Windykacja w Czarnogórze

Postępowanie dotyczące windykacji w Czarnogórze rozpoczyna się od oceny dłużnika, podstawy prawnej zadłużenia oraz realnej możliwości odzyskania należności na terytorium Czarnogóry. Na tym etapie należy ustalić, czy dłużnik jest spółką, przedsiębiorcą czy osobą fizyczną, czy posiada siedzibę, rachunki bankowe, wierzytelności, ruchomości albo nieruchomości w Czarnogórze, czy wobec niego toczą się sprawy sądowe, postępowania egzekucyjne lub postępowania związane z niewypłacalnością oraz czy wierzyciel dysponuje dokumentami pozwalającymi skutecznie dochodzić długu.

W przypadku dłużników będących przedsiębiorstwami strategia odzyskania długu powinna obejmować analizę statusu działalności, dokumentów umownych, faktur, dokumentów dostawy, korespondencji, uznania długu, częściowych płatności, zabezpieczeń, gwarancji oraz postanowień umownych dotyczących właściwości sądu lub prawa właściwego. W sprawach z elementem międzynarodowym znaczenie ma również to, czy wierzyciel powinien rozpocząć postępowanie w Czarnogórze, wykorzystać już istniejące zagraniczne orzeczenie sądu, czy najpierw zabezpieczyć dowody i informacje o majątku znajdującym się w Czarnogórze.

Jeżeli dłużnik nadal prowadzi działalność, nie został już objęty skutecznymi środkami egzekucyjnymi i istnieje realna możliwość dobrowolnej spłaty albo ugody, zazwyczaj warto rozpocząć od etapu windykacji przedprocesowej.

Etap ten polega na negocjacjach z dłużnikiem w celu uzyskania dobrowolnej zapłaty, uzgodnienia harmonogramu spłaty albo zawarcia innej gospodarczo uzasadnionej ugody, na przykład zwrotu towaru, przejęcia długu przez osobę trzecią, potrącenia wzajemnych należności, wymiany usług lub zmiany warunków płatności.

Kontakt z dłużnikiem powinien rozpocząć się od prawidłowo udokumentowanego wezwania lub zawiadomienia wysłanego dostępnymi kanałami komunikacji, w tym pocztą, pocztą elektroniczną, telefonicznie albo przez inne kontakty biznesowe. Działania wobec dłużnika powinny być zgodne z prawem, proporcjonalne i oparte na dowodach. Głównym celem jest ustalenie osób decyzyjnych, stanowiska dłużnika wobec długu, ewentualnych zarzutów oraz rzeczywistej możliwości dobrowolnej spłaty przed rozpoczęciem postępowania formalnego.

Jeżeli dłużnik odmawia współpracy, bez uzasadnionej podstawy kwestionuje dług, ignoruje wezwanie, przenosi majątek, wstrzymuje płatności albo wykazuje oznaki niewypłacalności, wierzyciel powinien przejść od działań nieformalnych do formalnej ścieżki odzyskania należności. Może ona obejmować mediację, nakaz zapłaty, zwykłe postępowanie sądowe, egzekucję na podstawie tytułu wykonawczego albo postępowanie upadłościowe i reorganizacyjne, jeżeli istnieją podstawy ustawowe.

W Czarnogórze alternatywne sposoby odzyskania długu mogą mieć znaczenie przed rozpoczęciem postępowania sądowego albo w jego toku. W określonych kategoriach spraw konieczne może być zwrócenie się do Centrum Alternatywnego Rozwiązywania Sporów i udział w pierwszym spotkaniu z mediatorem. Ma to szczególne znaczenie w sprawach o małej wartości oraz w innych sporach, dla których taki etap został przewidziany przez prawo. Ugoda zawarta w mediacji może stać się dokumentem podlegającym wykonaniu, jeżeli spełnione są ustawowe warunki.

Przed rozpoczęciem postępowania wierzyciel powinien ocenić terminy przedawnienia właściwe dla danego roszczenia. W prawie czarnogórskim ogólny termin przedawnienia wynosi 10 lat, jeżeli ustawa nie przewiduje krótszego terminu. Zasady tej nie należy jednak traktować jako jednego terminu dla każdego długu. W praktyce roszczenia gospodarcze, roszczenia okresowe, roszczenia wynikające z umów oraz niektóre szczególne kategorie zobowiązań mogą podlegać krótszym terminom przedawnienia.

