Windykacja w Chinach

Windykacja w Chinach powinna rozpocząć się od szczegółowej oceny dłużnika, dokumentów potwierdzających wierzytelność oraz realnych szans późniejszej egzekucji. W przypadku wierzyciela zagranicznego ważne jest nie tylko ustalenie nazwy handlowej dłużnika, lecz także sprawdzenie jego pełnej nazwy rejestrowej, numeru rejestracyjnego, przedstawiciela ustawowego, adresu rejestrowego, statusu działalności, struktury kapitału, toczących się sporów, postępowań egzekucyjnych oraz oznak, że przedsiębiorstwo może nie prowadzić już normalnej działalności.

Taka wstępna analiza pozwala ustalić, czy wierzyciel powinien rozpocząć od negocjacji, od razu przygotować pozew, wystąpić o zabezpieczenie majątku, rozważyć upadłość lub restrukturyzację dłużnika, czy też zastosować inną zgodną z prawem strategię odzyskania długu. Należy również ocenić, czy wysokość zadłużenia może być kwestionowana, czy dłużnik posiada majątek w Chinach oraz czy wierzyciel dysponuje wystarczającymi dowodami na poparcie roszczenia.

Jeżeli dłużnik nadal prowadzi działalność, nie toczą się przeciwko niemu wcześniejsze postępowania sądowe ani wykonawcze, a z jego zachowania nie wynika jednoznaczna odmowa współpracy, pierwszym praktycznym krokiem może być windykacja polubowna. Ten etap służy potwierdzeniu stanowiska dłużnika, wezwaniu go do zapłaty, omówieniu spłaty ratalnej, ugody, zwrotu towaru, przelewu wierzytelności, potrącenia lub innego rozwiązania handlowego akceptowalnego dla wierzyciela.

Kontakt z dłużnikiem powinien rozpocząć się od pisemnego wezwania, a następnie od uporządkowanej komunikacji z osobami decyzyjnymi. Celem nie jest bezprawna presja, lecz udokumentowana próba uzyskania płatności, utrwalenie odpowiedzi dłużnika, rozpoznanie możliwych zarzutów oraz ocena, czy należy przygotować pozew. W praktyce ten etap można ograniczyć do krótkiego okresu negocjacyjnego, na przykład około 30–60 dni, ale nie jest to obowiązkowy termin procesowy wymagany przed wniesieniem sprawy do sądu.

Windykacja długu w Chinach musi odbywać się legalnymi kanałami. Wyspecjalizowane firmy zajmujące się nieformalnym odzyskiwaniem długów zostały zakazane przez właściwe organy już w 1995 roku, dlatego wierzyciel zagraniczny powinien unikać nieformalnych pośredników, gróźb, nękania lub innych pozaprawnych metod nacisku. Zgodne z prawem odzyskiwanie długu powinno opierać się na działaniach wierzyciela, należytym umocowaniu przedstawicieli, pomocy prawnej, postępowaniu polubownym, sądowym, zabezpieczeniu majątku oraz egzekucji.

Przed skierowaniem sprawy do sądu wierzyciel powinien przygotować dokumenty potwierdzające istnienie i wysokość długu: umowę, zamówienia, faktury, dokumenty dostawy i odbioru, uzgodnienia salda, potwierdzenia płatności, dokumenty bankowe, korespondencję, wezwania do zapłaty oraz ewentualne pisemne uznanie długu. Dokumenty sporządzone w języku obcym mogą wymagać tłumaczenia na język postępowania, a zagraniczne pełnomocnictwa lub dokumenty korporacyjne mogą wymagać odpowiedniego poświadczenia przed wykorzystaniem ich w postępowaniu sądowym.

