Windykacja w Sudanie Południowym

Postępowanie dotyczące windykacji w Sudanie Południowym rozpoczyna się od oceny prawnej i egzekucyjnej dłużnika, podstawy roszczenia oraz majątku lub obecności gospodarczej, które łączą spór z Sudanem Południowym. W przypadku długu handlowego analiza obejmuje status prawny dłużnika, jego faktyczną działalność, miejsce wykonania umowy, położenie majątku ruchomego lub nieruchomego, istniejące sprawy sądowe, wcześniejsze orzeczenia, ryzyko egzekucyjne, oznaki niewypłacalności oraz dokumenty potwierdzające dług.

W przypadku wierzyciela zagranicznego pierwsze praktyczne pytanie dotyczy tego, czy sądy Sudanu Południowego mogą być skutecznym miejscem dochodzenia roszczenia. Sprawa gospodarcza może być związana z Sudanem Południowym, jeżeli dotyczy majątku położonego w tym państwie, zobowiązanie powstało, było wykonywane albo miało być wykonane w Sudanie Południowym, albo dłużnik posiada tam aktywa, oddział, przedstawiciela lub inną podstawę do prowadzenia postępowania.

Jeżeli dłużnik nadal prowadzi działalność, nie jest objęty skutecznymi działaniami egzekucyjnymi i istnieje realna możliwość dobrowolnej zapłaty, wierzyciel może rozpocząć etap windykacji przedsądowej.

Ten etap opiera się na zgodnych z prawem negocjacjach, pisemnym wezwaniu do zapłaty, weryfikacji wysokości zadłużenia oraz ustaleniu możliwych warunków ugody. Rozwiązanie może obejmować zapłatę roszczenia, harmonogram spłat, zwrot towaru, przejęcie długu przez osobę trzecią, potrącenie, wymianę usług lub towarów albo inne porozumienie odpowiadające charakterowi transakcji.

Kontakt z dłużnikiem może być prowadzony listownie, za pomocą poczty elektronicznej, telefonicznie lub przez inne dostępne kanały komunikacji biznesowej, przy czym istotne ustalenia są dokumentowane. Celem tego etapu jest ustalenie osób decyzyjnych, potwierdzenie, czy dług jest uznawany lub kwestionowany, zabezpieczenie dowodów stanowiska dłużnika oraz ocena, czy dobrowolne odzyskanie należności jest realne przed rozpoczęciem postępowania formalnego.

Jeżeli negocjacje nie prowadzą do zapłaty, dłużnik unika kontaktu, podnosi nieudokumentowane zarzuty, przenosi majątek, wykazuje oznaki niewypłacalności albo nie przedstawia realnej propozycji spłaty, kolejnym etapem jest postępowanie sądowe, wykonanie istniejącego orzeczenia albo działania związane z niewypłacalnością, zależnie od dokumentów i majątku dostępnego w sprawie.

Ustawodawstwo Sudanu Południowego nie ustanawia szczególnego ogólnego terminu przedawnienia dla zwykłych roszczeń o zapłatę długu wynikających z zasad dotyczących umów i postępowania cywilnego stosowanych przy dochodzeniu należności handlowych. Z tego względu niezapłacony dług może być dochodzony także po upływie dłuższego czasu od daty wymagalności, jeżeli wierzyciel może wykazać istnienie zobowiązania, wysokość długu oraz podstawę prawną dochodzenia roszczenia.

Prawo Sudanu Południowego przewiduje sądową windykację długu przede wszystkim w ramach zwykłego postępowania cywilnego, chyba że wierzyciel posiada już wykonalne orzeczenie, zagraniczne orzeczenie nadające się do wykonania albo podstawy do dochodzenia roszczenia w ramach postępowania związanego z niewypłacalnością.

Właściwość sądu w sprawach o zapłatę zależy od wartości i rodzaju roszczenia. Sąd Payam rozpoznaje sprawy o wartości nieprzekraczającej 500 funtów południowosudańskich, z uwzględnieniem ograniczeń wynikających z aktu jego utworzenia. Sąd Powiatowy drugiego stopnia rozpoznaje sprawy o wartości nieprzekraczającej 1000 funtów południowosudańskich. Sąd Powiatowy pierwszego stopnia może rozpoznawać sprawy bez ograniczenia wartości roszczenia oraz środki zaskarżenia od orzeczeń sądów Payam. Sąd Wyższy może rozpoznawać sprawy w pierwszej instancji bez ograniczenia wartości roszczenia i ma wyłączną właściwość między innymi w sprawach dotyczących spółek, znaków towarowych, nazw przedsiębiorstw, upadłości oraz układów między wierzycielami.