W przypadku długów gospodarczych między osobami prawnymi wynikających z umów handlowych może mieć zastosowanie trzyletni termin przedawnienia, liczony odrębnie dla każdej dostawy towarów, wykonanej pracy albo świadczonej usługi. Roszczenia okresowe, w tym odsetki lub inne powtarzające się płatności, również mogą podlegać krótszemu terminowi. Przy ocenie przedawnienia znaczenie mają data wymagalności, pierwsza niezapłacona rata, częściowe płatności, pisemne uznanie długu, udzielone zabezpieczenie oraz inne działania dłużnika wpływające na obliczenie lub przerwanie biegu terminu.

Bieg przedawnienia może zostać przerwany, jeżeli dłużnik uzna dług bezpośrednio albo pośrednio, na przykład przez częściową zapłatę, zapłatę odsetek, udzielenie zabezpieczenia albo inne potwierdzenie zobowiązania. Sąd uwzględnia skutki upływu terminu przedawnienia wtedy, gdy dłużnik powoła się na przedawnienie jako zarzut.

Prawo czarnogórskie przewiduje kilka rodzajów sądowego odzyskania długu, zależnych od wysokości roszczenia, jakości dowodów oraz tego, czy dłużnik kwestionuje zadłużenie. W sprawach o zapłatę najważniejsze drogi sądowe to wydanie nakazu zapłaty, zwykłe postępowanie cywilne oraz postępowanie w sprawach o małej wartości.

Postępowanie nakazowe stosuje się do wymagalnych roszczeń pieniężnych potwierdzonych wiarygodnymi dokumentami złożonymi wraz z pozwem w oryginale albo w poświadczonym odpisie. Do takich dokumentów należą dokumenty urzędowe, dokumenty prywatne, na których podpis dłużnika albo osoby zobowiązanej został poświadczony przez właściwy organ, weksle i czeki z protestem oraz rachunkami zwrotnymi, gdy są potrzebne do wykazania roszczenia, wyciągi z poświadczonych ksiąg handlowych, faktury oraz dokumenty mające znaczenie dokumentów urzędowych na podstawie przepisów szczególnych.

Sąd może wydać nakaz zapłaty nawet wtedy, gdy powód nie zażądał tego wyraźnie w pozwie, jeżeli spełnione są wszystkie ustawowe warunki. Jeżeli na podstawie wiarygodnego dokumentu można żądać egzekucji zgodnie z przepisami o postępowaniu egzekucyjnym, sąd wydaje nakaz zapłaty tylko wtedy, gdy powód uprawdopodobni istnienie interesu prawnego w jego wydaniu. Jeżeli powód nie uprawdopodobni takiego interesu, pozew zostaje odrzucony w tej części.

Gdy wymagalne roszczenie pieniężne nie przekracza 500 euro, sąd może wydać nakaz zapłaty także bez dołączenia wiarygodnych dokumentów do pozwu, jeżeli pozew wskazuje podstawę i wysokość zadłużenia oraz dowody pozwalające zweryfikować prawdziwość twierdzeń. Taka możliwość dotyczy wyłącznie głównego dłużnika.

Nakaz zapłaty wydaje się bez rozprawy. Sąd wskazuje w nim, że pozwany powinien w terminie ośmiu dni, a w sporach wekslowych i czekowych w terminie trzech dni od doręczenia nakazu, spełnić roszczenie wraz z kosztami ustalonymi przez sąd albo w tym samym terminie wnieść sprzeciw. Pozwany otrzymuje nakaz zapłaty wraz z odpisem pozwu i załącznikami.

Nakaz zapłaty można zakwestionować wyłącznie przez sprzeciw. Część nakazu, która nie została zakwestionowana, staje się prawomocna. Jeżeli sprzeciw zostanie wniesiony w terminie, sąd ocenia, czy należy wyznaczyć rozprawę przygotowawczą, czy można od razu wyznaczyć rozprawę główną. Na rozprawie przygotowawczej strony mogą przedstawiać nowe fakty i dowody, a pozwany może zgłaszać nowe zarzuty wobec spornej części nakazu. W orzeczeniu kończącym sprawę sąd rozstrzyga, czy nakaz zapłaty pozostaje w mocy w całości albo w części, czy też zostaje uchylony.

