Windykacja w Bośni i Hercegowinie

Postępowanie windykacyjne w Bośni i Hercegowinie rozpoczyna się od prawnej i praktycznej analizy dłużnika, dokumentów potwierdzających dług oraz jurysdykcji związanej z roszczeniem. Na tym etapie należy ustalić siedzibę dłużnika, rodzaj jego działalności, historię przedsiębiorstwa, dostępny majątek, toczące się sprawy sądowe, postępowania egzekucyjne oraz jakość dokumentów potwierdzających dług, w tym umów, faktur, dokumentów dostawy, protokołów wykonania, gwarancji, korespondencji i dokumentów ugodowych.

Analiza powinna również ustalić, czy dłużnik albo jego majątek są związane z Federacją Bośni i Hercegowiny, Republiką Serbską albo Dystryktem Brčko. Bośnia i Hercegowina ma więcej niż jeden porządek proceduralny. W Federacji Bośni i Hercegowiny sprawy cywilne rozpoznają sądy miejskie, sądy kantonalne oraz Sąd Najwyższy Federacji Bośni i Hercegowiny. W Republice Serbskiej roszczenia cywilne i gospodarcze mogą podlegać sądom podstawowym, sądom okręgowym, okręgowym sądom gospodarczym, Wyższemu Sądowi Gospodarczemu oraz Sądowi Najwyższemu Republiki Serbskiej. W Dystrykcie Brčko strukturę sądową tworzą Sąd Podstawowy i Sąd Apelacyjny. Dlatego pierwszym praktycznym krokiem w odzyskiwaniu długu jest powiązanie roszczenia z siedzibą dłużnika, miejscem wykonania zobowiązania, położeniem majątku oraz właściwym sądem.

Jeżeli wobec dłużnika nie toczą się aktualne sprawy sądowe, nie istnieją niewykonane orzeczenia dotyczące windykacji, a dłużnik nadal prowadzi działalność, uzasadnione może być przejście do etapu polubownej windykacji przedprocesowej.

Etap ten obejmuje uporządkowane negocjacje z dłużnikiem w celu uzyskania zapłaty, uzgodnienia harmonogramu spłaty, uzyskania uznania długu, zwrotu towaru, przeniesienia długu na osobę trzecią, potrącenia wzajemnych zobowiązań albo zawarcia innego zgodnego z prawem porozumienia.

Kontakt z dłużnikiem zwykle rozpoczyna się po wysłaniu pisemnego wezwania i może być kontynuowany pocztą, pocztą elektroniczną, telefonicznie albo za pomocą służbowych komunikatorów. Celem tego etapu jest nawiązanie kontaktu z osobami, które mogą podjąć decyzję o zapłacie lub ugodzie, ustalenie stanowiska dłużnika oraz udokumentowanie prób rozwiązania sporu przed rozpoczęciem postępowania sądowego. Komunikacja z dłużnikiem powinna być zgodna z prawem, udokumentowana i proporcjonalna.

Czas trwania i przydatność windykacji pozasądowej zależą od reakcji dłużnika, jakości dowodów, wysokości i wieku długu, sytuacji w zakresie przedawnienia, płynności dłużnika oraz tego, czy dłużnik jest gotów przedstawić pisemną ugodę, harmonogram spłaty albo zabezpieczenie. Jeżeli ten etap nie przynosi oczekiwanego rezultatu albo wstępna analiza wskazuje, że windykacja polubowna nie jest właściwa, wierzyciel powinien przejść do dochodzenia roszczenia przed sądem.

Przed podjęciem działań prawnych wierzyciel powinien ocenić właściwe terminy przedawnienia. Zgodnie z ustawą o zobowiązaniach stosowaną w Federacji Bośni i Hercegowiny ogólny termin przedawnienia wynosi 5 lat, chyba że ustawa przewiduje inny termin. Wzajemne roszczenia osób prawnych wynikające z umów sprzedaży towarów i świadczenia usług, w tym roszczenia o zwrot wydatków poniesionych w związku z tymi umowami, przedawniają się z upływem 3 lat. Termin przedawnienia biegnie odrębnie dla każdej dostawy towaru, wykonanego dzieła albo wykonanej usługi.

