Windykacja na Białorusi

Procedura windykacyjna na Białorusi zwykle rozpoczyna się od analizy sytuacji finansowej dłużnika, jego działalności gospodarczej, historii wykonywania zobowiązań, dokumentów potwierdzających zadłużenie, bieżących spraw sądowych, postępowań egzekucyjnych oraz prawdopodobieństwa zakwestionowania długu. Kodeks postępowania cywilnego Republiki Białorusi, stosowany od 1 stycznia 2026 roku, ma znaczenie także dla wyboru właściwej drogi prawnej: negocjacji, wezwania do zapłaty, mediacji, notarialnego tytułu egzekucyjnego, postępowania nakazowego, zwykłego postępowania sądowego albo późniejszej egzekucji przymusowej.

Jeżeli dłużnik nie ma aktualnych spraw sądowych dotyczących długu ani niewykonanych orzeczeń sądowych i nadal prowadzi działalność, uzasadnione może być rozpoczęcie od etapu polubownej windykacji. Etap ten może obejmować negocjacje, pisemne wezwanie do zapłaty, ustalenie harmonogramu płatności, płatność ratalną, zwrot towaru, przeniesienie długu, wymianę usług lub towarów oraz inne warianty ugodowe, które nie są sprzeczne z prawem ani umową.

Kontakt z dłużnikiem powinien rozpocząć się po wysłaniu zawiadomienia albo wezwania do zapłaty kanałami komunikacji używanymi przez strony, w tym pocztą, pocztą elektroniczną, telefonem lub komunikatorami, jeżeli takie sposoby były wykorzystywane w relacjach gospodarczych. Na tym etapie ważne jest nie tylko prowadzenie negocjacji, lecz także utrwalenie stanowiska dłużnika: uznania długu, prośby o odroczenie lub rozłożenie płatności na raty, częściowej zapłaty, zastrzeżeń co do wysokości długu albo odmowy wykonania zobowiązania. Głównym celem etapu polubownego jest kontakt z osobami decyzyjnymi, ocena realnej zdolności płatniczej dłużnika i przygotowanie podstawy prawnej do dalszej windykacji.

Na tym etapie strony mogą przeprowadzić mediację i zawrzeć umowę mediacyjną. Jeżeli dłużnik później nie wykona umowy mediacyjnej, wierzyciel może zwrócić się do sądu o wydanie dokumentu egzekucyjnego i przejść do egzekucji przymusowej. Strony mogą również podpisać akt uzgodnienia rozliczeń albo inny dokument potwierdzający zadłużenie, co może pomóc wykazać bezsporność długu i, przy spełnieniu warunków ustawowych, pozwolić na zastosowanie szybszej drogi uzyskania dokumentu egzekucyjnego.

Rzeczywisty czas polubownej windykacji zależy od reakcji dłużnika, jakości dokumentów, uznania długu, potrzeby przeprowadzenia mediacji oraz tego, czy strony negocjują odroczenie albo ratalną spłatę zadłużenia. Jeżeli ten etap nie przynosi oczekiwanego rezultatu albo wstępna analiza pokazuje, że nie jest właściwy dla danej sprawy, wierzyciel powinien rozważyć postępowanie sądowe, notarialny tytuł egzekucyjny albo inny zgodny z prawem sposób uzyskania dokumentu egzekucyjnego do późniejszej windykacji przymusowej.

Przed rozpoczęciem sądowej windykacji należy ocenić termin przedawnienia. Ogólny termin przedawnienia dla roszczeń cywilnych na Białorusi wynosi trzy lata, chyba że dla konkretnego rodzaju roszczenia ustawa albo właściwa umowa międzynarodowa przewiduje termin szczególny. Strony nie mogą zmienić terminu przedawnienia w drodze umowy. Sam upływ terminu przedawnienia nie pozbawia wierzyciela prawa do wniesienia sprawy do sądu, jednak jeżeli dłużnik przed wydaniem orzeczenia zażąda zastosowania przedawnienia, może to skutkować oddaleniem roszczenia.

Bieg terminu przedawnienia może zostać przerwany przez działania dłużnika świadczące o uznaniu długu. Do takich działań może należeć częściowa spłata długu głównego, zapłata odsetek, całkowite lub częściowe uznanie wezwania do zapłaty, podpisanie dodatkowego porozumienia, prośba o odroczenie albo rozłożenie płatności na raty, a także inne zachowanie wskazujące na uznanie konkretnego zobowiązania.

