Windykacja w Armenii

Windykacja w Armenii powinna rozpocząć się od prawnej i majątkowej analizy dłużnika: jego statusu rejestrowego, faktycznej działalności, branży, dokumentów potwierdzających dług, toczących się spraw sądowych, rozpoczętych postępowań egzekucyjnych oraz prawdopodobieństwa zakwestionowania roszczenia. W sprawach armeńskich znaczenie ma nie tylko treść umowy, faktury i korespondencja, lecz także to, czy inni wierzyciele wszczęli już przeciwko temu samemu dłużnikowi postępowania sądowe lub egzekucyjne.

Jeżeli dłużnik nadal prowadzi działalność, nie ma wyraźnych oznak niewypłacalności i nie toczą się postępowania, które czynią negocjacje bezcelowymi, uzasadnione jest rozpoczęcie od windykacji polubownej. Jeżeli jednak dłużnik kwestionuje dług, unika zapłaty, ma niewystarczający majątek, mierzy się z roszczeniami innych wierzycieli albo istnieje ryzyko wyprowadzenia aktywów, strategię należy od początku przygotować z uwzględnieniem sądowej windykacji należności i późniejszej egzekucji.

Etap polubowny polega na prowadzeniu ukierunkowanych negocjacji z dłużnikiem i uzyskaniu rozwiązania, które ma realną wartość dla wierzyciela. Porozumienie może obejmować jednorazową zapłatę, spłatę w ratach, zwrot towaru, przeniesienie długu na osobę trzecią, potrącenie wzajemnych roszczeń albo inne rozwiązanie umowne, które nie osłabia pozycji prawnej wierzyciela.

Kontakt z dłużnikiem powinien być udokumentowany i uporządkowany: należy wysłać pisemne wezwanie, uzyskać stanowisko dłużnika co do uznania długu, ustalić osobę uprawnioną do podjęcia decyzji o zapłacie oraz wyznaczyć konkretny termin płatności. Na tym etapie warto uzyskać pisemne uznanie długu, propozycję spłaty, częściową zapłatę albo uzasadnioną odmowę, ponieważ takie materiały mogą mieć znaczenie dla późniejszej strategii sądowej i egzekucyjnej.

Średni okres windykacji polubownej może wynosić do 60 dni, z wyłączeniem przypadków, w których strony uzgodniły spłatę ratalną. Jest to praktyczny punkt odniesienia, a nie gwarantowany termin odzyskania pieniędzy. Jeżeli dłużnik nie odpowiada, kwestionuje dług bez wystarczających dowodów, narusza harmonogram spłaty albo istnieje ryzyko wyprowadzenia majątku, należy przejść do dochodzenia roszczeń przed sądem.

Ogólny termin przedawnienia w Armenii wynosi 3 lata. Strony nie mogą umownie zmienić tego terminu ani zasad jego obliczania. Upływ terminu przedawnienia nie pozbawia wierzyciela prawa do wniesienia pozwu, ale sąd stosuje przedawnienie, jeżeli strona sporu złoży odpowiedni wniosek. W takim przypadku roszczenie może zostać oddalone.

W przypadku zobowiązań z określonym terminem zapłaty przedawnienie rozpoczyna bieg po upływie terminu wykonania zobowiązania. Jeżeli termin wykonania nie został określony albo zobowiązanie ma zostać wykonane na żądanie wierzyciela, termin biegnie od chwili, w której wierzyciel uzyskał prawo żądania wykonania. Bieg przedawnienia może zostać przerwany przez wniesienie pozwu w przewidzianym trybie albo przez działania dłużnika świadczące o uznaniu długu. Po przerwaniu trzyletni termin biegnie od początku.

Przed wniesieniem pozwu należy sprawdzić, czy umowa albo ustawa przewiduje obowiązkowy pozasądowy tryb rozwiązania sporu. Jeżeli taki tryb jest wymagany, spór może zostać skierowany do sądu po wykonaniu czynności przewidzianych dla polubownego rozwiązania sporu i po upływie 30 dni kalendarzowych, chyba że ustawa albo umowa przewiduje inny tryb lub termin. Niedochowanie obowiązkowego etapu przedsądowego może skutkować zwrotem pozwu.