Terminu przedawnienia roszczeń o zapłatę w Chinach nie należy sprowadzać do jednej zasady dla wszystkich spraw. Co do zasady termin dochodzenia ochrony praw cywilnych przed sądem wynosi trzy lata i jest liczony od dnia, w którym wierzyciel dowiedział się albo powinien był dowiedzieć się o naruszeniu swojego prawa oraz o osobie zobowiązanej. W typowych sprawach o odzyskanie długu, takich jak niezapłacone faktury, pożyczki, wynagrodzenie za usługi, kary umowne lub inne roszczenia cywilne i gospodarcze, punktem wyjścia do oceny ryzyka powinien być zwykle termin trzyletni. Termin czteroletni ma zastosowanie do roszczeń wynikających z międzynarodowych umów sprzedaży towarów oraz umów dotyczących importu i eksportu technologii. Okresy przedawnienia, sposób ich obliczania, zawieszenie i przerwanie określa prawo, a odmienne uzgodnienia stron są nieskuteczne. Wezwanie dłużnika do wykonania zobowiązania, uznanie długu przez dłużnika, wniesienie pozwu albo złożenie wniosku o rozpoznanie sprawy przed właściwym organem może przerwać bieg przedawnienia i spowodować jego ponowne rozpoczęcie.

Formalna ugoda przedprocesowa zwykle nie jest obowiązkowym warunkiem wniesienia pozwu o zapłatę. W chińskim postępowaniu cywilnym ważną rolę odgrywa jednak mediacja sądowa. Sąd może prowadzić mediację po wyjaśnieniu podstawowych okoliczności sprawy oraz przy dobrowolnej zgodzie stron. Jeżeli strony osiągną porozumienie, sąd może sporządzić dokument ugody, który po prawidłowym potwierdzeniu przez strony wywołuje skutki prawne.

Mediację sądową należy traktować jako możliwość procesową, a nie jako zastępstwo wyroku. Dla wierzyciela może być ona korzystna, jeżeli prowadzi do realnego harmonogramu płatności, zabezpieczenia, częściowej natychmiastowej zapłaty lub innego wykonalnego porozumienia. Jeżeli dłużnik wykorzystuje mediację wyłącznie do opóźniania sprawy, odmawia potwierdzenia długu albo nie ma realnej zdolności do zapłaty, wierzyciel może nalegać na dalsze rozpoznanie sprawy i wydanie wyroku.

Sądowa windykacja długu w Chinach może przebiegać różnymi ścieżkami procesowymi, zależnie od charakteru roszczenia, dowodów, wysokości sporu, zarzutów dłużnika, właściwości sądu oraz elementu zagranicznego. W praktyce podstawowe możliwości obejmują zwykłe postępowanie cywilne, postępowanie uproszczone w sprawach jasnych i mniej spornych, postępowanie nakazowe w określonych sprawach o bezsporne roszczenia pieniężne oraz szczególne zasady procesowe dotyczące spraw z udziałem podmiotów zagranicznych, dowodów zagranicznych lub doręczeń za granicę.

Postępowanie uproszczone może być stosowane wtedy, gdy stan faktyczny jest jasny, prawa i obowiązki stron są określone, a spór nie jest skomplikowany. Nie oznacza to jednak, że strony są automatycznie pozbawione prawa do przedstawienia swojego stanowiska. Sąd może stosować uproszczone sposoby doręczeń, wzywania stron i prowadzenia sprawy, ale powinien zapewnić stronom możliwość obrony ich praw.

W przypadku roszczenia pieniężnego wierzyciel może rozważyć postępowanie nakazowe, jeżeli roszczenie jest jasne, między wierzycielem a dłużnikiem nie ma innego sporu dotyczącego długu, a nakaz może zostać skutecznie doręczony dłużnikowi. Jeżeli dłużnik nie zgłosi sprzeciwu i nie zapłaci w ustawowym terminie, wierzyciel może wystąpić o egzekucję. Jeżeli dłużnik wniesie skuteczny pisemny sprzeciw, nakaz traci moc, a sprawa zwykle przechodzi do postępowania sądowego.

W sprawach o odzyskanie długu w Chinach zabezpieczenie majątku jest często jednym z najważniejszych narzędzi zwiększających praktyczne szanse odzyskania należności. Wierzyciel może zwrócić się do sądu o zabezpieczenie rachunków bankowych, udziałów, pojazdów, sprzętu, nieruchomości lub innych składników majątku dłużnika, aby uniemożliwić mu przeniesienie aktywów w toku postępowania albo utrudnienie późniejszego wykonania wyroku.