W przypadku windykacji międzynarodowej należy uwzględnić również właściwe umowy międzynarodowe. Białoruś jest stroną Konwencji z 1974 roku o przedawnieniu w międzynarodowej sprzedaży towarów. Przewidziany w tej Konwencji czteroletni termin przedawnienia nie dotyczy wszystkich długów międzynarodowych, lecz roszczeń sprzedawcy i kupującego wynikających z umowy międzynarodowej sprzedaży towarów albo związanych z jej naruszeniem, rozwiązaniem lub nieważnością.

Jeżeli na etapie polubownym strony podpiszą umowę mediacyjną albo dokument uzgadniający rozliczenia, wierzyciel może skorzystać z przewidzianych prawem mechanizmów uzyskania dokumentu egzekucyjnego do późniejszej windykacji przymusowej.

1. Windykacja poprzez zawarcie umowy mediacyjnej.

Na etapie negocjacji strony mogą zawrzeć umowę mediacyjną, w której określają warunki rozwiązania sporu, wysokość długu, sposób i terminy płatności, możliwą płatność ratalną, skutki niewykonania oraz inne zobowiązania stron. Umowa mediacyjna jest zawierana z udziałem mediatora i może być przydatna wtedy, gdy dłużnik uznaje dług, ale prosi o zmianę harmonogramu płatności albo strony chcą rozwiązać spór bez pełnego procesu sądowego.

Jeżeli dłużnik dobrowolnie nie wykona umowy mediacyjnej, wierzyciel może zwrócić się do sądu o wydanie dokumentu egzekucyjnego w celu jej przymusowego wykonania. Taki wniosek składa się według miejsca zamieszkania, pobytu albo siedziby strony, która nie wykonała umowy, a jeżeli te informacje nie są znane, według miejsca położenia jej majątku. Wniosek może zostać złożony w terminie sześciu miesięcy po upływie terminu dobrowolnego wykonania umowy mediacyjnej.

Do wniosku dołącza się oryginał umowy mediacyjnej, dowody jej niewykonania, dokument potwierdzający umocowanie przedstawiciela oraz dokument potwierdzający uiszczenie opłaty państwowej, jeżeli jest należna. Wniosek jest rozpoznawany przez sąd na posiedzeniu w terminie jednego miesiąca od jego wpływu do sądu.

Jeżeli strony znajdują się w różnych państwach, mogą zawrzeć międzynarodową umowę mediacyjną. Na Białorusi kwestię uznania i wykonania takiej umowy rozpoznaje sąd gospodarczy obwodu albo miasta Mińska na wniosek zainteresowanej strony. Wniosek składa się w terminie sześciu miesięcy po upływie terminu dobrowolnego wykonania, a dokumenty sporządzone w języku obcym powinny być opatrzone należycie poświadczonym tłumaczeniem na jeden z języków urzędowych Republiki Białorusi.

2. Windykacja za pośrednictwem notariusza.

Windykacja za pośrednictwem notariusza polega na uzyskaniu notarialnego tytułu egzekucyjnego, który ma moc dokumentu egzekucyjnego. Ten sposób nie ma zastosowania do każdego długu, lecz wyłącznie do bezspornych roszczeń, w odniesieniu do których prawo pozwala na sporządzenie notarialnego tytułu egzekucyjnego. Dlatego znaczenie ma nie tylko kwota zadłużenia, ale także charakter zobowiązania, dostępność dokumentów potwierdzających roszczenie oraz brak oznak sporu co do prawa.

W celu zwrócenia się do notariusza wierzyciel przedstawia dokumenty potwierdzające bezsporny charakter roszczenia, wyliczenie należnej kwoty oraz inne dokumenty wymagane dla konkretnego rodzaju roszczenia. Akt uzgodnienia rozliczeń albo pisemne uznanie długu przez dłużnika może mieć istotne znaczenie, ale nie zastępuje oceny, czy konkretne roszczenie mieści się w zakresie spraw, w których może zostać sporządzony notarialny tytuł egzekucyjny.

Jeżeli wierzyciel posiada kompletny zestaw bezspornych dokumentów, notarialny tytuł egzekucyjny zwykle pozwala uzyskać dokument egzekucyjny szybciej niż w zwykłym postępowaniu sądowym. Na Białorusi możliwe jest również sporządzenie notarialnego tytułu egzekucyjnego w formie elektronicznej za pośrednictwem konta osobistego, jeżeli dokumenty zostaną złożone w przewidzianym trybie i podpisane podpisem elektronicznym.

Na Białorusi sądowa windykacja należności może przebiegać w postępowaniu nakazowym albo w zwykłym postępowaniu sądowym. Wybór procedury zależy od charakteru roszczenia, dokumentów wierzyciela, wyniku etapu przedsądowego, zarzutów dłużnika oraz możliwości wykazania, że dług ma charakter bezsporny.