Co do zasady pozew wnosi się do najniższego sądu właściwego do rozpoznania sprawy. W sporach wynikających z umów właściwość miejscowa może być związana z miejscem zawarcia umowy, miejscem jej wykonania, miejscem zamieszkania lub prowadzenia działalności przez pozwanego albo miejscem, w którym w całości lub części powstała podstawa roszczenia.

Zwykłe postępowanie cywilne rozpoczyna się od wniesienia pozwu. Jeżeli pozew ma prawidłową formę i nie podlega odrzuceniu, sąd dopuszcza pozew, nakazuje uiszczenie opłat sądowych i wydaje wezwanie. Opłaty sądowe powinny zostać uiszczone w terminie 7 dni od dnia, w którym sąd nakazał ich zapłatę; w przeciwnym razie sąd może oddalić pozew. Sprawę uważa się za wszczętą w dniu uiszczenia opłat sądowych, chyba że powód jest zwolniony z ich zapłaty na podstawie prawa lub postanowienia sądu.

Po uiszczeniu opłaty sąd wydaje wezwanie podpisane przez sędziego. Wezwanie zawiera dokładne określenie podstawy roszczenia i żądanego rozstrzygnięcia oraz nakazuje pozwanemu stawić się i udzielić odpowiedzi w oznaczonym dniu, godzinie i miejscu.

Formalne doręczenie wezwania jest dokonywane przez urzędników sądu, chyba że sąd lub prawo przewiduje inny sposób doręczenia. Doręczenie polega zasadniczo na przekazaniu albo zaoferowaniu pozwanemu odpisu wezwania, a doręczenie osobiste stosuje się tam, gdzie jest to możliwe. Jeżeli pozwany nie może zostać odnaleziony albo odmawia przyjęcia wezwania, osoba doręczająca przekazuje sądowi informację o okolicznościach doręczenia. Jeżeli sąd uzna, że pozwany unika doręczenia albo że wezwania nie można doręczyć z innej przyczyny, może zarządzić doręczenie zastępcze, w tym wywieszenie odpisu w budynku sądu i pod ostatnim znanym adresem pozwanego, ogłoszenie w gazecie o szerokim zasięgu albo inny sposób wskazany przez sąd.

Jeżeli pozwany nie mieszka w Sudanie Południowym i nie ma przedstawiciela uprawnionego do odbioru doręczeń, wezwanie kieruje się do Głównego Sekretarza Sądownictwa, a następnie właściwą drogą urzędową w celu doręczenia kanałem dyplomatycznym albo w inny sposób wskazany przez sąd. W przypadku zagranicznej spółki posiadającej oddział lub przedstawiciela w Sudanie Południowym wezwanie może zostać doręczone temu oddziałowi lub przedstawicielowi.

W dniu wyznaczonym na rozprawę strony stawiają się przed sądem osobiście albo przez swoich pełnomocników. Językami urzędowymi sądów są angielski i arabski, a strona lub świadek, którzy nie znają tych języków, mogą zostać wysłuchani za pośrednictwem tłumacza złożonego pod przysięgą.

Na pierwszej rozprawie albo na późniejszym terminie sąd przesłuchuje strony w celu ustalenia spornych kwestii prawnych lub faktycznych albo nakazuje złożenie pism procesowych. Pisma procesowe powinny przedstawiać istotne fakty w zwięzłej formie, zawierać daty, kwoty i liczby oraz być podpisane przez stronę, upoważnionego przedstawiciela albo pełnomocnika. Odpowiedź na pozew powinna obejmować wszystkie podstawy obrony oraz wyraźne uznanie albo zaprzeczenie każdej podstawy wskazanej przez powoda, z wyjątkiem wysokości szkody.