Strony nie mogą zmienić ustawowych terminów przedawnienia w drodze umowy. Roszczenia okresowe wymagalne corocznie albo w krótszych odstępach, w tym odsetki jako roszczenie okresowe uboczne, co do zasady przedawniają się z upływem 3 lat od wymagalności każdej odrębnej płatności. Roszczenia stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu, decyzją innego właściwego organu, ugodą sądową albo ugodą zawartą przed innym właściwym organem co do zasady przedawniają się z upływem 10 lat, nawet jeżeli pierwotne roszczenie podlegałoby krótszemu terminowi przedawnienia.

Bieg terminu przedawnienia może zostać przerwany, jeżeli dłużnik uzna dług przez bezpośrednie oświadczenie złożone wierzycielowi albo pośrednio, na przykład przez częściową spłatę długu, zapłatę odsetek lub ustanowienie zabezpieczenia. Przedawnienie przerywa również wniesienie pozwu albo inna czynność wierzyciela przeciwko dłużnikowi przed sądem lub innym właściwym organem w celu ustalenia, zabezpieczenia albo dochodzenia roszczenia. Sąd stosuje skutki upływu terminu przedawnienia tylko wtedy, gdy dłużnik powoła się na przedawnienie jako zarzut.

Droga dochodzenia długu przed sądem zależy od jurysdykcji związanej z dłużnikiem i jego majątkiem. Poniższy opis dotyczy Federacji Bośni i Hercegowiny, gdzie przepisy postępowania cywilnego przewidują zwykłe postępowanie procesowe oraz szczególne zasady dla sporów o małej wartości. Jeżeli dłużnik jest związany z Republiką Serbską albo Dystryktem Brčko, roszczenie powinno zostać wniesione zgodnie z przepisami proceduralnymi i do sądów właściwych dla tej jurysdykcji.

W Federacji Bośni i Hercegowiny zwykłe postępowanie procesowe rozpoczyna się od wniesienia pozwu do właściwego sądu. Po otrzymaniu prawidłowego i kompletnego pozwu sąd rozpoczyna przygotowanie do rozprawy głównej. Przygotowanie obejmuje wstępne zbadanie pozwu, doręczenie pozwu wraz z załącznikami pozwanemu, pisemną odpowiedź pozwanego, rozprawę przygotowawczą oraz wyznaczenie rozprawy głównej.

W terminie 30 dni od otrzymania prawidłowego i kompletnego pozwu sąd doręcza pozew wraz ze wszystkimi załącznikami pozwanemu i wyznacza mu 30 dni na złożenie pisemnej odpowiedzi. Odpowiedź powinna wskazywać, czy pozwany uznaje roszczenie czy je kwestionuje, zawierać zarzuty procesowe, przedstawiać fakty, na których opiera się obrona, oraz wskazywać dowody potwierdzające to stanowisko. Po otrzymaniu odpowiedzi albo po upływie terminu na jej złożenie sąd wyznacza rozprawę przygotowawczą.

Rozprawa przygotowawcza odbywa się zwykle nie później niż w terminie 30 dni od dnia złożenia pisemnej odpowiedzi przez pozwanego, od upływu terminu na złożenie odpowiedzi albo, jeżeli ma to zastosowanie, od otrzymania odpowiedzi na powództwo wzajemne. Na tym etapie sąd wyjaśnia kwestie sporne, określa dowody, które zostaną przeprowadzone, i przygotowuje sprawę do rozprawy głównej.

Najpóźniej na rozprawie przygotowawczej sąd może zaproponować mediację, jeżeli uzna ją za właściwą ze względu na charakter sporu i inne okoliczności. Strony mogą również wspólnie zaproponować mediację do zakończenia rozprawy głównej. Ponadto strony mogą zawrzeć przed sądem ugodę sądową w toku postępowania. Ugoda sądowa jest wpisywana do protokołu, zostaje zawarta z chwilą podpisania protokołu przez obie strony i podlega wykonaniu. Ugoda sądowa może zostać zaskarżona, jeżeli została zawarta pod wpływem błędu, przymusu albo podstępu.