1. Windykacja w drodze postępowania nakazowego.

Postępowanie nakazowe stosuje się do roszczeń o zapłatę środków pieniężnych, wydanie majątku albo skierowanie egzekucji do majątku dłużnika, jeżeli roszczenia są oparte na dokumentach potwierdzających zadłużenie albo są uznane lub niekwestionowane przez dłużnika, lecz nie zostały wykonane. Postępowanie to odbywa się bez pełnej rozprawy z wezwaniem stron i kończy się wydaniem postanowienia o nakazie sądowym.

Aby zastosować opisaną metodę, należy najpierw wysłać pismo reklamacyjne do dłużnika. Jeżeli na takie pismo nie odpowie (milczenie jest oznaką zgody przyjętej praktyki sądowej) lub odpowie, że zgadza się z długiem, ale nie ma możliwości jego spłaty, wówczas wierzyciel ma prawo skorzystać określoną metodę.

Wniosek o wydanie postanowienia o nakazie sądowym powinien zawierać informacje o wierzycielu i dłużniku, żądania wierzyciela, podstawę prawną, okoliczności powstania długu, dowody, wyliczenie dochodzonej kwoty oraz informacje potwierdzające zachowanie obowiązkowego trybu przedsądowego, jeżeli jest on wymagany przez prawo albo umowę. Do wniosku dołącza się dokumenty potwierdzające roszczenia, zapłatę opłaty państwowej, zachowanie trybu przedsądowego oraz umocowanie przedstawiciela.

Postanowienie o nakazie sądowym jest wydawane w terminie pięciu dni od wpływu wniosku do sądu, chyba że przepisy przewidują inny termin. W ciągu trzech dni od wydania postanowienia jego odpis jest przesyłany dłużnikowi w sposób pozwalający potwierdzić doręczenie. Dłużnik może wnieść do tego samego sądu wniosek o uchylenie postanowienia w terminie dziesięciu dni od otrzymania odpisu. Jeżeli taki wniosek zostanie złożony, wierzyciel może dochodzić roszczeń w zwykłym postępowaniu sądowym.

2. Windykacja w zwykłym postępowaniu sądowym.

Zwykłe postępowanie sądowe stosuje się wtedy, gdy dłużnik kwestionuje dług, nie zgadza się z jego wysokością, zgłasza roszczenia wzajemne, powołuje się na nienależyte wykonanie umowy przez wierzyciela albo gdy nie można skorzystać z postępowania nakazowego. W tej procedurze spór jest rozpoznawany przez sąd z udziałem stron albo ich przedstawicieli, z badaniem dowodów, wyliczeń, umów, korespondencji i innych materiałów sprawy.

Aby zastosować opisaną metodę, należy wcześniej wysłać dłużnikowi wezwanie do zapłaty, jeżeli taki tryb jest wymagany przez prawo albo umowę. Jeżeli dłużnik w odpowiedzi kwestionuje dług, wysokość roszczenia albo podstawę zobowiązania, wierzyciel może skorzystać ze zwykłego postępowania sądowego. W tym trybie mogą być również rozpoznawane roszczenia, których nie rozstrzygnięto w postępowaniu nakazowym albo w odniesieniu do których postanowienie o nakazie sądowym zostało uchylone.

Orzeczenie sądu pierwszej instancji wchodzi w życie po upływie terminu do wniesienia apelacji, jeżeli nie zostało zaskarżone. Apelację od orzeczenia sądu pierwszej instancji wnosi się w terminie piętnastu dni od wydania orzeczenia albo od doręczenia osobie uprawnionej do zaskarżenia części motywacyjnej orzeczenia. Orzeczenie apelacyjne wchodzi w życie z chwilą jego wydania.

Orzeczenia sądowe w sporach gospodarczych mogą być zaskarżane w trybie kasacyjnym. Skargi kasacyjne od orzeczeń i postanowień sądów gospodarczych obwodów oraz miasta Mińska, a także od postanowień Apelacyjnego Sądu Gospodarczego wydanych w postępowaniu apelacyjnym, rozpoznaje prezydium Apelacyjnego Sądu Gospodarczego. Termin wniesienia skargi kasacyjnej wynosi sześć miesięcy od dnia wejścia orzeczenia sądowego w życie.