Na podstawie stanowisk stron i pism procesowych sąd zapisuje fakty uzgodnione, sporne kwestie prawne lub faktyczne oraz dowody, które strony zamierzają przedstawić. Jeżeli pozwany nie przedstawi wymaganej odpowiedzi na pozew, sąd może przyjąć dowody na poparcie roszczenia powoda i wydać orzeczenie przeciwko pozwanemu albo wydać inne rozstrzygnięcie, które uzna za właściwe.

Podczas rozprawy strona obciążona ciężarem dowodu przedstawia swoje stanowisko i dowody jako pierwsza, a następnie druga strona przedstawia swoje stanowisko i dowody. Po rozważeniu kwestii spornych sąd ogłasza orzeczenie niezwłocznie albo w krótkim i rozsądnym terminie.

W wyroku dotyczącym roszczenia pieniężnego sąd może zasądzić odsetki od kwoty głównej od dnia wszczęcia sprawy do dnia zapłaty albo do innej daty wskazanej przez sąd. Stopa odsetek nie może przekraczać stopy zasądzonej od kwoty głównej za okres przed wniesieniem pozwu ani stopy podstawowej ustalonej przez Bank Sudanu Południowego powiększonej o pięć punktów bazowych. Odsetki muszą zostać wskazane w pozwie; jeżeli orzeczenie nie zawiera rozstrzygnięcia o odsetkach, uważa się, że sąd odmówił ich zasądzenia, a oddzielny pozew o te odsetki nie może zostać wniesiony.

Od orzeczenia sądu Payam przysługuje odwołanie do Sądu Powiatowego. Od orzeczenia Sądu Powiatowego przysługuje odwołanie do Sądu Wyższego. Od orzeczenia Sądu Wyższego przysługuje odwołanie do Sądu Apelacyjnego, a od orzeczenia Sądu Apelacyjnego do Sądu Najwyższego Sudanu Południowego. Odwołanie należy wnieść w terminie 15 dni od rozpoczęcia biegu terminu zaskarżenia. Co do zasady termin ten rozpoczyna się od zawiadomienia stron o wyroku lub postanowieniu; jeżeli osoba, przeciwko której wydano orzeczenie, była obecna przy jego ogłoszeniu albo została wezwana do stawiennictwa i nie stawiła się, termin biegnie od ogłoszenia orzeczenia. Orzeczenie Sądu Najwyższego jest ostateczne w zwykłym toku instancji.

Jeżeli wierzyciel posiada już zagraniczne orzeczenie sądowe, a dłużnik mieszka w Sudanie Południowym albo ma tam majątek, wierzyciel może skorzystać z procedury uznania i wykonania zagranicznego orzeczenia sądowego. Zagraniczny wyrok, dekret albo postanowienie może zostać wykonane w Sudanie Południowym, jeżeli zostało wydane przez właściwy sąd, jest ostateczne według prawa państwa wydania, strony zostały należycie wezwane i reprezentowane, orzeczenie nie koliduje z wcześniejszym orzeczeniem sądów Sudanu Południowego, nie jest sprzeczne z porządkiem publicznym ani moralnością w Sudanie Południowym, nie zostało uzyskane w wyniku oszustwa i nie opiera się na naruszeniu prawa Sudanu Południowego.

Uwierzytelniony odpis zagranicznego orzeczenia korzysta z domniemania, że został wydany przez właściwy sąd zagraniczny, chyba że brak właściwości wynika z treści dokumentu. Jeżeli zagraniczne orzeczenie jest wykonalne w państwie, w którym zostało wydane, wierzyciel może wnieść w Sudanie Południowym sprawę o jego wykonanie przeciwko dłużnikowi mieszkającemu w Sudanie Południowym albo posiadającemu tam majątek.

Po uzyskaniu wykonalnego orzeczenia wierzyciel wszczyna postępowanie egzekucyjne przed właściwym sądem. Egzekucja może obejmować przede wszystkim majątek ruchomy dłużnika, a majątek nieruchomy jest co do zasady kierowany do egzekucji wtedy, gdy środki uzyskane z majątku ruchomego nie wystarczają do zaspokojenia długu. Sąd nadzoruje kwestie powstające na etapie wykonania orzeczenia, a spór dotyczący egzekucji nie wstrzymuje jej automatycznie, chyba że sąd postanowi inaczej.

