Windykacja w Chorwacji

Windykacja w Chorwacji powinna rozpocząć się od oceny długu, dłużnika i dowodów, którymi dysponuje wierzyciel. Na tym etapie należy ustalić, czy dłużnikiem jest chorwacka spółka, oddział, przedsiębiorca jednoosobowy czy osoba fizyczna, czy wierzytelność jest wymagalna, czy istnieją faktury, dokumenty dostawy, protokoły odbioru, korespondencja, wyciągi z ksiąg, uznanie długu albo częściowe płatności, a także czy dłużnik może kwestionować wysokość długu, jakość towarów lub usług, właściwość sądu, przedawnienie albo umocowanie osoby podpisującej dokumenty.

W przypadku dłużnika będącego spółką należy dodatkowo sprawdzić chorwacki rejestr sądowy, siedzibę rejestrową, aktualny status spółki, historię zmian, osoby uprawnione do reprezentacji oraz dostępne informacje o ryzyku niewypłacalności, postępowaniach przedupadłościowych, upadłościowych lub egzekucyjnych. W Chorwacji ma to praktyczne znaczenie, ponieważ nieaktualny adres rejestrowy, otwarte postępowanie przedupadłościowe, ogłoszona upadłość albo istniejące podstawy egzekucji mogą zmienić wybór strategii między negocjacjami, postępowaniem przed notariuszem, sprawą sądową i późniejszym przymusowym wykonaniem.

Jeżeli dłużnik prowadzi działalność, nie znajduje się w sytuacji, która czyni zwykłą windykację niecelową, i nie istnieje wcześniejszy tytuł wymagający jedynie wykonania, wierzyciel może rozpocząć od windykacji polubownej. Ten etap nie zastępuje ochrony sądowej, ale pozwala ustalić stanowisko dłużnika, potwierdzić kwotę roszczenia, zebrać dowody i ocenić, czy zapłata może nastąpić bez formalnego postępowania.

W chorwackich sprawach gospodarczych udokumentowana próba ugody jest często użyteczna, ponieważ postępowanie sądowe i egzekucyjne zwiększają koszty oraz mogą prowadzić do naliczenia odsetek, kosztów sądowych i środków przymusowego wykonania. Kontakt z dłużnikiem powinien być zgodny z prawem, udokumentowany i proporcjonalny: wierzyciel może żądać zapłaty, harmonogramu spłat, zwrotu towaru, zabezpieczenia, potrącenia albo innego rozwiązania handlowego, ale nie powinien opierać działań na twierdzeniach, których nie da się potwierdzić dowodami.

Chorwackie przepisy o terminach wykonania zobowiązań pieniężnych w transakcjach gospodarczych mogą wzmacniać pozycję wierzyciela jeszcze przed skierowaniem sprawy do sądu. W transakcjach między przedsiębiorcami strony mogą co do zasady uzgodnić termin zapłaty do 60 dni. Jeżeli termin zapłaty nie został uzgodniony, dłużnik powinien zapłacić w terminie 30 dni. Gdy dłużnikiem jest podmiot prawa publicznego, podstawowy termin zapłaty wynosi 30 dni, a termin do 60 dni może być uzgodniony tylko wtedy, gdy jest to obiektywnie uzasadnione szczególnymi cechami i charakterem umowy.

W razie opóźnienia w zapłacie wierzyciel może dochodzić kwoty głównej oraz ustawowych odsetek za opóźnienie, jeżeli sam wykonał swoje obowiązki umowne i ustawowe. Obecne przepisy chorwackie przewidują także kary wyrażone w euro: przedsiębiorca może podlegać grzywnie od 1 320 EUR do 132 720 EUR, a osoba odpowiedzialna u dłużnika grzywnie od 130 EUR do 6 630 EUR, zależnie od naruszenia. Takie kary nie są automatycznym sposobem odzyskania pieniędzy przez wierzyciela, ale pokazują, że opóźnienie w płatnościach gospodarczych ma znaczenie prawne i powinno być oceniane razem z umową, fakturami, historią płatności i naliczonymi odsetkami.

