Windykacja w Hiszpanii

Postępowanie windykacyjne w Hiszpanii rozpoczyna się od prawnej i finansowej oceny dłużnika: wypłacalności, działalności gospodarczej, historii przedsiębiorstwa, dokumentów potwierdzających dług, bieżących spraw sądowych, postępowań egzekucyjnych, możliwych zarzutów oraz majątku, z którego można prowadzić egzekucję. W Hiszpanii strategia powinna również uwzględniać, czy przed wniesieniem pozwu konieczna jest wcześniejsza próba polubownego rozwiązania sporu w dobrej wierze, czy roszczenie nadaje się do postępowania o nakaz zapłaty, czy sprawa powinna zostać rozpoznana w zwykłym albo uproszczonym postępowaniu cywilnym, a także czy konieczne będzie wykonanie w Hiszpanii orzeczenia hiszpańskiego lub zagranicznego.

Jeżeli wobec dłużnika nie toczą się sprawy sądowe, nie ma niewykonanych orzeczeń ani wyraźnych oznak niewypłacalności, a dłużnik nadal prowadzi działalność gospodarczą, zwykle warto rozpocząć od etapu windykacji pozasądowej. Na tym etapie wierzyciel może zaproponować dobrowolną zapłatę, harmonogram płatności, zwrot towarów, przejęcie długu przez osobę trzecią, potrącenie, świadczenie zastępcze albo inne zgodne z prawem rozwiązanie, które pozwoli zakończyć spór bez postępowania sądowego.

Kontakt pozasądowy z dłużnikiem powinien być możliwy do udowodnienia. Można wykorzystać przesyłkę z potwierdzeniem doręczenia, korespondencję elektroniczną używaną wcześniej przez strony w relacjach handlowych, zawiadomienie notarialne, mediację, postępowanie pojednawcze albo inny odpowiedni sposób rozwiązania sporu. Celem nie jest wywieranie presji, lecz utrwalenie przedmiotu długu, wysokości roszczenia, dokumentów potwierdzających zadłużenie, propozycji zapłaty oraz działania wierzyciela w dobrej wierze przed skierowaniem sprawy do sądu.

Od 2025 roku w sprawach cywilnych i gospodarczych, w których wymaga tego prawo, wcześniejsza próba polubownego rozwiązania sporu może być warunkiem dopuszczalności pozwu. Próba ta powinna dotyczyć tego samego przedmiotu, który ma być później objęty sporem sądowym, a wierzyciel powinien zachować dowody wysłania propozycji dłużnikowi oraz możliwości zapoznania się przez dłużnika z jej treścią.

Czas trwania tego etapu zależy od reakcji dłużnika. Dla celów procesowych próbę negocjacji można uznać za zakończoną bez porozumienia między innymi wtedy, gdy upłynie trzydzieści dni kalendarzowych od otrzymania pierwszego wezwania do negocjacji bez pierwszego spotkania, kontaktu albo pisemnej odpowiedzi; gdy konkretna propozycja ugody nie otrzyma odpowiedzi w ciągu trzydziestu dni od jej otrzymania; albo gdy upłyną trzy miesiące od pierwszego spotkania bez osiągnięcia porozumienia. Jeżeli negocjacje nie rozwiązują sporu, należy przygotować windykację sądową wraz z dokumentami potwierdzającymi dług i próbę rozwiązania sprawy przed procesem.

Przed podjęciem działań sądowych należy sprawdzić termin przedawnienia. Co do zasady roszczenia osobiste, dla których nie przewidziano szczególnego terminu, przedawniają się po pięciu latach od chwili, gdy można żądać wykonania zobowiązania. Bieg przedawnienia może zostać przerwany przez wniesienie roszczenia do sądu, pozasądowe wezwanie wierzyciela albo każde działanie dłużnika oznaczające uznanie długu.

Ponadto wniosek o rozpoczęcie odpowiedniego sposobu rozwiązania sporu może przerwać bieg przedawnienia albo zawiesić upływ terminu, jeżeli wierzyciel może wykazać próbę doręczenia takiego wniosku drugiej stronie. W przypadku długów pieniężnych formalne wezwanie pomaga również ustalić opóźnienie dłużnika. Gdy wierzyciel sądownie albo pozasądowo żąda wykonania obowiązku zapłaty, a dłużnik pozostaje w opóźnieniu, odszkodowanie obejmuje zasadniczo odsetki uzgodnione przez strony, a w braku takiego uzgodnienia — odsetki ustawowe.

