Kuzey Makedonya’da alacak tahsilatı

Kuzey Makedonya’da alacak tahsilatı, borçlunun hukuki ve mali durumunun, ticari faaliyetinin, şirket geçmişinin, borcu doğrulayan belgelerin, devam eden mahkeme dosyalarının, icra takiplerinin, olası ödeme aczi belirtilerinin ve borca itiraz riskinin analiz edilmesiyle başlar. Bu analiz, alacaklı için hangi yolun daha uygun olduğunu belirler: uzlaşma görüşmeleri, ödeme emri, genel dava usulü, mevcut bir belgenin icrası veya borçlunun iflas sürecine alacaklı olarak katılım.

Borçlu faaliyetlerine devam ediyorsa, ödeme aczine ilişkin açık bir engel yoksa ve alacaklı borcu doğrulayan belgelere sahipse, genellikle dostane alacak tahsilatı aşamasıyla başlamak uygundur. Bu aşamada borçlunun tutumu netleştirilebilir, borcun yazılı olarak kabul edilmesi sağlanabilir, taksitli ödeme, malların iadesi, borcun devri, mahsup veya hukuka uygun başka bir uzlaşma seçeneği değerlendirilebilir.

Dostane tahsilat hukuka uygun iletişim ve uzlaşma görüşmeleri temelinde yürütülmelidir. Borçlu ile temas, yazılı bildirimin posta, elektronik posta, telefon veya diğer ticari iletişim kanallarıyla gönderilmesinden sonra başlayabilir. Amaç borçlu üzerinde baskı kurmak değil, karar verebilecek kişilere ulaşmak, borçlunun cevabını belgelemek, borcun ihtilaflı olup olmadığını anlamak ve gönüllü ödemenin gerçekçi olup olmadığını değerlendirmektir.

Bu aşamanın temel görevi, ödeme kararı alabilecek kişilerle temas kurmak, borç tutarını netleştirmek, temerrüt delillerini korumak ve borçlu ödeme yapmazsa bir sonraki usuli adımı hazırlamaktır.

Ticari borçlarda mali disiplin kuralları da önemlidir. Standart yasal ödeme süresi 30 gündür. Taraflar ödeme süresini 60 güne kadar uzatabilir; 120 güne kadar daha uzun bir süre ise yalnızca yazılı olarak açıkça kararlaştırılmışsa ve alacaklı açısından açıkça haksız değilse mümkündür. Geç ödeme ayrıca yasal tazminat, gecikme faizi ve idari yaptırımlar doğurabilir.

Dostane aşama beklenen sonucu vermezse veya ilk analiz bu yolun somut dosya için uygun olmadığını gösterirse, alacaklı mahkeme yoluyla tahsilata, icra takibine veya borçlunun iflasına ilişkin işlemlere geçmelidir.

Dava açmadan önce alacaklı, Kuzey Makedonya’daki talep için zamanaşımı süresini kontrol etmelidir. Genel zamanaşımı süresi 5 yıldır. Tarafların mal satışı veya hizmet sunumu sözleşmelerinden kaynaklanan karşılıklı talepleri ise kural olarak 3 yıl içinde zamanaşımına uğrar.

Zamanaşımı süresinin dolması, alacaklının teknik olarak mahkemeye başvurmasını engellemez. Ancak borçlu mahkeme önünde zamanaşımına dayanırsa, talep bu nedenle reddedilebilir. Taraflar yasal zamanaşımı süresini sözleşmeyle değiştiremez.

Kesinleşmiş mahkeme kararı, başka bir yetkili organ kararı veya mahkeme ya da başka bir yetkili organ önünde yapılan uzlaşma ile tespit edilen alacaklar için ayrı bir kural uygulanır. 2023 değişikliklerinden sonra bu tür alacaklar, icra edilebilir hale geldikleri andan itibaren 5 yıl içinde zamanaşımına uğrar. Yetkili icra görevlisine icra takibi başvurusu yapılması zamanaşımını keser; bundan sonra icra takibindeki zamanaşımı süresi, icra başvurusunun yapıldığı tarihten itibaren 10 yıl olarak işler.

Kuzey Makedonya mevzuatı, mahkeme yoluyla yargısal alacak tahsilatı için birkaç usul öngörür: ödeme emri, noter ödeme emri, genel dava usulü ve küçük alacaklar usulü. Uygun yol; talep tutarına, mevcut belgelere, borçlunun tutumuna ve alacaklının elinde zaten icra edilebilir bir belge bulunup bulunmadığına göre belirlenir.