Na rozprawie przygotowawczej sąd określa dzień i godzinę rozprawy głównej, kwestie, które będą omawiane, dowody, które zostaną przeprowadzone, oraz osoby, które zostaną wezwane. Co do zasady rozprawa główna odbywa się nie później niż w terminie 30 dni od rozprawy przygotowawczej. Sąd może również zarządzić przeprowadzenie rozprawy głównej bezpośrednio po rozprawie przygotowawczej.

Po zakończeniu rozprawy głównej sąd zamyka rozprawę, wydaje wyrok i sporządza go na piśmie w terminie 30 dni. Strona może wnieść apelację od wyroku sądu pierwszej instancji w terminie 30 dni od dnia ogłoszenia wyroku albo, jeżeli wyrok podlega doręczeniu według zasad doręczeń, w terminie 30 dni od doręczenia wyroku. W sporach dotyczących weksli i czeków termin apelacji wynosi 15 dni. Terminowa apelacja uniemożliwia uprawomocnienie się wyroku w części zaskarżonej apelacją.

Apelację wnosi się za pośrednictwem sądu pierwszej instancji. Sąd pierwszej instancji doręcza terminową, kompletną i dopuszczalną apelację stronie przeciwnej nie później niż w terminie 8 dni od jej otrzymania. Strona przeciwna może złożyć odpowiedź na apelację w terminie 8 dni od jej otrzymania. Po otrzymaniu odpowiedzi albo po upływie terminu na odpowiedź sąd pierwszej instancji przekazuje apelację, odpowiedź, jeżeli została złożona, oraz akta sprawy sądowi drugiej instancji w terminie 8 dni.

Sąd drugiej instancji rozpoznaje apelację na posiedzeniu składu orzekającego albo na rozprawie. Posiedzenie albo rozprawa odbywa się w terminie 45 dni od otrzymania akt sprawy od sądu pierwszej instancji. Orzeczenie sądu drugiej instancji zostaje wydane w terminie 30 dni od posiedzenia składu orzekającego albo, jeżeli przeprowadzono rozprawę, w terminie 30 dni od jej zakończenia. Jeżeli apelujący nie stawi się na rozprawie przed sądem drugiej instancji, rozprawy się nie przeprowadza, a rozstrzygnięcie zapada na podstawie apelacji i odpowiedzi na apelację. Jeżeli nie stawi się strona przeciwna, rozprawa się odbywa, a sąd wydaje orzeczenie.

Strony mogą wnieść skargę rewizyjną od prawomocnego wyroku sądu drugiej instancji do Sądu Najwyższego Federacji Bośni i Hercegowiny w terminie 30 dni od doręczenia wyroku sądu drugiej instancji. Skarga rewizyjna co do zasady nie jest dopuszczalna, jeżeli wartość zaskarżonej części prawomocnego wyroku nie przekracza 10 000 marek zamiennych, chyba że Sąd Najwyższy dopuści ją z uwagi na znaczenie zagadnienia prawnego dla stosowania prawa w innych sprawach. Wniesienie skargi rewizyjnej nie wstrzymuje wykonania prawomocnego wyroku.

W Federacji Bośni i Hercegowiny postępowanie w sprawach o małej wartości dotyczy roszczeń pieniężnych nieprzekraczających 3000 marek zamiennych. Sprawa jest rozpoznawana według uproszczonych zasad, przy czym podstawowa struktura pozwu, odpowiedzi, rozprawy i wyroku pozostaje związana z ogólnym postępowaniem cywilnym. W sprawie o małej wartości wyrok ogłasza się niezwłocznie po zakończeniu rozprawy głównej.

Zakres zaskarżenia jest węższy niż w zwykłym postępowaniu. W sprawach o małej wartości wyrok albo postanowienie kończące postępowanie może zostać zaskarżone tylko z powodu istotnego naruszenia przepisów postępowania cywilnego albo nieprawidłowego zastosowania prawa materialnego. Wyroku nie można zaskarżyć wyłącznie z tego powodu, że stan faktyczny został rzekomo ustalony błędnie albo niepełnie.

Strony mogą wnieść apelację od wyroku sądu pierwszej instancji w sprawie o małej wartości w terminie 15 dni. Termin apelacji liczy się od dnia ogłoszenia wyroku, a jeżeli wyrok został doręczony stronie, od dnia doręczenia.

