Windykacja w Maroku

Windykacja w Maroku rozpoczyna się od prawnej i finansowej oceny dłużnika: cywilnego albo handlowego charakteru długu, wypłacalności, rzeczywistej działalności przedsiębiorstwa, historii firmy, majątku dostępnego w Maroku, toczących się spraw sądowych lub egzekucyjnych, ryzyka postępowania naprawczego albo likwidacji sądowej oraz prawdopodobieństwa zakwestionowania długu. W przypadku długów handlowych znaczenie mają nie tylko umowa, lecz także faktury, dokumenty dostawy, korespondencja, uznanie długu, częściowe płatności i dokumenty księgowe. Taka ocena pomaga wybrać właściwą strategię windykacji w Maroku: odzyskanie polubowne, postępowanie sądowe, nakaz zapłaty, przymusowe wykonanie albo zgłoszenie wierzytelności w postępowaniu naprawczym lub likwidacji sądowej.

Jeżeli wobec dłużnika nie toczą się żadne sprawy sądowe ani zaległe orzeczenia sądowe dotyczące windykacji, a jest on aktywny, wówczas wskazane jest skorzystanie z etapu windykacji przedprocesowej.

Etap ten polega na intensywnych negocjacjach z dłużnikiem w celu osiągnięcia porozumienia w sprawie spłaty roszczeń wierzyciela lub innych możliwości ugody (np. zwrot towaru, cesja długu na osobę trzecią, wzajemna wymiana usług lub towarów). 

Kontakt z dłużnikiem powinien opierać się na jasnym i możliwym do udowodnienia wezwaniu do zapłaty, a następnie na udokumentowanych negocjacjach. Komunikacja może odbywać się pocztą, pocztą elektroniczną, telefonicznie lub przez komunikatory, ale jej celem nie powinno być nieformalne wywieranie presji. Celem jest wyjaśnienie stanowiska dłużnika, uzyskanie dobrowolnej płatności, harmonogramu spłat, zabezpieczenia, pisemnego uznania długu albo innych dowodów przydatnych do dalszego dochodzenia roszczenia.

Udokumentowane negocjacje mogą wzmocnić pozycję wierzyciela, jeżeli później konieczne będzie postępowanie sądowe. Czas trwania odzyskania polubownego zależy od zachowania dłużnika, wysokości długu, siły dowodów, istnienia możliwego do ustalenia majątku, szansy uzyskania pisemnego zobowiązania do zapłaty oraz ryzyka przedawnienia. Jeżeli dłużnik nie płaci, przenosi majątek, zaprzecza istnieniu długu albo pojawiają się oznaki postępowania naprawczego lub likwidacji sądowej, etap polubowny nie powinien być niepotrzebnie przedłużany i należy rozważyć windykację sądową.

Przed rozpoczęciem windykacji sądowej należy ustalić termin przedawnienia właściwy dla konkretnej wierzytelności. W prawie marokańskim ogólny termin dla roszczeń wynikających ze zobowiązań wynosi piętnaście lat, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Dla zobowiązań powstałych w związku z działalnością handlową między kupcami albo między kupcem i osobą niebędącą kupcem prawo handlowe przewiduje co do zasady pięcioletni termin przedawnienia.

Szczególne terminy mogą mieć zastosowanie do określonych papierów wartościowych lub stosunków prawnych. Na przykład roszczenia z weksla przeciwko akceptantowi przedawniają się po trzech latach od terminu płatności, natomiast inne roszczenia wekslowe mogą podlegać krótszym terminom. Skutki przedawnienia nie są stosowane przez sąd z urzędu i muszą zostać podniesione przez zainteresowaną stronę.