Przy planowaniu postępowania sądowego należy uwzględnić także opłatę sądową. W przypadku roszczeń pieniężnych w sądzie pierwszej instancji opłata wynosi 3% wartości roszczenia, jednak nie mniej niż 6-krotność i nie więcej niż 25 000-krotność opłaty bazowej. Dla roszczeń pieniężnych rozpoznawanych w postępowaniu uproszczonym stawka wynosi 2% wartości roszczenia, ale nie mniej niż 1,5-krotność opłaty bazowej. Za wniosek o wydanie nakazu zapłaty przewidziana jest opłata w wysokości 1,5-krotności opłaty bazowej.

Prawo armeńskie przewiduje kilka sądowych sposobów dochodzenia należności: nakaz zapłaty, zwykłe postępowanie sądowe, postępowanie uproszczone oraz postępowanie przyspieszone. Wybór właściwej procedury zależy od charakteru długu, wysokości roszczenia, jakości dowodów pisemnych, możliwości prawidłowego zawiadomienia dłużnika oraz tego, czy dłużnik przedstawia merytoryczne zarzuty.

Procedura wydania nakazu zapłaty ma zastosowanie do określonych roszczeń pieniężnych. Roszczenie jest uznawane za określone, jeżeli wynika z porozumienia stron albo może zostać dokładnie obliczone na podstawie ustawy lub umowy. Wniosek należy złożyć do sądu właściwego według adresu rejestracji albo miejsca siedziby dłużnika. Powinien on zawierać dane stron, wysokość roszczenia głównego i ubocznego, podstawę faktyczną i prawną żądania, dowody oraz żądanie wydania nakazu zapłaty.

Sąd rozpoznaje wniosek bez wyznaczania rozprawy. W terminie dwóch tygodni od otrzymania wniosku sąd może wydać nakaz zapłaty, odmówić jego wydania w całości albo odmówić częściowo i wydać nakaz w dopuszczalnej części. Nakaz zapłaty oraz odpis wniosku z załącznikami powinny zostać wysłane dłużnikowi nie później niż następnego dnia po wydaniu nakazu.

Najważniejszym ryzykiem tej procedury jest reakcja dłużnika. Jeżeli dłużnik w terminie dwóch tygodni od otrzymania nakazu zgłosi sprzeciw, zapłaci dług albo nakazu nie da się doręczyć na adres wskazany we wniosku, sąd uchyla nakaz zapłaty. W przypadku uchylenia nakazu z powodu sprzeciwu albo braku doręczenia wierzyciel może kontynuować dochodzenie roszczenia w zwykłym postępowaniu sądowym.

Jeżeli dłużnik nie zgłosi sprzeciwu w terminie dwóch tygodni od otrzymania nakazu, nakaz zapłaty uzyskuje moc prawomocnego orzeczenia sądowego i może zostać skierowany do przymusowej egzekucji.

Zwykłe postępowanie sądowe ma zastosowanie wtedy, gdy dłużnik kwestionuje dług, wysokość roszczenia, ważność umowy, wykonanie zobowiązań, naliczone kary albo istnienie roszczeń wzajemnych. W takim przypadku wierzyciel wnosi pozew do sądu, a przed jego złożeniem powinien doręczyć pozwanemu odpis pozwu wraz ze wszystkimi załącznikami. Sprawa w pierwszej instancji powinna zostać rozpoznana i rozstrzygnięta w rozsądnym terminie, co do zasady nie dłuższym niż 6 miesięcy od przyjęcia pozwu do rozpoznania, chyba że przepisy procesowe dopuszczają uzasadnione przedłużenie.

Postępowanie przyspieszone może mieć zastosowanie, gdy nie ma potrzeby przesłuchiwania stron, świadków, biegłych lub specjalistów, badania dowodów w miejscu ich położenia ani kierowania czynności procesowych do innych organów. W sprawach o zapłatę znaczenie mają zwłaszcza przypadki, gdy roszczenie nie przekracza 200-krotności minimalnego wynagrodzenia, wynika z pisemnej czynności prawnej i pozwany nie kwestionuje jej ważności, istotne fakty nie są sporne albo pozwany uznaje roszczenie.

Po wydaniu postanowienia o zastosowaniu postępowania przyspieszonego sąd przechodzi do wydania końcowego aktu sądowego. Akt ten powinien zostać opublikowany nie później niż w ciągu jednego miesiąca od dnia wydania postanowienia o zastosowaniu postępowania przyspieszonego. Końcowy akt sądowy wydany w tym trybie wchodzi w życie po 15 dniach od publikacji, jeżeli w tym terminie nie zostanie wniesiona apelacja.

