Windykacja w Burundi

Windykacja w Burundi rozpoczyna się od prawnej, finansowej i dowodowej analizy sprawy. Wierzyciel powinien ustalić formę prawną dłużnika, jego zarejestrowany adres albo rzeczywiste miejsce prowadzenia działalności, podstawę powstania długu, umowy, faktury, zamówienia, dokumenty dostawy, protokoły odbioru usług, korespondencję, zabezpieczenia, uznania długu oraz inne dokumenty potwierdzające wymagalną kwotę.

Analiza powinna obejmować również rzeczywistą zdolność dłużnika do zapłaty. Istotne jest ustalenie, czy dłużnik nadal prowadzi działalność gospodarczą w Burundi, czy posiada ruchomości, nieruchomości, rachunki bankowe, wierzytelności wobec osób trzecich, toczące się sprawy sądowe, rozpoczęte czynności egzekucyjne albo oznaki niewypłacalności. Dla wierzyciela zagranicznego szczególne znaczenie ma adres umożliwiający prawidłowe zawiadomienie dłużnika oraz istnienie majątku, do którego można realnie skierować egzekucję w Burundi.

Wynik tej oceny pozwala wybrać właściwą drogę działania: negocjacje polubowne, pisemne wezwanie do zapłaty, postępowanie sądowe, wykonanie już uzyskanego tytułu, uznanie i wykonanie zagranicznego orzeczenia sądowego, czynności egzekucyjne albo działania związane z niewypłacalnością dłużnika będącego przedsiębiorcą.

Etap polubowny opiera się na udokumentowanych negocjacjach z dłużnikiem i ma na celu uzyskanie dobrowolnej zapłaty albo innego akceptowalnego rozwiązania. Na tym etapie można rozważyć zwrot towaru, przejęcie długu przez osobę trzecią, rozliczenie przez towary lub usługi, częściową zapłatę, płatność w ratach, ustanowienie zabezpieczenia albo pisemne uznanie długu.

Kontakt z dłużnikiem zwykle rozpoczyna się od jasnego i możliwego do udowodnienia pisemnego wezwania do zapłaty. W wezwaniu należy wskazać podstawę długu, dochodzoną kwotę, oczekiwanie zapłaty oraz główne dokumenty, na których opiera się roszczenie wierzyciela. Korespondencja pocztowa, elektroniczna, telefoniczna albo prowadzona przez służbowe kanały komunikacji powinna pomagać w utrwaleniu stanowiska dłużnika, dotarciu do osób decyzyjnych, zachowaniu dowodów negocjacji i przygotowaniu sprawy do ewentualnego postępowania sądowego.

Jeżeli dłużnik odmawia zapłaty, unika kontaktu, kwestionuje dług bez poważnej podstawy, przenosi majątek albo wykazuje oznaki niewypłacalności, wierzyciel może przejść do sądowej windykacji należności albo do innej drogi prawnej odpowiedniej do sytuacji dłużnika.

Przed rozpoczęciem postępowania sądowego wierzyciel powinien ocenić właściwy termin przedawnienia. Zgodnie z prawem cywilnym Burundi roszczenia rzeczowe i osobiste przedawniają się co do zasady po trzydziestu latach, jeżeli nie ma zastosowania krótszy termin szczególny.

Niektóre rodzaje roszczeń podlegają krótszym terminom. Roszczenia dotyczące czynszu za domy, czynszu za grunty rolne, odsetek od pożyczonych kwot oraz ogólnie płatności należnych rocznie albo w krótszych okresach powtarzalnych przedawniają się po pięciu latach. Część roszczeń zawodowych, handlowych, usługowych, dotyczących zakwaterowania, wyżywienia, pracy dziennej, dostaw i wynagrodzeń może podlegać terminom sześciomiesięcznym albo rocznym, zależnie od charakteru roszczenia.

Bieg przedawnienia może zostać przerwany przez wniesienie pozwu, formalne wezwanie do zapłaty, zajęcie doręczone dłużnikowi albo uznanie prawa wierzyciela przez dłużnika. Po skutecznym przerwaniu zaczyna biec nowy termin.