Bieg przedawnienia może zostać przerwany przez sądowe albo pozasądowe żądanie z datą pewną, czynność zabezpieczającą lub egzekucyjną dotyczącą majątku dłużnika, zgłoszenie wierzytelności w postępowaniu zbiorowym albo przez czynność dłużnika uznającą prawo wierzyciela. W praktyce znaczenie mogą mieć pisemne uznanie długu, częściowa zapłata, wniosek o odroczenie płatności, udzielenie poręczenia lub innego zabezpieczenia albo powołanie się na potrącenie. Po przerwaniu zaczyna biec nowy termin przedawnienia.

Jeżeli odzyskanie polubowne nie prowadzi do zapłaty, wierzyciel może przejść do windykacji sądowej. W prawie marokańskim podstawowymi drogami sądowymi dochodzenia długu są zwykłe postępowanie sądowe oraz postępowanie o wydanie nakazu zapłaty. Wybór zależy od wysokości długu, jakości dokumentów potwierdzających roszczenie, adresu dłużnika, konieczności doręczenia za granicą oraz tego, czy istnieje poważny spór co do wierzytelności.

Zwykła procedura sądowa rozpoczyna się od złożenia pisemnego wniosku do sądu. Następnie pozew wpisuje się do specjalnego rejestru według kolejności wpływu, wskazując nazwiska stron i datę wezwania do sądu. Niezwłocznie po zarejestrowaniu wniosku prezes sądu wyznacza, w zależności od sprawy, sędziego sprawozdawcę lub sędziego, który będzie przewodniczył sprawie.

Sędzia niezwłocznie wzywa także pisemnie powoda i pozwanego na rozprawę w wyznaczonym przez niego dniu. Pomiędzy powiadomieniem o wezwaniu a wyznaczonym dniem stawienia się musi upłynąć co najmniej pięć dni, jeżeli uczestnik przebywa na terenie okręgu sądowego lub miejscowości sąsiedniej; i piętnaście dni, jeśli uczestnik znajduje się gdziekolwiek indziej w Maroku. Jeżeli osoba wezwana przebywa poza granicami Królestwa, termin stawienia się wynosi od dwóch do czterech miesięcy, w zależności od odległości od Maroka.

W dniu wskazanym w wezwaniu strony powinny stawić się osobiście albo przez pełnomocnika. W zależności od stanu sprawy i obowiązujących terminów sąd może rozpoznać sprawę na tej samej rozprawie albo odroczyć ją na kolejne posiedzenie. Jeżeli pozwany lub jego pełnomocnik, mimo prawidłowego zawiadomienia, nie stawią się w wyznaczonym dniu, sprawa może zostać rozpoznana zaocznie, z uwzględnieniem zasad dotyczących orzeczeń uznawanych za wydane w trybie kontradyktoryjnym.

Na wniosek stron lub z własnej inicjatywy sąd może przed wydaniem orzeczenia co do istoty zarządzić oględziny,  przesłuchanie świadków, sprawdzenie autentyczności dokumentów lub podjąć wszelkie inny środek gromadzenia dowodów. Po zakończeniu zbierania materiału dowodowego sąd przeprowadza dyskusję pomiędzy stronami i podejmuje decyzję merytoryczną.

Postępowanie o wydanie nakazu zapłaty może być wykorzystane do dochodzenia roszczenia pieniężnego przekraczającego 1000 dirhamów marokańskich, jeżeli dług opiera się na dokumencie albo uznanym zobowiązaniu. Wniosek powinien wskazywać strony, żądaną kwotę i podstawę długu, a także zawierać dokumenty potwierdzające istnienie i wysokość wierzytelności. Ta droga jest szczególnie odpowiednia dla roszczeń udokumentowanych, określonych co do kwoty i słabo spornych.

Wniosek jest niedopuszczalny, jeżeli doręczenie dłużnikowi musi nastąpić za granicą albo dłużnik nie ma znanego miejsca zamieszkania na terytorium Królestwa Maroka. Jeżeli roszczenie wydaje się uzasadnione, sąd wydaje nakaz zobowiązujący dłużnika do zapłaty długu i kosztów. Jeżeli warunki nie są spełnione, wniosek zostaje oddalony uzasadnioną decyzją, a wierzyciel zostaje skierowany do zwykłego postępowania sądowego. Od decyzji o oddaleniu nie przysługuje środek zaskarżenia.