Po wejściu orzeczenia sądu w życie konieczne jest uzyskanie dokumentu egzekucyjnego w celu rozpoczęcia egzekucji przymusowej. Na tym etapie windykacja jest prowadzona przez organy egzekucyjne z udziałem wykonawcy sądowego, który stosuje środki przewidziane w przepisach o postępowaniu egzekucyjnym. Jeżeli zastosowanie ma uproszczony tryb egzekucyjny, wykonawca sądowy może dokonać bezspornego pobrania środków z rachunków bankowych dłużnika na podstawie dokumentu egzekucyjnego.

Odrębny scenariusz powstaje wtedy, gdy wierzyciel posiada już orzeczenie sądu zagranicznego albo zagraniczne orzeczenie arbitrażowe i zamierza skierować egzekucję przeciwko dłużnikowi albo majątkowi znajdującemu się na Białorusi. W takim przypadku stosuje się procedurę uznania i wykonania zagranicznego orzeczenia sądowego albo arbitrażowego. Sprawę rozpoznaje sąd Republiki Białorusi na wniosek wierzyciela według miejsca zamieszkania, pobytu albo siedziby dłużnika, a jeżeli takie informacje nie są dostępne, według miejsca położenia majątku dłużnika na Białorusi.

Jeżeli prawo albo umowa międzynarodowa nie stanowią inaczej, zagraniczne orzeczenie sądowe może zostać przedstawione do przymusowego wykonania na Białorusi w terminie trzech lat od chwili wejścia w życie. Do wniosku zwykle dołącza się poświadczoną kopię zagranicznego orzeczenia, dokument potwierdzający jego wejście w życie albo wykonalność, dowód prawidłowego zawiadomienia strony, która nie uczestniczyła w postępowaniu, dokumenty potwierdzające umocowanie przedstawiciela, informacje o częściowym wykonaniu, jeżeli orzeczenie było już wykonywane, oraz poświadczone tłumaczenie dokumentów na jeden z języków urzędowych Republiki Białorusi.

Po rozpoznaniu wniosku sąd wydaje postanowienie o uznaniu i wykonaniu zagranicznego orzeczenia sądowego albo arbitrażowego albo postanowienie o odmowie. Sąd białoruski nie zmienia treści zagranicznego orzeczenia. Po uznaniu egzekucja przymusowa jest prowadzona na podstawie dokumentu egzekucyjnego zgodnie z przepisami o postępowaniu egzekucyjnym.

W ramach postępowania egzekucyjnego roszczenia wierzyciela mogą zostać zaspokojone z pieniędzy dłużnika, środków na rachunkach bankowych, majątku, praw majątkowych, a także pieniędzy lub majątku należnych dłużnikowi od osób trzecich. Wykonawca sądowy może podejmować działania w celu ustalenia majątku dłużnika, skierowania egzekucji do jego aktywów, zajęcia majątku oraz jego sprzedaży w przewidzianym trybie. Rzeczywisty czas trwania postępowania egzekucyjnego zależy od tego, czy dłużnik posiada aktywa, rachunki bankowe, innych wierzycieli, od zachowania dłużnika oraz od zakresu koniecznych czynności egzekucyjnych.

Jeżeli postępowanie egzekucyjne nie prowadzi do faktycznej spłaty długu, a sytuacja finansowa dłużnika wskazuje na niezdolność do wykonywania zobowiązań pieniężnych, wierzyciel może rozważyć postępowanie upadłościowe albo postępowanie regulujące niewypłacalność jako odrębny scenariusz prawny. Ten wariant nie ma zastosowania automatycznie i wymaga istnienia ustawowych podstaw, potwierdzonego roszczenia oraz spełnienia wymogów dotyczących wniosku. W ramach takiego postępowania może być również rozpatrywana kwestia odpowiedzialności uzupełniającej właścicieli albo zarządu dłużnika, jeżeli niewypłacalność lub upadłość została spowodowana ich działaniami.

Alternatywnym sposobem oddziaływania na dłużnika jest pociągnięcie osób odpowiedzialnych za zarządzanie dłużnika od odpowiedzialności karnej zgodnie z art. 423 Kodeksu Karnego za niezrealizowanie decyzji sądu. Wskazany artykuł przewiduje karę grzywny oraz utratę prawa do wykonywania określonej działalności lub zajmowania określonych stanowisk.

Jeżeli potrzebujesz wsparcia w zakresie windykacji na Białorusi, w tym polubownego rozwiązania sporu, uzyskania dokumentu egzekucyjnego, postępowania sądowego, wykonania orzeczenia albo międzynarodowej windykacji, nasz zespół może przeanalizować dokumenty, określić właściwą procedurę i zaproponować praktyczny plan działania w celu odzyskania należności.

12.06.2024

288