Belarus’ta alacak tahsilatı

Belarus’ta alacak tahsilatı prosedürü genellikle borçlunun mali durumunun, ticari faaliyetinin, yükümlülüklerini yerine getirme geçmişinin, borcu doğrulayan belgelerin, devam eden mahkeme davalarının, icra takiplerinin ve borca itiraz edilme olasılığının analiz edilmesiyle başlar. 1 Ocak 2026 tarihinden itibaren uygulanan Belarus Cumhuriyeti Medeni Usul Kanunu, doğru hukuki yolun seçilmesi bakımından da önemlidir: müzakereler, talep mektubu, arabuluculuk, noter icra yazısı, mahkeme emri prosedürü, dava yolu veya sonraki cebri icra.

Borçlunun borçla ilgili devam eden bir davası veya yerine getirilmemiş bir mahkeme kararı yoksa ve ticari faaliyetini sürdürüyorsa, alacağın öncelikle dostane tahsilat aşamasında ele alınması uygun olabilir. Bu aşama müzakereleri, yazılı talep mektubunu, ödeme planının belirlenmesini, taksitli ödemeyi, malların iadesini, borcun devrini, hizmet veya mal takasını ve kanuna ya da sözleşmeye aykırı olmayan diğer uzlaşma seçeneklerini içerebilir.

Borçlu ile iletişim, tarafların ticari ilişkilerinde kullandıkları iletişim kanalları üzerinden bildirim veya talep mektubunun gönderilmesinden sonra başlamalıdır. Bu kanallar posta, elektronik posta, telefon veya mesajlaşma araçları olabilir. Bu aşamada yalnızca müzakere yürütmek değil, borçlunun tutumunu da belgelemek önemlidir: borcun kabulü, erteleme veya taksit talebi, kısmi ödeme, tutara itiraz veya yükümlülüğü yerine getirmeyi reddetme. Dostane aşamanın temel amacı, karar vericilerle temas kurmak, borçlunun gerçek ödeme gücünü değerlendirmek ve sonraki tahsilat için hukuki zemini hazırlamaktır.

Bu aşamada taraflar arabuluculuk yapabilir ve bir arabuluculuk anlaşması imzalayabilirler. Borçlu daha sonra arabuluculuk anlaşmasını yerine getirmezse, alacaklı icra belgesi almak için mahkemeye başvurabilir ve cebri icraya geçebilir. Taraflar ayrıca karşılıklı hesap mutabakatı veya borcu teyit eden başka bir belge imzalayabilirler; bu belge, borcun tartışmasız olduğunu göstermeye yardımcı olabilir ve kanuni şartlar mevcutsa daha hızlı bir icra belgesi alma yolunun kullanılmasını sağlayabilir.

Dostane tahsilatın fiili süresi borçlunun tepkisine, belgelerin kalitesine, borcun kabul edilip edilmediğine, arabuluculuk ihtiyacına ve tarafların erteleme veya taksitli ödeme konusunda müzakere edip etmediğine bağlıdır. Bu aşama beklenen sonucu vermezse veya ilk analiz bu yolun somut olay için uygun olmadığını gösterirse, alacaklının mahkeme sürecini, noter icra yazısını veya sonraki cebri tahsilat için icra belgesi elde etmeye yönelik başka bir yasal yolu değerlendirmesi gerekir.

Yargı yoluna başvurmadan önce zamanaşımı süresi değerlendirilmelidir. Belarus’ta medeni nitelikteki talepler için genel zamanaşımı süresi üç yıldır; ancak belirli bir talep türü için kanun veya uygulanabilir uluslararası anlaşma özel bir süre öngörebilir. Taraflar zamanaşımı süresini kendi anlaşmalarıyla değiştiremezler. Sürenin dolması alacaklının mahkemeye başvurma hakkını kendiliğinden ortadan kaldırmaz; ancak borçlu karar verilmeden önce zamanaşımının uygulanmasını isterse, talebin reddedilmesine yol açabilir.

Zamanaşımı süresi, borçlunun borcu kabul ettiğini gösteren davranışlarıyla kesilebilir. Bu davranışlara ana borcun kısmen ödenmesi, faiz ödenmesi, talep mektubunun tamamen veya kısmen kabul edilmesi, ek anlaşma imzalanması, ödeme ertelemesi veya taksitlendirme talep edilmesi ve belirli bir yükümlülüğün kabul edildiğini gösteren diğer davranışlar dahil olabilir.