Po doręczeniu nakazu zapłaty dłużnik ma osiem dni na zapłatę albo, jeżeli zamierza podnieść zarzuty dotyczące właściwości sądu lub istoty sprawy, na skorzystanie ze środka przewidzianego przez prawo. Jeżeli w tym terminie nie nastąpi zapłata ani zaskarżenie, nakaz zapłaty staje się wykonalny z mocy prawa.

Jeżeli roszczenie opiera się na papierach wartościowych albo dokumentach urzędowych, termin na zaskarżenie i samo zaskarżenie co do zasady nie wstrzymują wykonania, chyba że właściwy sąd zarządzi wstrzymanie w przypadkach przewidzianych przez prawo. Jeżeli środek zaskarżenia zostanie oddalony, a sąd uzna, że został wniesiony wyłącznie w celu opóźnienia postępowania, dłużnik może zostać obciążony karą cywilną na rzecz skarbu państwa w wysokości od 10% do 25% kwoty wierzytelności.

Od orzeczenia sądu pierwszej instancji można wnieść apelację w terminie trzydziestu dni od doręczenia, chyba że ustawa przewiduje termin szczególny. W sprawach handlowych apelację od orzeczeń sądu handlowego wnosi się w terminie piętnastu dni od doręczenia wyroku. Orzeczenia zaoczne sądu pierwszej instancji, które nie podlegają apelacji, mogą zostać zaskarżone sprzeciwem w terminie dziesięciu dni od doręczenia.

Orzeczenia wydane w ostatniej instancji mogą być zaskarżone skargą kasacyjną do Sądu Kasacyjnego Maroka na warunkach przewidzianych przez prawo. Dla niektórych roszczeń skarga kasacyjna może być jednak wyłączona, w szczególności gdy wartość roszczenia jest niższa niż 20 000 dirhamów marokańskich. Skarga kasacyjna co do zasady nie wstrzymuje wykonania zaskarżonego orzeczenia, z wyjątkiem ograniczonych przypadków przewidzianych przez prawo. Orzeczenie Sądu Kasacyjnego kończy etap kasacyjny.

Po uzyskaniu wykonalnego orzeczenia sądowego wierzyciel powinien wszcząć przymusowe wykonanie. Orzeczenia sądów marokańskich podlegają wykonaniu na całym terytorium kraju na wniosek strony, na rzecz której zostały wydane, albo jej przedstawiciela. Do wykonania potrzebny jest tytuł wykonawczy, a przy zajęciu ruchomości lub nieruchomości wierzytelność powinna być określona i wymagalna.

W ramach przymusowego wykonania osoba odpowiedzialna za egzekucję doręcza decyzję dłużnikowi i żąda natychmiastowej zapłaty albo przedstawienia stanowiska w terminie nieprzekraczającym dziesięciu dni. Jeżeli dłużnik nie płaci albo oświadcza, że nie może zapłacić, egzekucja może być kontynuowana przez zajęcie ruchomości, zajęcie nieruchomości, gdy ruchomości są niewystarczające, zajęcie wierzytelności lub majątku znajdującego się u osób trzecich oraz sprzedaż zajętego majątku zgodnie z zasadami postępowania.

Jeżeli wierzyciel posiada już orzeczenie sądu zagranicznego, nie może ono zostać automatycznie wykonane w Maroku. Najpierw należy wystąpić do właściwego sądu pierwszej instancji o uznanie i zezwolenie na wykonanie orzeczenia zagranicznego. Sąd marokański bada między innymi prawidłowość orzeczenia, właściwość sądu zagranicznego, który je wydał, oraz zgodność orzeczenia z porządkiem publicznym Maroka. Do wniosku należy dołączyć dokumenty wymagane przez prawo, w tym uwierzytelniony odpis orzeczenia, dowód jego doręczenia albo dokument równoważny, zaświadczenie o braku zwykłych i nadzwyczajnych środków zaskarżenia oraz, w razie potrzeby, uwierzytelnione tłumaczenie na język arabski.