Hiszpańskie prawo procesowe pozwala dochodzić długu kilkoma drogami: w zwykłym postępowaniu cywilnym, w uproszczonym postępowaniu cywilnym oraz w postępowaniu o nakaz zapłaty. Wybór właściwej drogi zależy przede wszystkim od wysokości roszczenia, przedmiotu sporu, przewidywanych zarzutów dłużnika oraz jakości dokumentów potwierdzających dług. W cywilnych postępowaniach rozpoznawczych wniesienie pozwu powinno być poprzedzone odpowiednim sposobem rozwiązania sporu, jeżeli prawo przewiduje go jako warunek dopuszczalności pozwu.

Zwykłe postępowanie cywilne rozpoczyna się od złożenia pozwu do właściwego sądu wraz z dokumentami i dowodami uzasadniającymi roszczenie wierzyciela. Co do zasady według wartości roszczenia ta droga jest stosowana, gdy roszczenie przekracza 15 000 euro albo gdy interesu majątkowego nie można obliczyć, chyba że prawo przypisuje sprawę do innego rodzaju postępowania. Po przyjęciu pozwu dłużnik otrzymuje możliwość przedstawienia odpowiedzi w odpowiednim terminie procesowym.

W tej drodze etap przygotowawczy służy ustaleniu spornych faktów, rozstrzygnięciu kwestii procesowych, sprawdzeniu możliwości ugody oraz dopuszczeniu dowodów. Jeżeli spór trwa dalej, sąd bada dowody, wysłuchuje stanowisk stron i wydaje orzeczenie. Dla zagranicznego wierzyciela szczególnie ważne jest wcześniejsze przygotowanie dokumentów nadających się do tłumaczenia, dowodów powstania długu, wyliczenia kwoty roszczenia, odsetek, wcześniejszej korespondencji z dłużnikiem oraz informacji potrzebnych do późniejszej egzekucji.

Uproszczone postępowanie cywilne stosuje się między innymi do roszczeń, których wartość nie przekracza 15 000 euro i które ze względu na przedmiot nie powinny być rozpoznawane w zwykłym postępowaniu cywilnym. Jest to droga bardziej skoncentrowana niż postępowanie zwykłe, ale nie należy jej traktować jako automatycznej ani nieformalnej: pozew i odpowiedź powinny jasno określać fakty, dokumenty, zarzuty i dowody.

W uproszczonym postępowaniu cywilnym dłużnik powinien w odpowiedzi wskazać, czy uważa przeprowadzenie rozprawy za konieczne. Wierzyciel również powinien zająć stanowisko w tej sprawie po otrzymaniu odpowiedzi dłużnika. Jeżeli żadna ze stron nie wnosi o rozprawę, a sąd nie uzna jej za potrzebną, orzeczenie może zostać wydane bez dalszych czynności; jeżeli strona wnosi o rozprawę albo sąd uzna ją za właściwą, wyznaczany jest termin rozprawy.

Jeżeli rozprawa się odbywa, sąd może wyjaśnić przedmiot sporu, rozstrzygnąć kwestie procesowe, przeprowadzić dopuszczone dowody i po ich przeprowadzeniu udzielić stronom głosu do ustnych wniosków końcowych. W sprawach uproszczonych określonych wyłącznie według wartości, gdy roszczenie nie przekracza 2 000 euro, oraz przy początkowym wniosku o nakaz zapłaty udział adwokata i przedstawiciela procesowego nie jest obowiązkowy w granicach przewidzianych przez hiszpańskie prawo procesowe. W sporach handlowych i międzynarodowych profesjonalna pomoc zwykle pozostaje istotna dla przygotowania dowodów, ustalenia właściwego sądu i zaplanowania przyszłej egzekucji.

Od wyroku sądu pierwszej instancji przysługuje odwołanie do sądu apelacyjnego w terminie 20 dni od dnia doręczenia zaskarżonego wyroku. Nie jest dozwolone odwoływanie się od wyroków wydanych w postępowaniu ustnym przy kwocie roszczenia do 3.000 euro. Sprawa jest rozpatrywana ustnie. Sąd rozstrzyga odwołanie w ciągu dziesięciu dni od zakończenia rozprawy. Jeśli rozprawa nie odbyła się, wyrok zostanie wydany w ciągu miesiąca od upływu terminu na wniesienie sprzeciwu przez pozwanego. 