Zwykłe postępowanie sądowe rozpoczyna się od złożenia pozwu. Po otrzymaniu kompletnego pozwu sąd przygotowuje sprawę do rozprawy głównej. Przygotowanie obejmuje wstępne badanie pozwu, doręczenie pozwu i załączników pozwanemu w celu złożenia obowiązkowej odpowiedzi, przeprowadzenie rozprawy przygotowawczej oraz wyznaczenie rozprawy głównej.

W terminie 30 dni od otrzymania prawidłowego i kompletnego pozwu sąd doręcza pozew wraz z załącznikami pozwanemu. Pozwany ma następnie 30 dni na złożenie pisemnej odpowiedzi. Jeżeli pozwany złoży odpowiedź, sąd przechodzi do wyznaczenia rozprawy przygotowawczej. Jeżeli pozwany nie złoży odpowiedzi, a nie ma podstaw do wydania rozstrzygnięcia z powodu braku odpowiedzi, sąd wyznacza rozprawę przygotowawczą po upływie terminu na odpowiedź.

Na rozprawie przygotowawczej sąd ustala kwestie sporne, dowody, osoby, które mają zostać wezwane, oraz dzień i godzinę rozprawy głównej. Rozprawa główna może zostać wyznaczona po rozprawie przygotowawczej, a w odpowiednich sprawach sąd może zarządzić jej przeprowadzenie bezpośrednio po rozprawie przygotowawczej. Po zakończeniu rozprawy głównej sąd zamyka rozprawę i wydaje orzeczenie w przewidzianym prawem trybie.

Orzeczenie sądu pierwszej instancji staje się prawomocne, jeżeli nie zostanie wniesiona apelacja w wymaganym terminie. W zwykłych sprawach cywilnych apelację wnosi się za pośrednictwem sądu pierwszej instancji. Sąd pierwszej instancji doręcza apelację stronie przeciwnej, która może złożyć odpowiedź w terminie ośmiu dni, a w sporach gospodarczych w terminie trzech dni. Po otrzymaniu odpowiedzi albo po upływie terminu na jej złożenie sąd pierwszej instancji przekazuje apelację, odpowiedź oraz akta sprawy sądowi drugiej instancji.

Sąd drugiej instancji rozpoznaje apelację na posiedzeniu składu orzekającego albo, gdy zachodzą warunki, po przeprowadzeniu rozprawy. Niestawiennictwo stron na rozprawie przed sądem drugiej instancji nie musi wstrzymywać rozpoznania sprawy. Sąd drugiej instancji może odrzucić apelację, oddalić ją jako bezzasadną, utrzymać orzeczenie pierwszej instancji, zmienić je albo uchylić i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania.

Po uprawomocnieniu się orzeczenia sądu drugiej instancji strona może wnieść rewizję do Sądu Najwyższego Czarnogóry tylko wtedy, gdy spełnione są warunki ustawowe. Rewizja jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia i nie powinna być traktowana jako zwykła apelacja. W sporach majątkowych dotyczących roszczeń pieniężnych, wydania rzeczy albo wykonania innego świadczenia rewizja co do zasady nie jest dopuszczalna, jeżeli wartość zaskarżonej części prawomocnego orzeczenia nie przekracza 20 000 euro. W sporach gospodarczych rewizja co do zasady nie jest dopuszczalna, jeżeli wartość zaskarżonej części prawomocnego orzeczenia nie przekracza 40 000 euro.

W określonych przypadkach rewizja może być dopuszczalna, gdy rozstrzygnięcie kwestii prawnej ma znaczenie dla pewności prawa albo jednolitego stosowania prawa. Wniosek powinien wskazywać istotne zagadnienie prawne, właściwe przepisy oraz powody, dla których rozstrzygnięcie tego zagadnienia ma znaczenie. Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawę w granicach dopuszczalnych podstaw rewizji, a jego rozstrzygnięcie kończy tę drogę zaskarżenia.

Postępowanie w sprawach o małej wartości stosuje się do roszczeń pieniężnych nieprzekraczających 1 000 euro, a w sporach gospodarczych do roszczeń nieprzekraczających 7 000 euro. Sprawa jest rozpoznawana według uproszczonych zasad, a przepisy ogólne postępowania cywilnego stosuje się w zakresie, w jakim przepisy szczególne o sprawach małej wartości nie stanowią inaczej.