Sądowa windykacja należności w Burundi jest stosowana, gdy etap polubowny nie prowadzi do zapłaty albo gdy zachowanie dłużnika wymaga formalnego wystąpienia do właściwego sądu.

Postępowanie może zostać wszczęte przez pozew, wspólne oświadczenie stron złożone w sekretariacie sądu, wniosek albo oświadczenie złożone w sekretariacie sądu. Jeżeli sprawa rozpoczyna się przez wezwanie sądowe, dokument powinien wskazywać żądania wierzyciela, dokumenty stanowiące podstawę roszczenia oraz wykaz przedstawionych dowodów. Poza sprawami pilnymi i szczególnymi kategoriami spraw należy również opisać działania podjęte przed procesem w celu polubownego rozwiązania sporu.

Wezwanie doręcza się pozwanemu zgodnie z wymogami proceduralnymi. Dla pozwanego znajdującego się w Burundi zwykły termin stawiennictwa wynosi osiem pełnych dni. Dla pozwanego znajdującego się poza Burundi termin wezwania wynosi sześćdziesiąt dni. Ogólne zasady stawiennictwa przewidują również przedłużenia związane z odległością: jeden dodatkowy dzień za każde trzydzieści kilometrów ponad pierwsze dwadzieścia kilometrów od siedziby sądu, jeden miesiąc dla osób przebywających poza Burundi w państwie mającym regularne połączenie lotnicze przez Bużumburę oraz dwa miesiące dla osób przebywających w państwie bez takiego połączenia.

Po prawidłowym przyjęciu sprawy przez sąd prezes sądu albo właściwej izby wyznacza sędziego odpowiedzialnego za przygotowanie sprawy. Sędzia ten czuwa nad uporządkowanym przebiegiem postępowania, wymianą pism, przekazywaniem dokumentów, przestrzeganiem terminów oraz wykonaniem koniecznych czynności procesowych. Może wysłuchiwać stron albo ich pełnomocników, kierować potrzebne zawiadomienia, wyznaczać terminy i ustalać harmonogram postępowania.

Sędzia odpowiedzialny za przygotowanie sprawy może odnotować pełne albo częściowe pojednanie stron, zaproponować sądowe zatwierdzenie porozumienia przedstawionego przez strony, zażądać udziału osób, których obecność jest konieczna, rozpoznać zarzuty proceduralne oraz zamknąć etap przygotowawczy, jeżeli strona nie dokonuje wymaganych czynności w wyznaczonym terminie. Po zakończeniu tego etapu sporządza krótkie sprawozdanie bez wypowiadania się co do istoty sporu i przekazuje sprawę na rozprawę.

Strony powinny stawić się w wyznaczonym terminie osobiście albo przez swoich przedstawicieli. Jeżeli pozwany nie stawi się, sąd może wydać rozstrzygnięcie na podstawie materiałów przedstawionych przez wierzyciela albo zarządzić ponowne wezwanie, gdy jest to konieczne. Gdy strony stawiają się przed sądem, sędzia wysłuchuje ich argumentów, bada przedstawione dokumenty i ocenia, czy sprawa jest gotowa do rozstrzygnięcia.

Jeżeli sprawa wymaga dodatkowych czynności, sąd może przesłuchać świadków, powołać biegłych, dokonać oględzin majątku, sprawdzić autentyczność dokumentów, nakazać osobiste stawiennictwo stron oraz przeprowadzić inne czynności procesowe potrzebne do rozstrzygnięcia sporu. Po zamknięciu rozprawy orzeczenie powinno zostać wydane w terminie trzydziestu dni, w dniu wcześniej wskazanym stronom.

Od orzeczenia sądu pierwszej instancji przysługuje apelacja w terminie trzydziestu pełnych dni, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W przypadku orzeczeń wydanych z udziałem stron termin ten biegnie od dnia następującego po doręczeniu orzeczenia. W przypadku orzeczeń wydanych pod nieobecność pozwanego termin zaczyna biec od chwili, gdy sprzeciw wobec takiego orzeczenia nie jest już dopuszczalny.