Od decyzji sądu apelacyjnego przysługuje zażalenie kasacyjne w terminie 20 dni od dnia doręczenia zaskarżonej decyzji. Podstawą skargi kasacyjnej jest naruszenie normy procesowej lub merytorycznej, jeżeli istnieje interes kasacyjny. Skarga zostanie uznana za mającą znaczenie kasacyjne, jeżeli zaskarżone orzeczenie stoi w sprzeczności z doktryną prawną Sądu Najwyższego Hiszpanii lub rozstrzyga kwestie, co do których istnieje sprzeczna praktyka sądów okręgowych. Reklamacja rozpatrywana jest w trybie rozprawy. W wyniku rozpatrzenia odwołania sąd wydaje postanowienie, które wchodzi w życie z chwilą jego ogłoszenia i nie podlega dalszemu zaskarżeniu.

Postępowanie o nakaz zapłaty ma zastosowanie do dochodzenia długów pieniężnych, które są określone, wymagalne, nadają się do dochodzenia i są potwierdzone dokumentami. Takimi dokumentami mogą być umowy, faktury, dokumenty dostawy, potwierdzenia sald, korespondencja handlowa, uznanie długu albo inne materiały wskazujące na istnienie zobowiązania między wierzycielem a dłużnikiem. Postępowanie rozpoczyna się od wniosku złożonego do właściwego sądu i jest szczególnie przydatne, gdy wierzyciel posiada jasne dokumenty, a dłużnik nie ma silnych podstaw prawnych do sprzeciwu.

Jeżeli sąd przyjmie wniosek początkowy, dłużnik zostaje wezwany do zapłaty albo wniesienia sprzeciwu w terminie dwudziestu dni. Jeżeli zapłaci, postępowanie się kończy. Jeżeli nie zapłaci i nie wniesie sprzeciwu, wierzyciel może żądać rozpoczęcia egzekucji. Ta droga jest skuteczna przy dobrze udokumentowanym długu, ale traci szybkość, gdy dłużnik wnosi uzasadniony sprzeciw.

Jeżeli dłużnik wniesie sprzeciw, postępowanie o nakaz zapłaty kończy się, a roszczenie jest dalej rozpoznawane we właściwym postępowaniu cywilnym. Jeżeli wartość roszczenia mieści się w granicach uproszczonego postępowania cywilnego, sprawa toczy się tą drogą; jeżeli przekracza tę granicę, wierzyciel powinien złożyć odpowiedni pozew w terminie przewidzianym przez prawo procesowe.

Po uprawomocnieniu się orzeczenia albo uzyskaniu przez nie wykonalności wierzyciel może wszcząć postępowanie egzekucyjne w celu przymusowego uzyskania zapłaty długu, odsetek i zasądzonych kosztów. Egzekucji nie należy traktować jako czysto formalnego etapu: jej skuteczność zależy od ustalenia rachunków bankowych dłużnika, majątku, wierzytelności wobec osób trzecich, nieruchomości, udziałów w spółkach, dochodów oraz innych praw majątkowych, z których można prowadzić egzekucję.

W ramach egzekucji roszczenie wierzyciela może zostać zaspokojone przez zajęcie sald bankowych, wierzytelności wobec osób trzecich, ruchomości i nieruchomości, papierów wartościowych, udziałów w spółkach, dochodów oraz innych praw majątkowych dłużnika. Jeżeli zajęte składniki majątku muszą zostać zamienione na środki pieniężne, sprzedaż może odbyć się przez aukcję elektroniczną albo inne mechanizmy przewidziane przez hiszpańskie prawo procesowe.

Jeżeli wierzyciel posiada już zagraniczne orzeczenie sądowe, dalsza droga zależy od państwa jego pochodzenia. Orzeczenia wydane w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej w sprawach cywilnych i handlowych są uznawane w Hiszpanii bez szczególnej procedury, a jeżeli są wykonalne w państwie pochodzenia, mogą być wykonywane w Hiszpanii bez wcześniejszego odrębnego stwierdzenia wykonalności. Orzeczenia państw spoza Unii Europejskiej wymagają hiszpańskiej procedury uznania sądowego zgodnie z przepisami o międzynarodowej współpracy prawnej w sprawach cywilnych; uznania można odmówić między innymi wtedy, gdy orzeczenie narusza porządek publiczny, rażąco narusza prawo do obrony, dotyczy spraw należących do wyłącznej właściwości sądów hiszpańskich albo jest niezgodne z istniejącym orzeczeniem.