W przypadku wyroku pieniężnego, który pozostaje w całości lub części niezaspokojony, sąd może wezwać dłużnika objętego wyrokiem do złożenia wyjaśnień dotyczących możliwości zapłaty. W określonych przypadkach sąd może wydać nakaz zatrzymania albo pozbawienia wolności dłużnika, na przykład gdy dłużnik miał środki na zapłatę, lecz odmówił lub zaniedbał zapłatę, zaciągał zobowiązania w sposób lekkomyślny mimo braku zdolności do zapłaty, udzielił nieuczciwego pierwszeństwa innemu wierzycielowi albo przeniósł, ukrył lub usunął majątek w złej wierze w celu utrudnienia albo opóźnienia egzekucji.

Egzekucja może także obejmować zajęcie i sprzedaż majątku. Zajęcie nieruchomości następuje na podstawie postanowienia właściwego sądu i może zakazywać przeniesienia lub obciążenia tej nieruchomości. Nakaz powinien wskazywać dług egzekwowany oraz majątek objęty zajęciem, a zajęcie nieruchomości jest rejestrowane w urzędzie rejestru gruntów. Sprzedaż egzekucyjna odbywa się w drodze publicznej licytacji, a udziały, akcje lub inne papiery wartościowe mogą zostać sprzedane przez bank, maklera albo w inny sposób wskazany przez sąd.

Wierzyciel powinien utrzymywać aktywność postępowania egzekucyjnego przez cały etap wykonania. Jeżeli w ciągu sześciu miesięcy od daty ostatniego postanowienia w egzekucji nie zostanie złożony żaden wniosek do sądu, egzekucję uważa się za zaspokojoną, a akta zostają zamknięte. Wierzyciel może następnie wystąpić o ponowne otwarcie egzekucji po uiszczeniu wymaganej opłaty.

Alternatywną drogą dochodzenia długu jest postępowanie upadłościowe albo postępowanie związane z niewypłacalnością dłużnika. Taka droga może mieć znaczenie, gdy dłużnik nie jest w stanie regulować zobowiązań, zwykła egzekucja okazała się bezskuteczna albo konieczne jest zbadanie przeniesień majątku, które mogły zmniejszyć masę dostępną dla wierzycieli.

Zgodnie z prawem Sudanu Południowego dłużnik jest uznawany za niezdolnego do spłaty długów, jeżeli nie wykonał wezwania ustawowego, jeżeli egzekucja prowadzona przeciwko niemu na podstawie wyroku została zwrócona jako niezaspokojona w całości lub części, albo jeżeli cały lub zasadniczo cały majątek dłużnika znajduje się w posiadaniu lub pod kontrolą zarządcy albo innej osoby wykonującej zabezpieczenie na tym majątku.

Wezwanie ustawowe powinno dotyczyć długu nie niższego niż kwota przewidziana przepisami. W przypadku osoby fizycznej dłużnik musi być dłużnikiem objętym wyrokiem; w przypadku spółki chodzi o ustalony dług, który nie musi wynikać z wyroku. Poza przypadkiem długu stwierdzonego wyrokiem wezwanie powinno być potwierdzone oświadczeniem ustawowym, doręczone dłużnikowi i wymagać, aby dłużnik w ciągu 20 dni roboczych od doręczenia albo w dłuższym terminie wskazanym przez sąd zapłacił dług, zawarł porozumienie z wierzycielem albo ustanowił zabezpieczenie na majątku w celu zabezpieczenia zapłaty.

Dłużnik może wystąpić o uchylenie wezwania ustawowego w terminie 10 dni roboczych od jego doręczenia. Wniosek powinien być poparty oświadczeniem pod przysięgą i doręczony wierzycielowi wraz z tym oświadczeniem w tym samym dziesięciodniowym terminie. Sąd może uchylić wezwanie, jeżeli dłużnik posiada roszczenie wzajemne, potrącenie albo przeciwroszczenie, jeżeli wierzyciel posiada zabezpieczenie obejmujące dług albo jeżeli istnieje inna wystarczająca podstawa. Niewykonanie wezwania ustawowego może być wykorzystane jako dowód niezdolności do zapłaty tylko wtedy, gdy wniosek o upadłość lub likwidację zostanie wniesiony w ciągu 30 dni roboczych po ostatnim dniu przewidzianym na wykonanie wezwania.