Możliwość skierowania sprawy do sądu może skłonić wypłacalnego dłużnika do dobrowolnej zapłaty, ale nie powinna być przedstawiana jako gwarancja odzyskania pieniędzy. Celem etapu pozasądowego jest ustalenie stanowiska dłużnika, potwierdzenie wysokości roszczenia, uporządkowanie dowodów oraz sprawdzenie, czy dłużnik jest gotowy uregulować sprawę bez formalnego postępowania.

Praktycznym pierwszym krokiem jest wysłanie pisemnego wezwania do zapłaty na adres rejestrowy dłużnika, a w razie potrzeby także innymi udokumentowanymi kanałami komunikacji. Wezwanie powinno wskazywać wierzyciela, dłużnika, umowę albo transakcję, kwotę główną, odsetki, dokumenty potwierdzające roszczenie, dane do płatności oraz jasny termin zapłaty albo odpowiedzi. Takie działanie jest użyteczne, chociaż obowiązkowa przedprocesowa procedura windykacyjna nie jest co do zasady warunkiem rozpoczęcia postępowania sądowego w Chorwacji.

Etap pozasądowy może obejmować negocjacje dotyczące natychmiastowej zapłaty, harmonogramu ratalnego, zwrotu towaru, potrącenia, ustanowienia zabezpieczenia, przeniesienia długu na osobę trzecią albo innego rozwiązania ugodowego. Działania powinny być udokumentowane, proporcjonalne i skoncentrowane na odzyskaniu należności, a nie na wywieraniu nacisku reputacyjnego. Jeżeli dłużnik ignoruje wezwanie, bezzasadnie kwestionuje dług, ukrywa majątek, staje się niewypłacalny albo zbliża się termin przedawnienia, wierzyciel powinien przejść do formalnego trybu dochodzenia roszczenia.

Przed rozpoczęciem sprawy należy ocenić przedawnienie. Zgodnie z chorwackimi przepisami o zobowiązaniach ogólny termin przedawnienia wynosi 5 lat, chyba że ustawa przewiduje inny termin. W przypadku wzajemnych roszczeń z umów gospodarczych dotyczących obrotu towarami i usługami oraz roszczeń o zwrot wydatków związanych z takimi umowami termin przedawnienia wynosi co do zasady 3 lata i biegnie osobno dla każdej dostawy, wykonanej pracy albo usługi.

Jeżeli roszczenie zostało stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu, decyzją innego właściwego organu publicznego, ugodą sądową, ugodą przed innym właściwym organem albo aktem notarialnym, termin przedawnienia wynosi co do zasady 10 lat, nawet jeżeli dla pierwotnego roszczenia ustawa przewidywała krótszy termin. Upływ terminu przedawnienia nie zamyka wierzycielowi drogi do sądu, ale sąd uwzględni przedawnienie, jeżeli dłużnik skutecznie się na nie powoła.

Bieg przedawnienia może zostać przerwany przez uznanie długu przez dłużnika. Uznanie może wynikać z wyraźnego oświadczenia, ale także z zachowania dłużnika, na przykład częściowej zapłaty, zapłaty odsetek albo udzielenia zabezpieczenia. Samo pisemne albo ustne wezwanie dłużnika do wykonania zobowiązania nie wystarcza do przerwania przedawnienia, dlatego przy zbliżającym się terminie wierzyciel nie powinien opierać strategii wyłącznie na korespondencji.

W zależności od złożoności sprawy, wartości roszczenia, dostępnych dowodów oraz tego, czy dłużnik kwestionuje dług, w Chorwacji można rozważyć kilka sposobów sądowego dochodzenia długu:

1. Egzekucja na podstawie wiarygodnego dokumentu przed notariuszem. Ten tryb może mieć znaczenie, gdy roszczenie wynika z dokumentów takich jak faktury, weksle, czeki z protestem, dokumenty urzędowe, wyciągi z ksiąg handlowych albo inne dokumenty, które mogą stanowić podstawę uproszczonego dochodzenia roszczenia. Wniosek jest składany w systemie egzekucyjnym, a sprawa trafia do notariusza działającego jako komisarz sądowy. Jeżeli dłużnik nie skorzysta z przewidzianego środka sprzeciwu, wierzyciel może uzyskać wykonalne rozstrzygnięcie i przejść do odzyskania należności, w tym przez FINA, gdy spełnione są warunki egzekucji pieniężnej.