Zabezpieczenie majątku nie pełni wyłącznie funkcji ochronnej. W praktyce może również skłonić dłużnika do poważniejszego udziału w negocjacjach, mediacji albo ustaleniach dotyczących płatności. Wnioskodawca może być zobowiązany do przedstawienia sądowi zabezpieczenia. W sprawach dotyczących długów gospodarczych takie zabezpieczenie może zostać przedstawione w formie zaakceptowanej przez sąd, w tym jako gotówka, gwarancja bankowa, polisa ubezpieczeniowa lub inna dopuszczalna forma. W sprawach pilnych sąd powinien wydać rozstrzygnięcie w ciągu czterdziestu ośmiu godzin od przyjęcia wniosku. Zabezpieczenie przed wniesieniem pozwu może zostać zastosowane przed wszczęciem sprawy sądowej lub postępowania przed właściwym organem, ale wnioskodawca powinien wnieść sprawę w ciągu trzydziestu dni od zastosowania zabezpieczenia; w przeciwnym razie sąd powinien je uchylić. Jeżeli wniosek o zabezpieczenie okaże się błędny, wnioskodawca powinien naprawić szkodę wyrządzoną drugiej stronie.

Jeżeli strona nie zgadza się z wyrokiem sądu pierwszej instancji, może w ustawowym terminie wnieść apelację do sądu wyższego. Wyrok albo postanowienie wydane przez sąd drugiej instancji jest zwykle ostateczne i po uzyskaniu mocy prawnej staje się podstawą dobrowolnego wykonania albo egzekucji.

Jeżeli strona uważa, że prawomocne orzeczenie zawiera poważne naruszenia proceduralne, błędne ustalenia faktyczne, nieprawidłowe zastosowanie prawa albo inną ustawową podstawę wzruszenia, może złożyć wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy. Jest to nadzwyczajny mechanizm kontroli prawomocnych orzeczeń, a nie zwykła trzecia instancja. Co do zasady samo złożenie takiego wniosku nie wstrzymuje automatycznie egzekucji, chyba że sąd wyda odpowiednie rozstrzygnięcie.

Jeżeli wierzyciel uzyskał już prawomocny wyrok sądu zagranicznego i chce odzyskać dług w Chinach, powinien rozważyć uznanie i wykonanie tego wyroku przez sąd chiński. Sąd może zbadać taki wyrok na podstawie właściwej umowy międzynarodowej albo zasady wzajemności. Uznanie i wykonanie mogą zostać odmówione między innymi wtedy, gdy sąd zagraniczny nie miał właściwej jurysdykcji, pozwany nie został prawidłowo zawiadomiony albo nie miał rozsądnej możliwości przedstawienia swojego stanowiska, wyrok został uzyskany podstępem, ten sam spór został już rozstrzygnięty lub uznany w Chinach, albo uznanie naruszałoby podstawowe zasady prawa, suwerenność, bezpieczeństwo lub interes publiczny.

Przymusowe wykonanie jest etapem, na którym wierzyciel dąży do faktycznego odzyskania należności na podstawie prawomocnego wyroku, postanowienia, dokumentu ugody albo innego tytułu podlegającego wykonaniu. Jeżeli dłużnik odmawia wykonania obowiązku, wierzyciel może złożyć wniosek o egzekucję. Zwykły termin na złożenie takiego wniosku wynosi dwa lata i jest liczony od ostatniego dnia okresu wykonania wskazanego w dokumencie, a jeżeli dokument nie wskazuje takiego okresu, od dnia uzyskania przez dokument mocy prawnej.

Na etapie egzekucji sąd może zobowiązać dłużnika do ujawnienia majątku, sprawdzić rachunki bankowe, papiery wartościowe, udziały, jednostki funduszy oraz inne składniki majątku, a następnie zastosować zajęcie, zamrożenie, przeniesienie środków, wycenę, sprzedaż, potrącenie z dochodów lub inne środki wykonawcze w granicach obowiązku dłużnika. Jeżeli dłużnik nie wykonuje wezwania, sąd może zastosować konsekwencje prawne związane z fałszywym ujawnieniem majątku albo odmową wykonania orzeczenia. Jeżeli nie zostanie znaleziony wystarczający majątek, egzekucja może zostać zawieszona albo pozostać bezskuteczna, ale może zostać wznowiona po ujawnieniu nowych informacji o aktywach dłużnika.