Genel dava usulü, yetkili mahkemeye dava dilekçesi sunulmasıyla başlar. Mahkeme dosyayı hazırladıktan sonra davayı davalıya tebliğ eder ve davalıyı cevap vermeye davet eder. Cevap süresi 15 günden kısa ve 30 günden uzun olamaz. Bu sürenin dolmasından sonra mahkeme, ilgili usul süresi içinde ön duruşma tarihini belirler.

Ön duruşmadan sonra mahkeme esas duruşma tarihini genellikle 60 güne kadar, karmaşık davalarda ise 90 güne kadar belirler. Esas duruşmada mahkeme tarafların beyanlarını, yazılı delilleri, tanık ifadelerini, bilirkişi görüşlerini ve diğer ilgili materyalleri inceler. İnceleme sonucunda mahkeme karar verir; karar, kanuni süre içinde temyiz edilmezse kesinleşir. Senet, çek ve ticari uyuşmazlıklarda temyiz süreleri daha kısa olabilir.

Değeri 1.000.000 denarı aşmayan parasal alacağa ilişkin ticari uyuşmazlıklarda taraflar, dava açmadan önce uyuşmazlığı arabuluculuk yoluyla çözmeye çalışmakla yükümlüdür. Davacı, dava açarken arabulucu tarafından düzenlenen ve arabuluculuk girişiminin başarısız olduğunu doğrulayan yazılı belgeyi sunmalıdır. Bu belge eklenmezse mahkeme davayı reddeder.

Karar temyiz edilirse, dosya ikinci derece mahkemesi tarafından incelenir. Tarafların duruşmaya gelmemesi, temyiz incelemesini engellemez. İkinci derece mahkemesi temyiz başvurusunu en geç üç ay içinde, daha karmaşık davalarda ise dosyanın incelemeye kabul edildiği tarihten itibaren altı ay içinde karara bağlamalıdır.

Temyiz mahkemesi, karşı taraf da kararı temyiz etmemişse, kararı temyiz eden tarafın aleyhine değiştiremez. İkinci derece mahkemesinin kararı kesindir; ancak kanunda öngörülen hallerde kararın tebliğinden itibaren 30 gün içinde Kuzey Makedonya Cumhuriyeti Yüksek Mahkemesine başvurulabilir. Kural olarak, uyuşmazlık tutarı 1.000.000 denarı, ticari uyuşmazlıklarda ise 1.500.000 denarı aşmıyorsa ikinci derece kararının incelenmesi mümkün değildir.

Yüksek Mahkemeye başvuru, itiraz edilen kararın icrasını durdurmaz. Yüksek Mahkeme dosyayı kabul ettiği tarihten itibaren sekiz ay içinde inceler. Yüksek Mahkeme kararı kesindir ve başka bir kanun yoluna tabi değildir.

Ödeme emri usulü, güvenilir belgelere dayanan para alacakları için uygulanır. Bu belgeler arasında resmi belgeler, protestolu senetler ve çekler, talebi kanıtlamak için gerekli iade makbuzları, faturalar ve özel kurallara göre kamu belgesi niteliği taşıyan belgeler bulunabilir.

Talebin sunulmasından sonra mahkeme duruşma yapmadan ödeme emri düzenleyebilir. Ödeme emrinde mahkeme, davalının emri aldıktan sonra sekiz gün içinde, senet ve çek uyuşmazlıklarında ise üç gün içinde talebi yerine getirmesi gerektiğini belirtir. Davalı aynı süre içinde ödeme emrine itiraz edebilir.

Davalı belirtilen süre içinde itiraz etmezse, ödeme emri itiraz edilmeyen kısım bakımından kesinleşir. Borçlu süresi içinde itiraz ederse, mahkeme dosyanın koşullarına göre ön duruşma veya esas duruşma belirleyebilir ve ardından ödeme emrinin tamamen veya kısmen yürürlükte kalmasına ya da iptal edilmesine karar verir. Bu usul için üç aylık süre öngörülmüştür; ikinci derece mahkemesi ise temyizi otuz gün içinde karara bağlamalıdır.

Ayrı ve uygulamada önemli bir yol noter ödeme emridir. Bu yol, güvenilir belgelerle desteklenen muaccel para alacakları için, özellikle ödenmemiş faturalar ve belgelenmiş ticari borçlar bakımından önemlidir. Borçlu noter ödeme emrine itiraz ederse, noter dosyayı üç gün içinde yetkili temel mahkemeye gönderir.

Noter ödeme emrine itirazdan sonra ilk derece mahkemesindeki yargılama, mahkemenin dosyayı aldığı tarihten itibaren altı ay içinde tamamlanmalıdır. İlk derece kararına karşı temyiz başvurusu yapılırsa, ikinci derece mahkemesi kararını 30 gün içinde vermelidir.