Uluslararası alacak tahsilatında uygulanabilir uluslararası anlaşmalar da dikkate alınmalıdır. Belarus, 1974 tarihli Uluslararası Mal Satışında Zamanaşımı Sürelerine İlişkin Sözleşmeye taraftır. Bu Sözleşmede öngörülen dört yıllık zamanaşımı süresi tüm uluslararası borçlara değil, uluslararası mal satışı sözleşmesinden doğan veya sözleşmenin ihlali, sona ermesi ya da geçersizliğiyle bağlantılı olan satıcı ve alıcı taleplerine uygulanır.

Dostane aşamada taraflar bir arabuluculuk anlaşması veya hesap mutabakatı belgesi imzalamışsa, alacaklı sonraki cebri tahsilat için icra belgesi elde etmeye yönelik kanuni mekanizmaları kullanabilir.

1. Arabuluculuk anlaşması yoluyla alacak tahsilatı.

Müzakereler aşamasında taraflar, uyuşmazlığın çözüm şartlarını, borç tutarını, ödeme usulünü ve sürelerini, olası taksitli ödemeyi, yerine getirmemenin sonuçlarını ve tarafların diğer yükümlülüklerini belirleyen bir arabuluculuk anlaşması yapabilirler. Arabuluculuk anlaşması arabulucunun katılımıyla yapılır ve borçlunun borcu kabul ettiği, ancak ödeme takvimini değiştirmek istediği veya tarafların uyuşmazlığı tam bir mahkeme süreci olmadan çözmek istediği durumlarda yararlı olabilir.

Borçlu arabuluculuk anlaşmasını gönüllü olarak yerine getirmezse, alacaklı anlaşmanın cebri icrası için icra belgesi verilmesini mahkemeden isteyebilir. Bu başvuru, anlaşmayı yerine getirmeyen tarafın ikamet yeri, bulunduğu yer veya yerleşim yeri mahkemesine yapılır; bu bilgiler bilinmiyorsa, malvarlığının bulunduğu yerdeki mahkemeye başvurulabilir. Başvuru, arabuluculuk anlaşmasının gönüllü ifa süresinin sona ermesinden itibaren altı ay içinde yapılabilir.

Başvuruya arabuluculuk anlaşmasının aslı, anlaşmanın yerine getirilmediğine dair kanıtlar, temsilcinin yetkisini doğrulayan belge ve ödenmesi gerekiyorsa devlet harcının ödendiğini gösteren belge eklenir. Başvuru, mahkemeye ulaştıktan sonra duruşmada bir ay içinde incelenir.

Taraflar farklı devletlerde bulunuyorsa uluslararası arabuluculuk anlaşması yapılabilir. Belarus’ta böyle bir anlaşmanın tanınması ve icrası, ilgili tarafın başvurusu üzerine bölge ekonomi mahkemesi veya Minsk şehri ekonomi mahkemesi tarafından incelenir. Başvuru, gönüllü ifa süresinin sona ermesinden itibaren altı ay içinde yapılır; yabancı dilde düzenlenen belgeler Belarus Cumhuriyeti’nin resmi dillerinden birine usulüne uygun olarak onaylanmış tercümeyle birlikte sunulmalıdır.

2. Noter aracılığıyla alacak tahsilatı.

Noter aracılığıyla alacak tahsilatı, icra belgesi niteliğine sahip noter icra yazısı alınması yoluyla gerçekleştirilir. Bu yöntem her borç için değil, yalnızca kanunun noter icra yazısı düzenlenmesine izin verdiği tartışmasız talepler için uygulanır. Bu nedenle yalnızca borç tutarı değil, yükümlülüğün niteliği, alacağı doğrulayan belgelerin bulunması ve hakka ilişkin uyuşmazlık belirtilerinin olmaması da önemlidir.

Notere başvurmak için alacaklı, talebin tartışmasız niteliğini doğrulayan belgeleri, borç tutarının hesaplamasını ve ilgili talep türü için gerekli diğer belgeleri sunar. Karşılıklı hesap mutabakatı veya borçlunun yazılı borç kabulü önemli olabilir, ancak somut talebin noter icra yazısı düzenlenebilecek talepler kapsamına girip girmediğinin değerlendirilmesinin yerini tutmaz.

Alacaklının eksiksiz ve tartışmasız belge setine sahip olması halinde noter icra yazısı, genellikle olağan dava yoluna göre daha hızlı şekilde icra belgesi alınmasını sağlar. Belarus’ta belgelerin öngörülen usule uygun olarak sunulması ve elektronik imzayla imzalanması halinde, noter icra yazısının kişisel hesap üzerinden elektronik biçimde düzenlenmesi de mümkündür.