Jeżeli spółka dłużnika nie ma wystarczającego majątku na spłatę długu, wierzyciel powinien ocenić, czy istnieją podstawy do dochodzenia odpowiedzialności od wspólników, osób faktycznie kontrolujących spółkę albo innych osób odpowiedzialnych. Możliwe podstawy mogą obejmować niewniesienie albo niepełne wniesienie wkładu, wycofanie wniesionego kapitału, nadużycie odrębnej osobowości prawnej albo ograniczonej odpowiedzialności w celu uniknięcia spłaty długu oraz inne działania poważnie naruszające interesy wierzycieli. Zgodnie z aktualnymi zasadami prawa spółek, gdy spółka nie może spłacić wymagalnych długów, spółka albo wierzyciel posiadający wymagalną wierzytelność może żądać, aby wspólnicy, którzy zadeklarowali wkład, lecz termin jego wniesienia jeszcze nie nadszedł, wnieśli ten wkład przed terminem.

Jeżeli przedsiębiorstwo dłużnika jest wyraźnie niezdolne do spłaty wymagalnych długów, zwykły pozew i egzekucja nie zawsze są jedynym dostępnym rozwiązaniem. Wierzyciel może rozważyć złożenie wniosku o restrukturyzację albo upadłość likwidacyjną, jeżeli dłużnik nie spłaca wymagalnych zobowiązań i nie posiada wystarczającego majątku albo wyraźnie utracił zdolność płatniczą. Upadłość lub restrukturyzacja wpływa na indywidualną egzekucję, zgłaszanie wierzytelności, zebranie wierzycieli, zarząd majątkiem dłużnika oraz podział masy majątkowej, dlatego może mieć znaczenie w większych sprawach, przy braku aktywów albo przy wielu wierzycielach.

Na etapie egzekucji, jeżeli dłużnik lub osoby odpowiedzialne mają możliwość wykonania prawomocnego wyroku albo postanowienia, ale odmawiają wykonania obowiązku, a okoliczności osiągają wymagany prawem stopień powagi, może powstać ryzyko odpowiedzialności karnej za odmowę wykonania orzeczenia. Nie należy jednak przedstawiać tej odpowiedzialności jako zwykłego narzędzia windykacyjnego i nie może ona zastąpić postępowania cywilnego, zabezpieczenia majątku ani egzekucji. W praktyce wierzyciel powinien najpierw wykorzystać postępowanie egzekucyjne do udokumentowania, że dłużnik miał możliwość zapłaty, odmówił wykonania obowiązku, ukrywał lub przenosił majątek albo naruszył obowiązek ujawnienia majątku.

Oprócz postępowania sądowego i egzekucji wierzyciel może rozważyć alternatywne sposoby odzyskania długu, w tym przelew wierzytelności, ugodę z częściową spłatą, porozumienie restrukturyzacyjne albo sprzedaż wierzytelności stwierdzonej wyrokiem lub innej trudnej wierzytelności, jeżeli ma ona wartość rynkową. Takie rozwiązania mogą być przydatne, gdy informacje o majątku dłużnika są ograniczone, egzekucja może trwać długo, wierzyciel chce szybciej odzyskać część środków albo inwestor jest gotów nabyć wierzytelność z dyskontem. Przed wyborem takiej drogi należy ocenić, czy dokumenty wierzytelności są kompletne, czy dług jest sporny, czy wyrok lub wierzytelność mają wartość egzekucyjną, czy przelew nie jest ograniczony umową lub prawem oraz czy sprzedaż z dyskontem odpowiada celom wierzyciela.

Jeżeli potrzebujesz odzyskać dług w Chinach, ważne jest, aby od początku prawidłowo ocenić status prawny dłużnika, dostępny majątek, podstawę dowodową, termin przedawnienia, możliwości negocjacji, szanse zabezpieczenia majątku oraz perspektywy późniejszej egzekucji. Grandliga pomaga wierzycielom zagranicznym analizować sprawy dłużne, opracowywać strategię odzyskiwania należności dostosowaną do chińskiego środowiska prawnego, przygotowywać materiały do windykacji polubownej i postępowania sądowego oraz zapewniać wsparcie prawne na etapie negocjacji, procesu, zabezpieczenia majątku i egzekucji, pomagając wybrać bardziej skuteczną i realistyczną drogę odzyskania długu.

04.10.2024

593