Jeżeli dłużnik złoży skuteczny sprzeciw od rozstrzygnięcia wydanego na podstawie wiarygodnego dokumentu, sprawa przechodzi do zwykłego postępowania przed sądem, w którym wierzyciel i dłużnik muszą wykazać swoje stanowiska. Jeżeli dłużnik ma siedzibę albo miejsce zamieszkania poza Chorwacją, sprawa może wymagać przekazania do właściwego sądu zamiast pozostania na etapie notarialnym. Jest to ważne dla wierzycieli zagranicznych, którzy dochodzą roszczeń wobec dłużników transgranicznych albo dłużników bez adresu w Chorwacji.

2. Ugoda zatwierdzona przez sąd. Jeżeli spór może zostać rozwiązany po rozpoczęciu postępowania, strony mogą zawrzeć ugodę przed sądem. Takie rozwiązanie jest użyteczne, gdy dłużnik uznaje dług, ale potrzebuje harmonogramu spłat, dodatkowego czasu albo innego sposobu uporządkowania zobowiązania. Ugoda zawarta w odpowiedniej formie może stanowić podstawę późniejszego wykonania.

3. Krajowy nakaz zapłaty. Ten tryb może być stosowany przy bezspornych roszczeniach pieniężnych, gdy sąd może nakazać pozwanemu zapłatę roszczenia i kosztów w terminie 8 dni albo złożenie sprzeciwu w tym samym terminie. W sprawach opartych na wekslach albo czekach termin może wynosić 3 dni. Jeżeli pozwany nie złoży sprzeciwu w terminie, nakaz może stać się prawomocny w części bezspornej. Jeżeli sprzeciw zostanie złożony, sprawa toczy się dalej według właściwych zasad postępowania.

4. Krajowe postępowanie w sprawach o niewielkiej wartości. W Chorwacji roszczenia o niewielkiej wartości to roszczenia nieprzekraczające 1 320 EUR. W sprawach przed sądami gospodarczymi próg ten wynosi 6 630 EUR. Postępowanie jest bardziej skoncentrowane niż zwykły proces: strony powinny przedstawiać twierdzenia i dowody odpowiednio wcześnie, a postępowanie w pierwszej instancji powinno zakończyć się w rozsądnym terminie i w każdym razie w okresie krótszym niż jeden rok od wniesienia pozwu.

5. Europejskie postępowanie w sprawie drobnych roszczeń. W transgranicznych sprawach cywilnych i handlowych w Unii Europejskiej, z wyjątkiem Danii, można rozważyć europejskie postępowanie w sprawie drobnych roszczeń dla roszczeń do 5 000 EUR, bez odsetek, kosztów i wydatków. Jest to odrębna procedura od krajowego chorwackiego postępowania w sprawach o niewielkiej wartości oraz od europejskiego nakazu zapłaty. Procedura ta jest przeznaczona dla sporów transgranicznych o niższej wartości i opiera się zasadniczo na formularzach oraz pisemnej komunikacji z sądem.

6. Europejski nakaz zapłaty. Europejski nakaz zapłaty może być stosowany do bezspornych transgranicznych roszczeń pieniężnych w Unii Europejskiej, z wyjątkiem Danii. Nie jest on ograniczony progiem 5 000 EUR. Roszczenie musi dotyczyć oznaczonej kwoty pieniężnej i być wymagalne w chwili złożenia wniosku. Pozwany może wnieść sprzeciw w terminie 30 dni od doręczenia nakazu. Jeżeli sprzeciw nie zostanie wniesiony, sąd może stwierdzić wykonalność europejskiego nakazu zapłaty, a następnie można go wykorzystać w Chorwacji jako podstawę wykonania.