Apelacja od końcowego aktu sądowego jest rozpoznawana przez sąd apelacyjny w rozsądnym terminie, jednak nie później niż w ciągu 6 miesięcy od przyjęcia apelacji do rozpoznania. Apelacje od pośrednich aktów procesowych oraz od nakazu zapłaty rozpoznaje się w krótszym terminie, czyli w ciągu 15 dni od przyjęcia apelacji. W niektórych sprawach związanych z upadłością mogą mieć zastosowanie szczególne terminy procesowe.

Każda ze stron może wnieść skargę kasacyjną na warunkach i w terminach przewidzianych przez przepisy postępowania cywilnego. Postępowanie kasacyjne nie jest ponownym pełnym rozpoznaniem sprawy co do istoty. Służy ono kontroli istotnych naruszeń prawa materialnego lub procesowego. Skarga kasacyjna przyjęta do rozpoznania jest rozpoznawana w rozsądnym terminie; skargi kasacyjne od pośrednich aktów sądu apelacyjnego rozpoznaje się w terminie nieprzekraczającym 3 miesięcy.

Jeżeli wierzyciel posiada już prawomocne orzeczenie sądu zagranicznego, w Armenii co do zasady nie trzeba ponownie udowadniać pierwotnego długu. Należy przeprowadzić procedurę uznania i wykonania zagranicznego orzeczenia sądowego. Wniosek składa się do sądu właściwego według miejsca zamieszkania albo siedziby dłużnika. Jeżeli dłużnik nie ma w Armenii miejsca zamieszkania ani siedziby albo miejsce to nie jest znane, właściwość ustala się według miejsca położenia majątku dłużnika.

Zagraniczne orzeczenie sądowe podlegające przymusowemu wykonaniu może zostać przedstawione do uznania i wykonania w Armenii w terminie 3 lat od dnia jego wejścia w życie. Do wniosku zwykle dołącza się orzeczenie zagraniczne albo jego poświadczoną kopię, potwierdzenie wejścia orzeczenia w życie, informacje o części już wykonanej, dowód prawidłowego zawiadomienia strony, która nie uczestniczyła w postępowaniu, pełnomocnictwo przedstawiciela oraz wymagane poświadczone tłumaczenia. Po uznaniu i zezwoleniu na wykonanie zagraniczne orzeczenie wykonuje się według armeńskich zasad egzekucji.

Po wejściu aktu sądowego w życie i braku dobrowolnej zapłaty wierzyciel może wszcząć przymusową egzekucję za pośrednictwem służby egzekucyjnej. W tym celu składa się wniosek o wykonanie całego aktu sądowego albo jego określonej części. We wniosku należy wskazać dane wierzyciela i dłużnika, część aktu podlegającą wykonaniu, kwotę do odzyskania oraz informacje pomocne w ustaleniu majątku, rachunków, dochodów lub innych aktywów dłużnika.

Wierzyciel może złożyć wniosek o egzekucję w terminie jednego roku. Jeżeli akt sądowy nie podlega natychmiastowemu wykonaniu, wniosek nie może zostać złożony wcześniej niż po upływie dwóch tygodni od wejścia aktu w życie. W przypadku roszczeń pieniężnych bieg terminu egzekucyjnego może zostać przerwany przez częściowe wykonanie zobowiązania, jeżeli takie wykonanie zostało potwierdzone przelewem bankowym. Po przerwaniu termin biegnie od początku.

W ramach postępowania egzekucyjnego egzekucja może zostać skierowana do gotówki dłużnika, rachunków bankowych, depozytów, pieniędzy elektronicznych, środków na rachunkach płatniczych, ruchomości, nieruchomości, praw majątkowych, udziałów, akcji, majątku znajdującego się u osób trzecich oraz dochodów dłużnika. Jeżeli środki pieniężne zostaną objęte zajęciem, bank albo inny podmiot przechowujący środki dłużnika powinien zastosować zajęcie w odpowiedniej wysokości albo przekazać środki na rachunek depozytowy służby egzekucyjnej zgodnie z przewidzianą procedurą.

Jeżeli dłużnik nie posiada wystarczających środków pieniężnych, egzekucja może zostać skierowana do innych aktywów: ustalenia majątku, zajęcia, wyceny i przymusowej sprzedaży. W przypadku roszczeń do 200 000 dramów ormiańskich, przy braku albo niewystarczającej wysokości środków pieniężnych, egzekucja może zostać skierowana do dochodów dłużnika niezależnie od tego, czy posiada on ruchomości lub nieruchomości. W przypadku roszczeń przekraczających 200 000 dramów ormiańskich egzekucja z dochodów jest możliwa za zgodą wierzyciela, jeżeli dochody pozwalają zaspokoić roszczenie w terminie nie dłuższym niż 6 miesięcy.