Od orzeczenia wydanego w postępowaniu apelacyjnym można wnieść skargę kasacyjną do Sądu Najwyższego Burundi. W sprawach cywilnych, handlowych, społecznych i administracyjnych termin na wniesienie skargi wynosi sześćdziesiąt dni od doręczenia zaskarżonego orzeczenia. Termin ten oblicza się w pełnych dniach. Jeżeli orzeczenie zostało wydane pod nieobecność strony, skarga kasacyjna staje się dla tej strony dostępna dopiero wtedy, gdy sprzeciw wobec orzeczenia nie jest już dopuszczalny.

Skarga kasacyjna służy kontroli prawidłowego zastosowania prawa i nie stanowi ponownego pełnego rozpoznania faktów sprawy. Termin na wniesienie skargi kasacyjnej oraz sama skarga co do zasady nie wstrzymują wykonania zaskarżonego orzeczenia. Wstrzymanie wykonania jest możliwe w przypadkach przewidzianych prawem, zwłaszcza w sprawach dotyczących nieruchomości albo gdy wykonanie mogłoby stworzyć sytuację nieodwracalną. Orzeczenie Sądu Najwyższego kończy rozpoznanie sporu w ramach tego postępowania.

Jeżeli wierzyciel posiada już orzeczenie wydane przez sąd zagraniczny w sprawie cywilnej, handlowej, społecznej albo administracyjnej, przed skierowaniem działań do majątku dłużnika w Burundi powinien uzyskać uznanie i wykonanie zagranicznego orzeczenia sądowego. Ten etap pozwala nadać zagranicznemu orzeczeniu skutki prawne w Burundi i wykorzystać je jako podstawę lokalnych czynności egzekucyjnych.

Zagraniczne orzeczenie nie może być sprzeczne z porządkiem publicznym Burundi, powinno być ostateczne zgodnie z prawem państwa pochodzenia, posiadać wymagane cechy autentyczności i zostać wydane z poszanowaniem prawa stron do obrony. Wniosek składa się do sądu pierwszej instancji właściwego dla miejsca, w którym ma być prowadzona egzekucja.

Wierzyciel powinien przedstawić prawidłowy odpis orzeczenia, dokument potwierdzający jego doręczenie albo dokument równoważny, a także zaświadczenie sekretariatu sądu zagranicznego potwierdzające, że orzeczenie nie podlega już sprzeciwowi ani apelacji. Jeżeli dokumenty nie zostały sporządzone w języku urzędowym używanym w Burundi, należy dołączyć tłumaczenie.

Po uzyskaniu wykonalności orzeczenia sądowego albo tytułu, który może zostać użyty w Burundi, wierzyciel może wszcząć przymusowe wykonanie. Czynności egzekucyjne, w tym formalne wezwanie do zapłaty albo zajęcie doręczone dłużnikowi, mają również znaczenie dla ochrony praw wierzyciela, ponieważ mogą przerwać bieg przedawnienia.

W ramach wykonania orzeczenia sądowego roszczenia wierzyciela mogą zostać zaspokojone przez zajęcie środków na rachunkach bankowych, zajęcie i sprzedaż ruchomości, zajęcie nieruchomości, zajęcie plonów na gruncie oraz zajęcie majątku dłużnika znajdującego się u osób trzecich. Jeżeli egzekucja jest skierowana do nieruchomości, czynsze i inne dochody z tej nieruchomości mogą zostać zabezpieczone od chwili zawiadomienia organu odpowiedzialnego za rejestrację gruntów i następnie rozdzielone razem z ceną nieruchomości.

Egzekucja z nieruchomości może prowadzić do dobrowolnej sprzedaży przez dłużnika albo do sprzedaży publicznej z udziałem organu odpowiedzialnego za rejestrację gruntów. Dlatego dla wierzyciela ważne jest wcześniejsze ustalenie nieruchomości, dochodów z najmu, rachunków bankowych, wierzytelności handlowych oraz majątku dłużnika znajdującego się u osób trzecich.