Przed rozpoczęciem niektórych spraw o małej wartości powód może być zobowiązany do zwrócenia się do Centrum Alternatywnego Rozwiązywania Sporów i udziału w pierwszym spotkaniu z mediatorem, jeżeli taki wymóg ma zastosowanie. Nie oznacza to obowiązku zawarcia ugody, ale może stanowić etap procesowy poprzedzający dalsze prowadzenie sprawy przed sądem.

W postępowaniu o małej wartości sąd może ograniczyć zbędną złożoność sprawy i skoncentrować się na dokumentach, stanowiskach stron oraz dowodach proporcjonalnych do wartości sporu. Orzeczenie ogłasza się niezwłocznie po zakończeniu rozprawy głównej. Orzeczenie albo postanowienie kończące postępowanie w sprawie o małej wartości może być zaskarżone wyłącznie z powodu istotnego naruszenia przepisów postępowania cywilnego albo nieprawidłowego zastosowania prawa materialnego. Strony mogą wnieść środek zaskarżenia od orzeczenia pierwszej instancji w terminie ośmiu dni, liczonym od ogłoszenia orzeczenia, a gdy orzeczenie zostało doręczone stronie, od dnia doręczenia.

Jeżeli dłużnik dobrowolnie nie wykonuje prawomocnego orzeczenia sądu albo innego dokumentu podlegającego wykonaniu, wierzyciel może rozpocząć przymusowe wykonanie przed właściwym publicznym wykonawcą sądowym. Wybór środka egzekucyjnego powinien zależeć od majątku dłużnika, rodzaju dokumentu wykonawczego oraz realnej możliwości odzyskania należności.

W sprawach o zapłatę egzekucja może obejmować zajęcie i przekazanie środków z rachunków bankowych dłużnika, egzekucję z wierzytelności przysługujących dłużnikowi, zajęcie i sprzedaż ruchomości, egzekucję z nieruchomości, papierów wartościowych, udziałów albo innych praw majątkowych. Przy egzekucji z rachunku bankowego publiczny wykonawca sądowy może uzyskać dane rachunku od banku, a zajęcie środków następuje przez zakaz wypłaty i przekazanie środków na zaspokojenie wierzyciela.

Egzekucja nie gwarantuje automatycznego odzyskania długu. Część środków albo składników majątku może być wyłączona spod egzekucji lub objęta ograniczeniami, a praktyczny wynik zależy od tego, czy dłużnik posiada możliwy do ustalenia majątek w Czarnogórze, czy inni wierzyciele mają pierwszeństwo, czy zostało otwarte postępowanie upadłościowe oraz czy wybrany środek egzekucyjny jest proporcjonalny do wartości roszczenia.

Jeżeli dłużnik wykazuje oznaki niewypłacalności albo nadmiernego zadłużenia, wierzyciel może rozważyć upadłość lub reorganizację jako alternatywną drogę odzyskania należności. Zgodnie z prawem upadłościowym Czarnogóry postępowanie upadłościowe może zostać otwarte, gdy dłużnik jest trwale niezdolny do płatności albo nadmiernie zadłużony. Dłużnik jest trwale niezdolny do płatności, jeżeli nie może wykonać swoich zobowiązań finansowych w terminie 45 dni od dnia ich wymagalności i całkowicie zawiesił wszystkie płatności przez okres 30 kolejnych dni. Dłużnik jest nadmiernie zadłużony, jeżeli jego majątek jest mniejszy niż zobowiązania, chyba że okoliczności wskazują, że dalsze prowadzenie działalności pozwoli prawidłowo wykonywać zobowiązania w terminach ich wymagalności.

Postępowanie upadłościowe w Czarnogórze prowadzi Sąd Gospodarczy Czarnogóry. Upadłość może prowadzić do zbiorowego zaspokojenia wierzycieli przez sprzedaż majątku dłużnika albo sprzedaż dłużnika jako osoby prawnej. Reorganizacja może zostać zastosowana wtedy, gdy przyjęty plan reorganizacji pozwala uregulować sytuację prawną i finansową dłużnika, zachować działalność oraz określić sposób zaspokojenia wierzycieli.