Przy dochodzeniu długu od spółki lub przedsiębiorcy, oprócz indywidualnego dochodzenia roszczenia, znaczenie może mieć postępowanie naprawcze albo likwidacja sądowa. Zgodnie z marokańskim prawem handlowym przedsiębiorstwo handlowe może zostać uznane za niewypłacalne, jeżeli nie jest w stanie regulować wymagalnych zobowiązań z dostępnych aktywów. Jeżeli sytuację przedsiębiorstwa można poprawić, może zostać otwarte postępowanie naprawcze. Jeżeli naprawa nie jest możliwa, likwidacja sądowa może prowadzić do sprzedaży majątku dłużnika i podziału uzyskanych środków między wierzycieli zgodnie z ich kolejnością zaspokojenia.

Otwarcie takiego postępowania zmienia strategię wierzyciela. Orzeczenie o otwarciu postępowania zawiesza lub zakazuje indywidualnych działań wcześniejszych wierzycieli zmierzających do zasądzenia od dłużnika zapłaty kwoty pieniężnej, a także indywidualnych czynności egzekucyjnych dotyczących ruchomości i nieruchomości dłużnika. Dlatego wierzyciel powinien zgłosić swoją wierzytelność osobie prowadzącej postępowanie, nawet jeżeli nie została jeszcze stwierdzona tytułem wykonawczym. Zgłoszenie wierzytelności jest konieczne do udziału w weryfikacji zobowiązań i ewentualnym podziale majątku.

Zgłoszenie wierzytelności powinno wskazywać kwotę należną w dniu otwarcia postępowania, część jeszcze niewymagalną w przypadku postępowania naprawczego, ewentualne pierwszeństwo lub zabezpieczenie, dowody istnienia i wysokości wierzytelności, podstawy naliczania odsetek, jeżeli ich bieg zostanie wznowiony, oraz właściwy sąd, jeżeli wierzytelność jest już przedmiotem sporu. Dokumenty potwierdzające należy dołączyć w wykazie, a osoba prowadząca postępowanie może zażądać oryginałów lub dodatkowych dokumentów.

Podejrzany okres ma szczególne znaczenie dla wierzycieli. Trwa od daty zaprzestania płatności do orzeczenia o otwarciu postępowania i w przypadku niektórych umów może zostać rozszerzony na wcześniejszy okres. Nieodpłatne czynności dokonane przez dłużnika po zaprzestaniu płatności są nieważne. Sąd może również unieważnić określone nieodpłatne czynności dokonane w ciągu sześciu miesięcy przed tą datą, a także niektóre odpłatne czynności, płatności, gwarancje lub zabezpieczenia ustanowione po zaprzestaniu płatności.

Powództwo o unieważnienie wnosi osoba prowadząca postępowanie, a jego celem jest odtworzenie majątku przedsiębiorstwa. Dla wierzyciela mechanizm ten może być istotny, gdy dłużnik po zaprzestaniu płatności przeniósł majątek, ustanowił zabezpieczenia albo dokonał określonych płatności. Unieważnienie takich czynności może zwiększyć dostępny majątek i poprawić szanse wierzycieli na zaspokojenie w ramach postępowania naprawczego albo likwidacji sądowej.

Jeżeli trzeba ocenić możliwość odzyskania długu w Maroku, wybrać między odzyskaniem polubownym, nakazem zapłaty, postępowaniem sądowym, przymusowym wykonaniem albo zgłoszeniem wierzytelności w postępowaniu naprawczym lub likwidacji sądowej, możemy przeanalizować dostępne dokumenty, sytuację dłużnika i właściwe drogi dochodzenia roszczenia. Skontaktuj się z nami, aby uzyskać wstępną ocenę sprawy i określić możliwe dalsze kroki.

27.11.2024

220