Belarus’ta mahkeme yoluyla alacak tahsilatı, mahkeme emri prosedürü veya olağan dava yolu ile yürütülebilir. Hangi prosedürün seçileceği, talebin niteliğine, alacaklının belgelerine, mahkeme öncesi aşamanın sonucuna, borçlunun itirazlarına ve borcun tartışmasız olduğunun kanıtlanabilmesine bağlıdır.

1. Mahkeme emri prosedürüyle alacak tahsilatı.

Mahkeme emri prosedürü, para alacağının tahsili, malın iadesi veya borçlunun malvarlığına icra yöneltilmesi taleplerinde uygulanır; bunun için taleplerin borcu doğrulayan belgelere dayanması veya borçlu tarafından kabul edilmesi ya da itiraz edilmemesi, ancak yerine getirilmemesi gerekir. Bu prosedür, tarafların çağrıldığı tam bir yargılama yapılmadan yürütülür ve mahkeme emri kararı verilmesiyle sonuçlanır.

Açıklanan yöntemi uygulamak için borçluya önceden bir talep mektubu göndermek gerekir. Borçlu böyle bir mektuba cevap vermezse (sessizlik, yerleşik mahkeme uygulamasının bir onay işaretidir) veya borcu kabul ettiğini, ancak geri ödeme imkanı olmadığını söylerse, alacaklının açıklanan yöntemi uygulama hakkı vardır.

Mahkeme emri kararı verilmesine ilişkin başvuruda alacaklı ve borçlu hakkındaki bilgiler, alacaklının talepleri, hukuki dayanak, borcun doğmasına yol açan olgular, kanıtlar, talep edilen tutarın hesaplaması ve kanun veya sözleşme gerektiriyorsa zorunlu mahkeme öncesi usule uyulduğunu doğrulayan bilgiler yer almalıdır. Başvuruya talepleri doğrulayan belgeler, devlet harcının ödendiğini gösteren belge, mahkeme öncesi usule uyulduğunu gösteren belgeler ve temsilcinin yetkisini doğrulayan belge eklenir.

Mahkeme emri kararı, kanunda başka bir süre öngörülmemişse, başvurunun mahkemeye ulaşmasından sonra beş gün içinde verilir. Kararın verilmesinden itibaren üç gün içinde bir sureti, alındığının tespit edilmesini sağlayan iletişim araçlarıyla borçluya gönderilir. Borçlu, sureti aldıktan sonra on gün içinde aynı mahkemeye kararın iptali için başvurabilir. İptal başvurusu yapılırsa, alacaklı taleplerini olağan dava yoluyla ileri sürebilir.

2. Olağan dava yoluyla alacak tahsilatı.

Olağan dava yolu, borçlunun borca itiraz ettiği, tutarı kabul etmediği, karşı talepler ileri sürdüğü, alacaklının sözleşmeyi gereği gibi yerine getirmediğini savunduğu veya mahkeme emri prosedürünün kullanılamadığı durumlarda uygulanır. Bu prosedürde uyuşmazlık, tarafların veya temsilcilerinin katılımıyla mahkeme tarafından incelenir; kanıtlar, hesaplamalar, sözleşmeler, yazışmalar ve dosyadaki diğer belgeler değerlendirilir.

Açıklanan yöntemi uygulamak için, kanun veya sözleşme böyle bir usul öngörüyorsa, borçluya önceden talep mektubu gönderilmesi gerekir. Borçlu cevabında borca, talep edilen tutara veya yükümlülüğün dayanağına itiraz ederse, alacaklı olağan dava yolunu kullanabilir. Mahkeme emri prosedüründe çözülemeyen talepler veya mahkeme emri kararının iptal edildiği talepler de bu prosedürde incelenebilir.

İlk derece mahkemesi kararı, temyiz süresinin dolmasından sonra ve temyiz edilmemişse kesinleşir. İlk derece mahkemesi kararına karşı temyiz başvurusu, kararın verilmesinden veya gerekçeli kısmın temyiz hakkına sahip kişiye tebliğ edilmesinden itibaren on beş gün içinde yapılır. Temyiz kararı, verildiği anda kesinleşir.

Ekonomik uyuşmazlıklardaki mahkeme kararları kanun yolu denetimine konu olabilir. Bölge ekonomi mahkemeleri ve Minsk şehri ekonomi mahkemesinin kararları ile Temyiz Ekonomi Mahkemesinin temyiz aşamasında verdiği kararlar hakkındaki kanun yolu başvuruları Temyiz Ekonomi Mahkemesi Başkanlık Kurulu tarafından incelenir. Kanun yolu başvurusu süresi, mahkeme kararının kesinleştiği tarihten itibaren altı aydır.