W przypadku bezspornych transgranicznych roszczeń pieniężnych w Unii Europejskiej warto również ocenić europejski nakaz zapłaty. Prawo hiszpańskie przewiduje, że przed złożeniem wniosku o taki nakaz, a także przed rozpoczęciem europejskiego postępowania w sprawach drobnych roszczeń, nie trzeba wcześniej korzystać z odpowiedniego sposobu rozwiązania sporu. To rozwiązanie może być użyteczne, gdy wierzyciel i dłużnik znajdują się w różnych państwach członkowskich, a dług pieniężny nie jest kwestionowany.

Jeżeli dłużnik wykazuje oznaki niewypłacalności, wierzyciel powinien ocenić postępowanie niewypłacalnościowe oraz ewentualne negocjacje dotyczące planu restrukturyzacji. Ogłoszenie niewypłacalności wiąże się z brakiem zdolności dłużnika do regularnego wykonywania zobowiązań; ponadto negocjacje z wierzycielami mogą zostać rozpoczęte w przypadku prawdopodobieństwa niewypłacalności, niewypłacalności nieuchronnej albo niewypłacalności aktualnej. Jest to istotne, ponieważ indywidualna strategia windykacyjna może zostać ograniczona przez rozpoczęcie postępowania niewypłacalnościowego, wstrzymanie albo ograniczenie egzekucji oraz szczególny sposób traktowania wierzytelności w takim postępowaniu.

W postępowaniu niewypłacalnościowym niektóre czynności dokonane przez dłużnika przed złożeniem wniosku o ogłoszenie niewypłacalności albo przed zawiadomieniem o negocjacjach z wierzycielami mogą zostać zaskarżone, jeżeli są szkodliwe dla masy majątkowej przeznaczonej na zaspokojenie wierzycieli. Hiszpańskie prawo pozwala zaskarżyć czynności szkodliwe dokonane w ciągu dwóch lat przed złożeniem wniosku o ogłoszenie niewypłacalności, a w określonych przypadkach również w ciągu dwóch lat przed zawiadomieniem o negocjacjach zmierzających do planu restrukturyzacji, nawet jeżeli nie wykazano zamiaru pokrzywdzenia wierzycieli.

Szczególnej uwagi wymagają nieodpłatne przeniesienia majątku, wcześniejsza spłata zobowiązań jeszcze niewymagalnych, ustanowienie zabezpieczeń dla wcześniej istniejących długów, czynności z osobami szczególnie powiązanymi oraz sprzedaż aktywów na warunkach, które bezzasadnie zmniejszają majątek dostępny dla wierzycieli. Celem takich działań nie jest unieważnienie każdej czynności dłużnika, lecz przywrócenie do masy majątkowej aktywów albo wartości wyprowadzonych z majątku ze szkodą dla wierzycieli.

Dla wierzyciela ten blok jest ważny wtedy, gdy hiszpański dłużnik przestaje płacić, przenosi aktywa przed zgłoszeniem roszczenia, kieruje płatności do powiązanych wierzycieli albo rozpoczyna negocjacje restrukturyzacyjne. W takich sytuacjach warto działać szybko: udokumentować dług, sprawdzić podejrzane czynności, zgłosić wierzytelność w odpowiednim postępowaniu oraz ocenić, czy istnieją działania mogące zwiększyć masę dostępną do zaspokojenia wierzycieli.

Jeżeli potrzebujesz wsparcia w zakresie windykacji w Hiszpanii, Grandliga może przeanalizować dokumenty, wypłacalność dłużnika, termin przedawnienia, konieczność wcześniejszej próby rozwiązania sporu, właściwą drogę sądową, wykonanie orzeczenia hiszpańskiego albo zagranicznego oraz ryzyka związane z niewypłacalnością lub restrukturyzacją. Strategia powinna być dobrana według rodzaju długu, miejsca siedziby lub zamieszkania dłużnika, położenia majątku, jakości dowodów, istnienia zarzutów oraz realnej możliwości egzekucji.

26.07.2024

328