniem aktywów albo przekazaniem środków z egzekucji zagranicznemu wierzycielowi. Takie ograniczenia zwykle nie zastępują cywilnej procedury egzekucyjnej, ale mogą istotnie wydłużyć albo skomplikować praktyczne odzyskanie pieniędzy.

Alternatywnym sposobem odzyskania długu od spółki, kupca albo przedsiębiorcy może być upadłość dłużnika. Zgodnie z ustawą nr 23 z 2010 r. o działalności gospodarczej upadłość może zostać ogłoszona wobec kupca, niezależnie od tego, czy jest osobą fizyczną, czy osobą prawną, a także wobec spółki cywilnej, jeżeli dłużnik zaprzestał płacenia swoich długów. Zaprzestanie płatności występuje wtedy, gdy brak zapłaty albo okoliczności zewnętrzne wskazują na niezdolność dłużnika do regularnego wykonywania zobowiązań. Ogłoszenia upadłości może żądać dłużnik, jeden albo kilku wierzycieli, prokuratura lub właściwy organ.

Sądem właściwym do ogłoszenia upadłości jest sąd pierwszej instancji, w którego okręgu znajduje się główne miejsce prowadzenia działalności dłużnika. Wierzyciel może rozważyć tę drogę, gdy zwykła egzekucja nie daje realnej perspektywy zaspokojenia roszczenia, dłużnik wstrzymał płatności, wyprowadza majątek albo jego działania wskazują na ryzyko niewypłacalności.

Jeżeli majątek dłużnika jest niewystarczający do zaspokojenia wierzycieli, postępowanie upadłościowe może mieć znaczenie nie tylko jako tryb likwidacyjny, lecz także jako mechanizm kwestionowania czynności szkodliwych dla wierzycieli. Czynności nieodpłatne dokonane w ciągu dwóch lat przed ogłoszeniem upadłości są bezskuteczne wobec wierzycieli, z wyjątkiem zwyczajnych prezentów oraz czynności mających na celu wypełnienie obowiązku moralnego lub osiągnięcie pożytku publicznego, jeżeli są proporcjonalne do sytuacji ekonomicznej dłużnika. Bezskuteczne wobec wierzycieli mogą być także płatności długów wymagalnych w dniu ogłoszenia upadłości lub po tym dniu oraz płatności dokonane w okresie dwóch lat przed ogłoszeniem upadłości w przypadkach przewidzianych przez prawo.

Syndyk może żądać unieważnienia czynności dokonanych przez dłużnika z zamiarem pokrzywdzenia wierzycieli zgodnie z zasadami prawa cywilnego. Niektóre czynności odpłatne, nietypowe sposoby płatności, zastawy, hipoteki oraz inne zabezpieczenia preferencyjne mogą być bezskuteczne wobec wierzycieli, jeżeli mieszczą się w ustawowych okresach poprzedzających upadłość i spełnione są wymagania dotyczące wiedzy drugiej strony o niezdolności dłużnika do zapłaty. Zastosowanie tych zasad pozwala zwiększyć masę upadłościową i przeznaczyć odzyskane wartości na zaspokojenie wierzycieli oraz koszty postępowania upadłościowego.

Jeżeli potrzebujesz wsparcia w zakresie międzynarodowej windykacji w Libii, Grandliga może pomóc na wszystkich etapach sprawy: od analizy dłużnika, dokumentów, terminów przedawnienia i ryzyk sankcyjnych, przez negocjacje pozasądowe i wezwania do zapłaty, po postępowanie sądowe, wniosek o nakaz zapłaty, uznanie i wykonanie zagranicznego orzeczenia sądowego lub arbitrażowego, egzekucję oraz działania związane z upadłością dłużnika. Strategia jest dobierana do statusu dłużnika, dostępnych dowodów, majątku, ryzyk bankowych, sankcyjnych i etapu, na którym znajduje się roszczenie.

19.11.2024

151