Jeżeli po uprawomocnieniu się orzeczenia sądu dłużnik nie wykonuje go dobrowolnie, wierzyciel może przejść do przymusowego wykonania przed właściwym sądem egzekucyjnym. W Federacji Bośni i Hercegowiny egzekucja jest prowadzona przez sądy na podstawie dokumentu podlegającego wykonaniu albo, gdy pozwala na to ustawa, wiarygodnego dokumentu. Roszczenia stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu, decyzją innego właściwego organu, ugodą sądową albo ugodą zawartą przed innym właściwym organem co do zasady przedawniają się z upływem 10 lat.

Wniosek o egzekucję powinien wskazywać dokument podlegający wykonaniu albo wiarygodny dokument, wierzyciela, dłużnika, roszczenie, sposób egzekucji oraz przedmiot egzekucji. Przymusowe wykonanie może być skierowane do rachunków bankowych dłużnika, wierzytelności pieniężnych, ruchomości, nieruchomości, papierów wartościowych, udziałów albo innych praw majątkowych. Co do zasady sąd rozstrzyga wniosek o egzekucję w terminie 8 dni, natomiast sprzeciwy i apelacje w postępowaniu egzekucyjnym podlegają terminom określonym w przepisach o postępowaniu egzekucyjnym.

Dla wierzycieli gospodarczych ważne jest rozróżnienie podstaw egzekucji. Zgodnie z przepisami Federacji egzekucja może zostać zarządzona tylko na podstawie dokumentu podlegającego wykonaniu albo wiarygodnego dokumentu. Wiarygodny dokument w sprawach pieniężnych obejmuje weksle i czeki z protestem oraz rachunkiem zwrotnym, jeżeli są wymagane, a także faktury albo wyciągi z ksiąg handlowych dotyczące ceny usług komunalnych, takich jak dostawa wody, energia cieplna i wywóz odpadów. Zwykłe faktury handlowe za towary albo usługi gospodarcze nie zawsze mieszczą się w tym ograniczonym ustawowym katalogu, dlatego wiele spraw gospodarczych nadal wymaga uzyskania zwykłego wyroku sądowego albo innego dokumentu podlegającego wykonaniu przed rozpoczęciem egzekucji.

Jeżeli egzekucji z wybranego sposobu albo przedmiotu nie można przeprowadzić, wierzyciel może zaproponować inny sposób albo przedmiot egzekucji dla tego samego roszczenia w terminie 15 dni od otrzymania zawiadomienia sądu, że egzekucji nie można było przeprowadzić z wcześniej wskazanego sposobu albo przedmiotu. Zasada ta sprawia, że początkowy wybór majątku i drogi egzekucji ma szczególne znaczenie, zwłaszcza gdy dłużnik ma kilka rachunków, ruchomości, nieruchomości albo udziały w spółkach.

Jeżeli wierzyciel posiada już zagraniczne orzeczenie sądowe, praktyczna droga różni się od wniesienia nowego pozwu o pierwotny dług. Zagraniczne orzeczenie sądowe co do zasady wywołuje skutki prawne w Bośni i Hercegowinie dopiero po uznaniu przez właściwy sąd krajowy. Do uznania potrzebne jest zagraniczne orzeczenie oraz zaświadczenie właściwego sądu albo organu zagranicznego potwierdzające prawomocność według prawa państwa, w którym orzeczenie zostało wydane. Do wykonania wymagane jest również zaświadczenie o wykonalności według prawa państwa pochodzenia. Uznania można odmówić między innymi z powodu braku należytego udziału pozwanego w zagranicznym postępowaniu, wyłącznej jurysdykcji krajowej, istnienia prawomocnego rozstrzygnięcia w tej samej sprawie, sprzeczności z porządkiem konstytucyjnym albo braku wzajemności. Jeżeli sprawa dotyczy również dłużnika, który opuścił państwo wierzyciela lub przeniósł majątek za granicę, strategię uznania i wykonania orzeczenia należy połączyć z ustaleniem położenia majątku nadającego się do egzekucji.