Rzeczywisty czas egzekucji zależy od tego, czy dłużnik posiada dostępne środki pieniężne, zarejestrowany majątek, dochody, prawa korporacyjne albo aktywa u osób trzecich, a także od tego, czy czynności egzekucyjne są zaskarżane i czy konieczna jest sprzedaż majątku. Dlatego przy windykacji w Armenii wynik egzekucji w dużym stopniu zależy od jakości wcześniejszego ustalenia aktywów dłużnika.

Jeżeli w toku egzekucji okaże się, że majątek dłużnika nie wystarcza na zaspokojenie wierzycieli, strategia dochodzenia należności może przejść w kierunku upadłości. Gdy wartość majątku, z którego można prowadzić egzekucję, jest niższa od łącznej wysokości roszczeń o kwotę równą co najmniej 2 000-krotności ustawowego minimalnego wynagrodzenia, organ egzekucyjny zawiesza postępowanie egzekucyjne i informuje strony o prawie złożenia do sądu wniosku o ogłoszenie upadłości dłużnika.

Zawieszenie postępowania egzekucyjnego z powodu niewystarczającego majątku trwa 90 dni. Jeżeli w tym terminie dłużnik ani wierzyciel nie złoży wniosku o upadłość i nie pojawią się nowi wierzyciele, postępowanie egzekucyjne może zostać wznowione. Jeżeli pojawią się nowi wierzyciele albo znany wierzyciel lub dłużnik zwróci się o niewznawianie egzekucji, organ egzekucyjny wzywa strony do złożenia wniosku o upadłość.

W postępowaniu upadłościowym znaczenie może mieć zachowanie członków zarządu, wspólników, uczestników oraz innych osób, które mogły wydawać dłużnikowi wiążące polecenia albo faktycznie określać jego decyzje. Jeżeli osoby zobowiązane do złożenia wniosku o upadłość nie zrobiły tego w przypadkach i terminach przewidzianych przez prawo, mogą ponosić odpowiedzialność subsydiarną wobec wierzycieli za zobowiązania powstałe po upływie właściwego terminu. Co do zasady, gdy obowiązek złożenia wniosku o upadłość ciąży na dłużniku, wniosek powinien zostać złożony nie później niż w ciągu 2 miesięcy od ujawnienia odpowiednich podstaw.

W przypadku umyślnego doprowadzenia do upadłości, jeżeli dłużnik został uznany za upadłego z winy wspólników, uczestników, członków zarządu albo innych osób mogących określać jego działania, osoby te mogą ponosić solidarną odpowiedzialność za zobowiązania dłużnika, gdy jego majątek jest niewystarczający.

Po uzyskaniu aktu sądowego dodatkowym mechanizmem prawnym może być odpowiedzialność karna za niewykonanie aktu sądowego albo utrudnianie jego wykonania. Zgodnie z art. 507 Kodeksu karnego Republiki Armenii odpowiedzialność może powstać, jeżeli prawomocny wyrok, orzeczenie albo inny akt sądowy nie zostanie wykonany przez dłużnika lub osobę upoważnioną w wyznaczonym terminie albo jeżeli wykonywanie aktu sądowego jest utrudniane. Mechanizm ten nie zastępuje postępowania egzekucyjnego, ale może mieć znaczenie w przypadkach umyślnego uchylania się od wykonania albo blokowania egzekucji.

Jeżeli potrzebujesz windykacji w Armenii, nasza firma świadczy wsparcie na wszystkich etapach: analizie dłużnika i dokumentów, przygotowaniu wezwań, negocjacjach, wyborze procedury sądowej, wniosku o nakaz zapłaty, zwykłym postępowaniu sądowym, uznaniu i wykonaniu zagranicznych orzeczeń sądowych, kontakcie ze służbą egzekucyjną, ocenie upadłości oraz odpowiedzialności osób kontrolujących dłużnika. Takie podejście pozwala opracować strategię odzyskania należności z uwzględnieniem prawa armeńskiego, dostępnych dowodów, aktywów dłużnika i transgranicznego charakteru sprawy.

11.06.2024

444