Mahkeme kararı kesinleştikten sonra, cebri icra sürecini başlatmak için icra belgesi alınması gerekir. Bu aşamada tahsilat, icra mevzuatında öngörülen tedbirleri uygulayan mahkeme icracısının katılımıyla cebri icra organları aracılığıyla yürütülür. Basitleştirilmiş icra prosedürü uygulanabiliyorsa, mahkeme icracısı icra belgesine dayanarak borçlunun banka hesaplarından tartışmasız şekilde para tahsil edebilir.

Alacaklının halihazırda yabancı bir mahkeme kararı veya yabancı bir tahkim kararı varsa ve bunu Belarus’ta bulunan borçluya veya malvarlığına karşı icra ettirmek istiyorsa ayrı bir prosedür uygulanır. Bu durumda yabancı mahkeme kararının veya yabancı tahkim kararının tanınması ve icrası prosedürü söz konusudur. Başvuru, alacaklının talebi üzerine borçlunun ikamet yeri, bulunduğu yer veya yerleşim yeri mahkemesinde; bu bilgiler mevcut değilse borçlunun Belarus’taki malvarlığının bulunduğu yerdeki mahkemede incelenir.

Kanun veya uluslararası anlaşma aksini öngörmüyorsa, yabancı mahkeme kararı Belarus’ta kesinleştiği tarihten itibaren üç yıl içinde cebri icraya sunulabilir. Başvuruya genellikle yabancı kararın onaylı sureti, kararın kesinleştiğini veya icra edilebilir olduğunu doğrulayan belge, yargılamaya katılmayan tarafın usulüne uygun şekilde bilgilendirildiğini gösteren kanıt, temsilcinin yetkisini doğrulayan belgeler, karar daha önce kısmen icra edilmişse buna ilişkin bilgiler ve belgelerin Belarus Cumhuriyeti’nin resmi dillerinden birine onaylı tercümesi eklenir.

Başvurunun incelenmesi sonucunda mahkeme, yabancı mahkeme kararının veya yabancı tahkim kararının tanınmasına ve icrasına ya da bunun reddine karar verir. Belarus mahkemesi yabancı kararın içeriğini değiştirmez. Tanımadan sonra cebri icra, icra belgesi temelinde icra mevzuatına uygun olarak yürütülür.

İcra takibi kapsamında alacaklının talepleri, borçlunun nakit varlıklarından, banka hesaplarındaki paralardan, mallarından, malvarlığı haklarından ve üçüncü kişilerin borçluya ödemesi veya devretmesi gereken para ya da mallardan karşılanabilir. Mahkeme icracısı borçlunun malvarlığını tespit etmek, varlıklara icra yöneltmek, mallara haciz koymak ve bunların belirlenen usule göre satışını sağlamak için tedbirler alabilir. İcra takibinin fiili süresi, borçlunun varlıklarının, banka hesaplarının, diğer alacaklılarının, borçlunun davranışının ve gerekli icra işlemlerinin kapsamının bulunup bulunmadığına bağlıdır.

İcra takibi borcun fiilen ödenmesini sağlamazsa ve borçlunun mali durumu para borçlarını yerine getiremeyeceğini gösteriyorsa, alacaklı iflas veya ödeme güçlüğünün düzenlenmesi prosedürünü ayrı bir hukuki seçenek olarak değerlendirebilir. Bu seçenek otomatik olarak uygulanmaz; kanunda öngörülen sebeplerin, doğrulanmış bir alacağın ve başvuru şartlarına uyulmasının bulunmasını gerektirir. Bu prosedür kapsamında, ödeme güçlüğü veya iflas borçlunun sahiplerinin ya da yönetiminin eylemlerinden kaynaklanmışsa, bu kişilerin ikincil sorumluluğu da incelenebilir.

Borçluyu etkilemeye yönelik alternatif bir seçenek, Sanat uyarınca mahkeme kararına uymama nedeniyle kontrol eden kişileri cezai sorumluluğa getirmektir. Ceza Kanununun 423’ü. Bu madde, para cezası ve belirli faaliyetlerde bulunma veya belirli pozisyonlarda bulunma hakkından yoksun bırakma şeklinde ceza öngörmektedir.

Belarus’ta alacak tahsilatı konusunda desteğe ihtiyacınız varsa, dostane çözüm, icra belgesi alınması, mahkeme süreci, mahkeme kararının icrası veya uluslararası alacak tahsilatı dahil olmak üzere ekibimiz belgeleri analiz edebilir, uygulanabilir prosedürü belirleyebilir ve alacağın tahsili için pratik bir eylem planı önerebilir.

26.06.2024

341