Yabancı bir alacaklı için ödeme emri, borçlunun kimliği açıkça belirlenebildiğinde, borç muaccel olduğunda, tutar kesin olarak hesaplanabildiğinde ve belgeler talebi karmaşık bir delil incelemesine gerek bırakmadan kanıtladığında en yararlı yoldur.

Küçük alacaklar usulü, 600.000 denarı aşmayan talepler için uygulanır. Bu usul genel dava usulüne benzer, ancak daha hızlı yürütülmesi amaçlanır ve hazırlık duruşması yapılmaz. Taraflar önemli vakıaları ve delilleri ilk esas duruşmada sunmalıdır, çünkü dosyanın daha sonra tamamlanması bakımından imkanlar daha sınırlıdır.

Küçük alacaklar usulünde uyuşmazlığı çözen karar veya hüküm yalnızca sınırlı nedenlerle temyiz edilebilir. Bu nedenler arasında medeni usul kurallarının önemli ölçüde ihlali, maddi vakıaların hatalı veya eksik tespit edilmesi ve maddi hukukun yanlış uygulanması yer alır. Temyiz süresi sekiz gündür. İkinci derece mahkemesinin kesin kararının yeniden incelenmesi mümkün değildir.

Mahkeme kararı icra edilebilir hale geldikten sonra borçlu kararı gönüllü olarak yerine getirmezse, alacaklı yetkili icra görevlisine yazılı başvuru yaparak ve asıl icra belgesini sunarak icra takibini başlatabilir. İcra belgesi, alacaklının, borçlunun, icra konusunun, yükümlülüğün türünün ve kapsamının ve yerine getirme süresinin belirlenmesine imkan vermelidir.

İcra takibi alacaklının başvurusu üzerine açılır ve alacağın zorla tahsil edilmesini amaçlar. Ticari ve sınır aşan dosyalarda hangi icra önlemlerinin gerçekçi olduğunu önceden belirlemek önemlidir: banka hesaplarına haciz, para transferi, taşınır malların haczi ve satışı, taşınmaz malların haczi ve satışı, menkul kıymetlerin veya ticaret şirketlerindeki payların haczi ve satışı, borçlunun para alacaklarının devri, diğer malvarlığı haklarının paraya çevrilmesi ve ödeme işlemi sahibinde bulunan fonların aktarılması.

Kesinleşmiş mahkeme kararı, başka bir yetkili organ kararı veya mahkeme ya da başka bir yetkili organ önünde yapılan uzlaşma ile tespit edilen alacaklar için 2023 değişiklikleri, alacağın icra edilebilir hale geldiği andan itibaren 5 yıllık zamanaşımı süresi öngörür. Yetkili icra görevlisine icra başvurusu yapılması zamanaşımını keser. Bundan sonra icra takibindeki zamanaşımı süresi, icra başvurusunun yapıldığı tarihten itibaren 10 yıl olarak işler.

İcra belgesi faiz tahsilini öngörüyorsa, faiz artık fonların icra görevlisinin özel hesabına yatırıldığı güne kadar sınırsız şekilde hesaplanmaz. 2023 değişikliklerinden sonra ödenmemiş ceza faizi, ana borç tutarına ulaştığında işlemeyi durdurur. Bu kural, tahsil edilebilir tutarın hesaplanması, uzlaşma teklifinin değerlendirilmesi ve borçlunun ödeme teklifinin ekonomik olarak kabul edilebilir olup olmadığının belirlenmesi bakımından önemlidir.

Alacaklı, borçlunun icra öncesinde yaptığı işlemleri de incelemelidir. İcrayı engelleyen veya zorlaştıran, borçlunun mevcut malvarlığını azaltan ya da bazı alacaklıları daha avantajlı duruma getiren işlemler ayrı bir hukuki değerlendirme gerektirebilir. Bu işlemlerin icra bakımından etkisiz veya geçersiz sayılması gerekiyorsa, geçersizliklerinin hukuk yargılamasında verilen kesin kararla tespit edilmesi gerekir.

Bu konu, borçlunun ödeme ihtarını aldıktan sonra veya alacaklının talebinden haberdar olduktan sonra kısa süre içinde mal, menkul kıymet, pay, alacak veya başka değerli hakları devretmesi halinde özellikle önemlidir. Böyle bir durumda yalnızca banka hesaplarına haciz konulması yeterli olmayabilir; tahsilat stratejisi icra önlemleriyle birlikte malvarlığı devirlerinin analizini ve alacaklıların menfaatlerine zarar veren işlemlere karşı olası hukuk davasını içermelidir.