Jeżeli pozwany wniesie sprzeciw od europejskiego nakazu zapłaty, sprawa może być kontynuowana w europejskim postępowaniu w sprawie drobnych roszczeń, jeżeli spełnione są jego warunki, albo według właściwych krajowych zasad postępowania cywilnego. Z tego powodu europejski nakaz zapłaty jest szczególnie użyteczny wtedy, gdy wierzyciel zakłada, że roszczenie pozostanie bezsporne albo sprzeciw dłużnika będzie mało prawdopodobny.

7. Zwykłe postępowanie cywilne. Zwykły proces jest właściwy wtedy, gdy dłużnik kwestionuje dług, dostawę lub jakość towarów albo usług, podnosi przedawnienie, kwestionuje właściwość sądu, odsetki lub koszty, albo gdy sprawa jest zbyt złożona dla trybu uproszczonego. Zgodnie z chorwackimi zasadami postępowania cywilnego sprawa w pierwszej instancji powinna zostać rozpoznana w rozsądnym terminie i, jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej, w okresie krótszym niż trzy lata od wniesienia pozwu. Wyrok potwierdza roszczenie wierzyciela, ale faktyczne odzyskanie pieniędzy będzie zależało od majątku dłużnika i skuteczności etapu wykonania.

Strona niezadowolona z wyroku sądu pierwszej instancji może co do zasady wnieść apelację w terminie 15 dni od doręczenia pisemnego wyroku, chyba że szczególna reguła procesowa przewiduje inne rozwiązanie. Sąd drugiej instancji powinien rozpoznać apelację w rozsądnym terminie i w każdym razie w okresie krótszym niż jeden rok od otrzymania apelacji. W sprawach o niewielkiej wartości etap apelacyjny powinien zakończyć się w rozsądnym terminie i w każdym razie w okresie krótszym niż sześć miesięcy od otrzymania apelacji.

Dalsze rozpoznanie sprawy przez Sąd Najwyższy Republiki Chorwacji nie jest zwykłym dodatkowym odwołaniem w każdej sprawie o dług. Ma znaczenie tylko wtedy, gdy spełnione są ustawowe warunki, zwłaszcza gdy sprawa dotyczy zagadnienia prawnego istotnego dla jednolitego stosowania prawa albo rozwoju orzecznictwa. Dlatego ten etap nie powinien być traktowany jako rutynowa część każdej sprawy windykacyjnej.

Po uzyskaniu wykonalnego tytułu wierzyciel powinien wybrać właściwą drogę przymusowego wykonania. W Chorwacji wykonanie może być prowadzone przez sąd, notariusza albo FINA, zależnie od rodzaju dokumentu i przedmiotu wykonania. W przypadku roszczeń pieniężnych możliwa może być bezpośrednia realizacja przez FINA na podstawie wykonalnego tytułu, zwłaszcza gdy wykonanie dotyczy środków na rachunkach bankowych dłużnika.

Przedmiotem wykonania mogą być środki pieniężne, rachunki bankowe, ruchomości, nieruchomości, papiery wartościowe, udziały albo inne prawa majątkowe. Wierzyciel może wybrać przedmiot wykonania, ale praktyczna strategia powinna zależeć od majątku dłużnika, aktywnych rachunków, nieruchomości, działalności gospodarczej, statusu niewypłacalności oraz przewidywanych kosztów i tempa poszczególnych środków wykonawczych.

Jeżeli środki wykonawcze nie prowadzą do odzyskania należności, wierzyciel powinien ocenić, czy sytuacja finansowa dłużnika wymaga przejścia z indywidualnego wykonania do postępowania przedupadłościowego albo upadłościowego. W Chorwacji postępowanie przedupadłościowe może zostać otwarte przy grożącej niewypłacalności, a postępowanie upadłościowe przy niewypłacalności albo nadmiernym zadłużeniu. Dla wierzyciela oznacza to zmianę strategii: z indywidualnego dochodzenia z majątku dłużnika na udział w postępowaniu nadzorowanym przez sąd.