Upadłość ma znaczenie także wtedy, gdy dłużnik przenosił majątek, uprzywilejował niektórych wierzycieli albo zawierał czynności szkodzące masie upadłościowej. Czynności prawne i inne działania dokonane przed otwarciem postępowania upadłościowego mogą zostać zakwestionowane, jeżeli naruszają równe zaspokojenie wierzycieli, szkodzą wierzycielom albo stawiają pojedynczych wierzycieli w korzystniejszej sytuacji.

W szczególności czynności dokonane z zamiarem pokrzywdzenia wierzycieli mogą zostać zakwestionowane, jeżeli zostały zawarte albo dokonane w okresie pięciu lat przed złożeniem wniosku o ogłoszenie upadłości albo po jego złożeniu, a druga strona wiedziała o zamiarze dłużnika. Czynności bez wynagrodzenia albo za rażąco niskie wynagrodzenie również mogą zostać zakwestionowane, jeżeli zostały dokonane w okresie pięciu lat przed złożeniem wniosku. Skuteczne zakwestionowanie takich czynności może zwiększyć masę upadłościową przeznaczoną na zaspokojenie wierzycieli i pokrycie kosztów postępowania.

W sprawach międzynarodowych wierzyciel może już posiadać zagraniczne orzeczenie sądu albo ugodę sądową, które mają zostać wykorzystane przeciwko majątkowi dłużnika znajdującemu się w Czarnogórze. Zagraniczne orzeczenie sądu wywołuje skutki prawne w Czarnogórze dopiero po uznaniu przez sąd czarnogórski. Po uznaniu może stanowić podstawę egzekucji w Czarnogórze, jeżeli spełnione są warunki uznania i wykonania.

Wniosek o uznanie albo stwierdzenie wykonalności powinien być poparty oryginałem zagranicznego orzeczenia albo jego poświadczonym odpisem, poświadczonym tłumaczeniem wykonanym przez tłumacza sądowego, zaświadczeniem potwierdzającym prawomocność orzeczenia zgodnie z prawem państwa, w którym zostało wydane, a w razie żądania wykonania także zaświadczeniem potwierdzającym jego wykonalność w tym państwie. Zagraniczna ugoda sądowa może być traktowana jak zagraniczne orzeczenie sądu, jeżeli ma taki skutek zgodnie z właściwymi przepisami.

Uznanie może zostać odmówione, jeżeli pozwany nie mógł uczestniczyć w zagranicznym postępowaniu z powodu nieprawidłowości procesowych, w tym braku prawidłowego doręczenia albo braku wystarczającego czasu na przygotowanie obrony. Odmowa jest możliwa także wtedy, gdy sprawa należy do wyłącznej jurysdykcji Czarnogóry, gdy sąd zagraniczny oparł swoją właściwość na podstawach nieuznawanych przez prawo czarnogórskie dla tego rodzaju sporu, gdy istnieje już prawomocne orzeczenie czarnogórskie albo uznane zagraniczne orzeczenie między tymi samymi stronami i w tej samej sprawie, albo gdy uznanie byłoby oczywiście sprzeczne z porządkiem publicznym Czarnogóry.

Dla zagranicznych wierzycieli istotne znaczenie może mieć zabezpieczenie kosztów postępowania. Jeżeli cudzoziemiec albo bezpaństwowiec niemający miejsca zamieszkania w Czarnogórze rozpoczyna sprawę cywilną przed sądem czarnogórskim, pozwany może żądać złożenia zabezpieczenia kosztów postępowania, chyba że zastosowanie ma wyjątek przewidziany prawem. Zabezpieczenie zwykle składane jest w pieniądzu, a jego niezłożenie w terminie wyznaczonym przez sąd może skutkować uznaniem pozwu za cofnięty.

Jeżeli potrzebujesz wsparcia w zakresie międzynarodowej windykacji w Czarnogórze, Grandliga może pomóc na kluczowych etapach odzyskiwania należności: analizie dłużnika i dokumentów, negocjacjach, przygotowaniu strategii mediacyjnej, ocenie możliwości uzyskania nakazu zapłaty, prowadzeniu sprawy sądowej, planowaniu egzekucji, uznaniu zagranicznego orzeczenia oraz ocenie upadłościowych sposobów odzyskania długu. Najwłaściwsza ścieżka zależy od dokumentów, terminu przedawnienia, majątku dłużnika, jego wypłacalności oraz elementów międzynarodowych konkretnej sprawy.

12.06.2024

309