Jeżeli majątek dłużnika nie wystarcza do zaspokojenia wierzycieli, przepisy dotyczące niewypłacalności mogą służyć do kwestionowania czynności podlegających unieważnieniu. Obejmują one preferencje, transakcje po zaniżonej wartości, obciążenia podlegające unieważnieniu oraz czynności z osobami powiązanymi. Preferencja może polegać na przeniesieniu majątku w związku z wcześniejszym długiem dokonanym w czasie, gdy dłużnik nie był w stanie spłacać wymagalnych zobowiązań, oraz w ciągu roku przed rozpoczęciem likwidacji albo upadłości, albo na czynności, która pozwoliła jednemu wierzycielowi otrzymać więcej, niż otrzymałby w podziale masy.

Przeniesienie dokonane w ciągu sześciu miesięcy przed rozpoczęciem postępowania uważa się, o ile nie zostanie wykazane inaczej, za dokonane w czasie, gdy dłużnik nie był w stanie płacić wymagalnych długów i w związku z długiem, który nie powstał w zwykłym toku działalności. Transakcje po zaniżonej wartości mogą zostać zakwestionowane, jeżeli zostały zawarte w ciągu roku przed rozpoczęciem likwidacji albo upadłości, a dłużnik otrzymał świadczenie znacznie niższe od wartości przekazanej, stał się w wyniku transakcji niezdolny do zapłaty wymagalnych długów, działał przy nieracjonalnie małych zasobach finansowych, zaciągnął zobowiązanie, wiedząc, że nie będzie mógł go wykonać, albo zawarł transakcję w celu umieszczenia majątku poza zasięgiem wierzycieli.

Obciążenie majątku ustanowione w ciągu roku przed rozpoczęciem likwidacji albo upadłości w związku z wcześniejszym długiem może podlegać unieważnieniu, z zastrzeżeniem ustawowych wyjątków. Obciążenie ustanowione w ciągu sześciu miesięcy przed rozpoczęciem postępowania uważa się, o ile nie zostanie wykazane inaczej, za ustanowione w czasie, gdy dłużnik nie był w stanie spłacać wymagalnych długów bezpośrednio po ustanowieniu obciążenia. Czynności z osobami powiązanymi mogą również podlegać unieważnieniu, jeżeli transakcja w ciągu 12 miesięcy przed niewypłacalnością dotyczy małżonków, rodzeństwa, dzieci, osób bliskich społecznie, pracowników, osób zarządzających, doradców zawodowych, wspólników, udziałowców, członków organów albo podobnych osób.

Wierzyciel, likwidator, zarządca, członek, osoba zobowiązana do dopłat albo syndyk, który żąda uchylenia takiej czynności, składa do sądu zawiadomienie określające transakcję, majątek lub wartość podlegającą odzyskaniu oraz skutki procedury, a następnie doręcza zawiadomienie właściwym osobom. Jeżeli żadna z osób objętych zawiadomieniem nie wystąpi do sądu, czynność zostaje uchylona od dwudziestego dnia roboczego po doręczeniu zawiadomienia. Po uchyleniu czynności sąd może nakazać zapłatę wartości uzyskanych korzyści, zwrot przeniesionego majątku, przekazanie majątku spółce albo syndykowi, zwolnienie obciążenia, ustanowienie zabezpieczenia albo określenie roszczenia danej osoby jako wierzyciela w likwidacji albo upadłości.

Jeżeli potrzebujesz wsparcia w zakresie windykacji w Sudanie Południowym, Grandliga może pomóc na każdym etapie sprawy: od oceny dłużnika i majątku, przygotowania wezwania do zapłaty i strategii ugodowej, przez analizę właściwości sądu i terminu przedawnienia, aż po postępowanie sądowe, wykonanie zagranicznego orzeczenia, egzekucję z majątku oraz działania związane z niewypłacalnością. Odpowiednia ścieżka dochodzenia roszczenia jest wybierana po analizie dokumentów, statusu dłużnika, dostępnych aktywów, wykonalności roszczenia i praktycznych perspektyw odzyskania długu w Sudanie Południowym.

15.11.2024

178