Postępowanie przedupadłościowe ma na celu zachowanie działalności dłużnika, jeżeli jest to możliwe, oraz uregulowanie relacji między dłużnikiem i wierzycielami w planie restrukturyzacyjnym. Po otwarciu takiego postępowania nowe postępowania egzekucyjne, administracyjne i zabezpieczające przeciwko dłużnikowi co do zasady nie mogą być wszczynane do czasu zakończenia postępowania, a postępowania już trwające ulegają zawieszeniu. Wierzyciel powinien więc monitorować sprawę, zgłosić roszczenie we właściwym trybie i ocenić, czy plan restrukturyzacyjny daje lepszą perspektywę odzyskania długu niż natychmiastowa upadłość.

Postępowanie upadłościowe ma inny cel. Po jego otwarciu majątek dłużnika tworzy masę upadłości, a zarząd nad tym majątkiem przejmuje syndyk. Indywidualni wierzyciele co do zasady nie mogą dalej prowadzić zwykłej egzekucji z majątku wchodzącego do masy upadłości. Odzyskanie należności zależy wtedy od zgłoszenia i weryfikacji wierzytelności, kategorii wierzyciela, istnienia zabezpieczeń, wartości majątku oraz wyniku likwidacji albo planu upadłościowego.

Znaczenie ma również forma prawna dłużnika. Wspólnicy spółki jawnej oraz komplementariusze spółki komandytowej mogą ponosić osobistą, solidarną i nieograniczoną odpowiedzialność za zobowiązania spółki całym swoim majątkiem. Może to dawać wierzycielowi dodatkowy kierunek dochodzenia roszczenia, jeżeli dłużnik ma taką formę prawną, a odpowiedzialne osoby posiadają majątek możliwy do objęcia działaniami prawnymi.

W przypadku spółek z ograniczoną odpowiedzialnością, spółek akcyjnych oraz komandytariuszy odpowiedzialność wspólników, akcjonariuszy albo osób zarządzających zależy od szczególnych podstaw ustawowych i dowodów dotyczących ich zachowania. Może mieć znaczenie w szczególności wtedy, gdy spółka została wykorzystana do pokrzywdzenia wierzycieli, majątek został bezprawnie uszczuplony, forma spółki została nadużyta albo spełnione są inne przesłanki odpowiedzialności osobistej. Taki kierunek powinien być oceniany razem z dowodami, historią majątkową dłużnika, formą spółki, przebiegiem niewypłacalności i realną korzyścią z dochodzenia roszczeń od osób odpowiedzialnych.

Oprócz tych mechanizmów odpowiedzialności cywilnej i związanej z niewypłacalnością prawo chorwackie przewiduje również odrębną odpowiedzialność karną w przypadku niewykonania prawomocnego orzeczenia sądu. Zgodnie z art. 311 chorwackiego kodeksu karnego odpowiedzialność karna może powstać wobec osoby urzędowej lub innej osoby odpowiedzialnej, która nie wykonuje orzeczenia sądu, do którego wykonania była zobowiązana. Zastosowanie tego przepisu zależy od obowiązków i zachowania konkretnej osoby odpowiedzialnej i wymaga oceny okoliczności danej sprawy. Odpowiedzialność ta jest odrębna od zwykłego cywilnego postępowania egzekucyjnego i nie powstaje automatycznie wskutek samego braku zapłaty przez dłużnika ani bezskutecznej egzekucji.

Jeżeli potrzebujesz wsparcia w zakresie windykacji w Chorwacji, nasz zespół może przeanalizować status dłużnika, dostępne dowody, ryzyko przedawnienia, możliwe drogi sądowe, perspektywy przymusowego wykonania oraz sprawy transgraniczne. Pomagamy wierzycielom w windykacji polubownej, przygotowaniu do postępowania sądowego, dochodzeniu roszczeń na podstawie wiarygodnych dokumentów, wykonaniu przez FINA albo sąd, strategii związanej z niewypłacalnością oraz sprawach dotyczących chorwackich dłużników lub majątku znajdującego się w Chorwacji.

12.06.2024

498