Alternatywną drogą odzyskania należności jest postępowanie upadłościowe wobec dłużnika będącego przedsiębiorcą. Zgodnie z prawem Burundi dotyczącym niewypłacalności handlowej przedsiębiorca, który zaprzestał płatności i którego wiarygodność kredytowa została zachwiana, może zostać ogłoszony upadłym. Upadłość może zostać otwarta orzeczeniem sądu na podstawie oświadczenia samego dłużnika, wniosku jednego albo kilku wierzycieli, wniosku prokuratury albo wniosku tymczasowego zarządcy.

Od chwili wydania orzeczenia o upadłości dłużnik z mocy prawa traci uprawnienie do zarządzania swoim majątkiem. Płatności, czynności i rozporządzenia dokonane przez dłużnika po tym orzeczeniu, a także płatności dokonane na rzecz dłużnika, co do zasady nie mogą być przeciwstawiane masie wierzycieli, z wyjątkiem majątku i kwot, które prawo wyłącza z masy upadłości.

Prawo pozwala również uznać za nieskuteczne wobec masy wierzycieli określone czynności dokonane od daty, którą sąd ustali jako początek zaprzestania płatności. Dotyczy to w szczególności czynności nieodpłatnych, czynności odpłatnych, w których zobowiązania przyjęte przez dłużnika znacznie przekraczają świadczenie należne dłużnikowi, płatności długów jeszcze niewymagalnych, płatności długów wymagalnych dokonanych inaczej niż pieniędzmi albo wekslami handlowymi, a także zabezpieczeń ustanowionych na majątku dłużnika dla długów powstałych wcześniej.

Nieskuteczne wobec wierzycieli mogą być także inne płatności długów wymagalnych oraz inne czynności odpłatne dokonane po zaprzestaniu płatności i przed orzeczeniem o upadłości, jeżeli osoba zawierająca czynność z dłużnikiem wiedziała o zaprzestaniu płatności. Zabezpieczenia na nieruchomościach ustanowione po zaprzestaniu płatności dla wcześniejszych długów albo dla zabezpieczenia długów osoby trzeciej również są narażone na taki skutek. Każda czynność albo płatność dokonana z pokrzywdzeniem wierzycieli może być nieskuteczna wobec nich niezależnie od daty jej dokonania.

Praktyczny skutek tych zasad polega na przywróceniu do postępowania majątku, wartości albo zabezpieczeń, które wyszły z majątku dłużnika ze szkodą dla wierzycieli. Ta droga ma szczególne znaczenie, gdy dłużnik przed otwarciem upadłości przenosił aktywa, zaspokajał wybranych wierzycieli w sposób uprzywilejowany, ustanawiał spóźnione zabezpieczenia albo przygotowywał swoją niewypłacalność.

W sprawach transgranicznych prawo Burundi przewiduje również zasady dotyczące międzynarodowej niewypłacalności. Po uznaniu głównego postępowania zagranicznego równoległe postępowanie w Burundi może zostać otwarte tylko wtedy, gdy dłużnik posiada majątek w Burundi. Jego skutki co do zasady ograniczają się do majątku znajdującego się w Burundi oraz majątku, który zgodnie z prawem Burundi powinien być zarządzany w tym postępowaniu.

Grandliga wspiera wierzycieli w sprawach dotyczących windykacji w Burundi na wszystkich istotnych etapach: analizie dłużnika i dowodów, przygotowaniu pisemnego wezwania do zapłaty, negocjacjach, wyborze drogi sądowej, uznaniu i wykonaniu zagranicznych orzeczeń, przymusowym wykonaniu wobec ustalonego majątku oraz działaniach związanych z niewypłacalnością dłużnika będącego przedsiębiorcą. Takie podejście pomaga dopasować strategię do charakteru długu, zachowania dłużnika i majątku, do którego można realnie skierować działania w Burundi.

30.12.2024

308