İcra görevlisi başvuruyu reddederse, icra işlemini yapmazsa veya icra sırasında hukuka aykırı davranırsa, alacaklı, borçlu, yargılamaya katılan kişi veya hakları etkilenen üçüncü kişi, icra kurallarında öngörülen usuli hak yollarını yetkili temel mahkeme önünde kullanabilir. Bu nedenle Kuzey Makedonya’da zorla tahsilat yalnızca teknik bir para tahsil aşaması değil, sürelerin, borçlunun malvarlığının, itirazların, kanun yollarının ve borçlunun önceki işlemlerinin nihai tahsilat sonucunu doğrudan etkileyebildiği ayrı bir usuli aşamadır.

Borçlu ödeme aczi belirtileri gösteriyorsa, alacaklı iflas yolunu alternatif bir tahsilat seçeneği olarak değerlendirmelidir. Ödenmesi gereken tutarı 45 gün içinde ödeyemeyen borçlu ödeme aczi içinde kabul edilebilir. Dava açmadan veya icra başvurusu yapmadan önce borçlunun faaliyetlerine devam edip etmediğini, iflas veya tasfiye kaydı bulunup bulunmadığını, hesaplarının bloke olup olmadığını ve bireysel icranın ekonomik olarak hâlâ anlamlı olup olmadığını kontrol etmek yararlıdır.

İflas Kanunu, bir tüzel kişiyi yönetmeye, temsil etmeye ve denetlemeye yetkili kişi ve organları, iflas prosedürünün açılmasına ilişkin sebeplerin ortaya çıktığı günden itibaren en geç yirmi birinci gün içinde iflas prosedürünün açılması için teklif sunmakla yükümlü kılar.

Bu yükümlülüğün yerine getirilmemesi halinde, ilgili kişi ve organlar borçlu tüzel kişinin alacaklılarına verilen zarardan şahsen ve müteselsilen sorumlu olabilir.

İflas prosedürü açılırken mahkeme iflas masasının varlığını ve değerini kontrol eder. Malvarlığı iflas giderlerini karşılamaya yetmezse, alacaklı bu giderleri kendi kaynaklarıyla finanse etmeyi kabul etmediği sürece prosedür kapatılabilir.

Bu prosedür kapsamında, iflas yöneticisinin talebi üzerine, borçlu şirketteki katılımcıların şirket borçlarından dolayı sınırsız kişisel sorumluluğu tespit edilebilir.

Alacaklılara zarar veren işlemlere de itiraz edilebilir. Buna, iflas prosedürünün açılmasından önceki on yıl içinde ve bu işlemlerin borçlunun alacaklılarına zarar vereceğini bilen kişilerle yapılan işlemler ile iflas prosedürünün açılmasından önceki dört yıl içinde yapılan karşılıksız veya önemsiz karşılık içeren işlemler dahildir.

Bu işlemlerin iptali sonucunda, borçlunun kaybettiği malvarlığı veya değer iflas masasına geri döndürülebilir ve alacaklıların tatmini için kullanılabilecek varlıklar artırılabilir.

Alacaklının elinde yabancı bir mahkeme kararı varsa, Kuzey Makedonya’da tahsilat genellikle yetkili temel mahkeme önünde yabancı mahkeme kararlarının tanınması ve tenfizi ile başlar. Yabancı mahkeme kararı, verildiği devlet hukukuna göre kesin ve icra edilebilir olmalıdır. Başvuruya genellikle kararın aslı veya onaylı örneği, kararın kesinleştiğine dair belge ve mahkeme önünde kullanılan resmi dile yapılmış onaylı çeviri eklenir.

Kararın tanınmasından sonra borçlu kararı gönüllü olarak yerine getirmezse, yabancı mahkeme kararının tenfizi yetkili icra görevlisi aracılığıyla yürütülebilir. Borçlu tanıma veya tenfize yalnızca sınırlı nedenlerle karşı çıkabilir; bunlar arasında Kuzey Makedonya mahkemelerinin veya organlarının münhasır yetkisi, kamu düzenine aykırılık, aynı konuda daha önce verilmiş kesin bir kararın bulunması veya borçlunun savunma hakkını etkileyen ciddi usuli eksiklikler yer alabilir.

Kuzey Makedonya’da alacak tahsilatı konusunda desteğe ihtiyacınız varsa Grandliga borçluyu, belgeleri, zamanaşımı süresini, mali disiplin kurallarını, arabuluculuk şartını, ödeme emri imkanlarını, mahkeme sürecini, icra önlemlerini, iflas risklerini ve yabancı mahkeme kararının tanınmasını analiz edebilir. Ekibimiz, Kuzey Makedonya Cumhuriyeti’nde ticari ve uluslararası dosyalar için uygulanabilir bir tahsilat stratejisi hazırlanmasına yardımcı olabilir.

26.06.2024

370