Alternatywną drogą odzyskiwania należności od spółek jest upadłość albo restrukturyzacja. W Federacji Bośni i Hercegowiny ustawa upadłościowa reguluje postępowanie przedupadłościowe, postępowanie upadłościowe, skutki otwarcia tych postępowań, reorganizację przez plan upadłościowy oraz kwestie upadłości międzynarodowej. Postępowanie przedupadłościowe służy finansowej i operacyjnej restrukturyzacji dłużnika, natomiast postępowanie upadłościowe służy zbiorowemu i proporcjonalnemu zaspokojeniu wierzycieli z majątku dłużnika.

Upadłość może zostać otwarta, jeżeli sąd ustali ustawową podstawę upadłości. Do takich podstaw należą niewypłacalność płatnicza, zagrożenie niewypłacalnością płatniczą, niewykonanie przyjętego planu reorganizacji albo plan reorganizacji uzyskany w sposób oszukańczy lub niezgodny z prawem. Zagrożenie niewypłacalnością płatniczą istnieje wtedy, gdy zgodnie z harmonogramem wymagalności zobowiązań pieniężnych dłużnik nie będzie w stanie wykonać zobowiązań płatniczych w terminach ich wymagalności w ciągu następnych 12 miesięcy i opóźnia się z wykonaniem przyjętych zobowiązań pieniężnych do 60 dni. Dłużnika uznaje się za niewypłacalnego płatniczo, jeżeli nie może wykonywać wymagalnych i zgłoszonych zobowiązań pieniężnych, w tym gdy nie wykonuje ich nieprzerwanie przez 60 dni albo jego rachunek jest nieprzerwanie zablokowany przez 60 dni. Wniosek oparty na zagrożeniu niewypłacalnością płatniczą może złożyć tylko dłużnik.

Dla wierzyciela upadłość może mieć znaczenie wtedy, gdy zwykła egzekucja nie doprowadziła do zapłaty. W Federacji Bośni i Hercegowiny postępowanie upadłościowe może zostać otwarte bezpośrednio, jeżeli wniosek składa wierzyciel posiadający prawomocne postanowienie egzekucyjne, a roszczenie pozostaje niezaspokojone przez 90 dni. Po otwarciu sprawy upadłościowej indywidualna egzekucja co do zasady zostaje zastąpiona zbiorowym zaspokojeniem z masy upadłości, a wierzyciel powinien chronić swoją pozycję przez terminowe zgłoszenie roszczenia i udział w postępowaniu upadłościowym.

Czynności dokonane przed upadłością mogą zostać zaskarżone, jeżeli krzywdzą wierzycieli. Ustawa upadłościowa przewiduje różne okresy zaskarżenia w zależności od rodzaju czynności. Niektóre czynności uprzywilejowujące wierzyciela mogą zostać zaskarżone, jeżeli zostały dokonane w ostatnich 12 miesiącach przed złożeniem wniosku upadłościowego albo po jego złożeniu. Nietypowe zabezpieczenie albo zaspokojenie może zostać zaskarżone, jeżeli spełnione są ustawowe warunki dotyczące okresu 90 dni albo 6 miesięcy. Czynności nieodpłatne albo dokonane za zaniżoną wartość mogą co do zasady zostać zaskarżone, jeżeli dokonano ich w ciągu 5 lat przed złożeniem wniosku. Celowe pokrzywdzenie wierzycieli może być kwestionowane w odniesieniu do czynności dokonanych w ostatnich 5 latach przed złożeniem wniosku albo po jego złożeniu, jeżeli druga strona wiedziała o zamiarze dłużnika. Powództwo o zaskarżenie czynności prawnych można co do zasady wnieść w terminie 2 lat od otwarcia postępowania upadłościowego.

Nasza firma zapewnia wsparcie w zakresie międzynarodowej windykacji w Bośni i Hercegowinie, w tym analizę dłużnika, ocenę dokumentów, analizę terminów przedawnienia, wybór właściwej jurysdykcji, przygotowanie strategii dochodzenia roszczeń przed sądem, wykonanie orzeczeń sądowych, uznawanie zagranicznych orzeczeń oraz działania windykacyjne związane z upadłością albo restrukturyzacją. Pomagamy wierzycielom na różnych etapach odzyskiwania należności, od negocjacji przedprocesowych po postępowanie sądowe, przymusowe wykonanie oraz działania związane z niewypłacalnością dłużnika.

12.06.2024

364