Windykacja w Jordanii

Postępowanie dotyczące windykacji w Jordanii powinno rozpoczynać się od prawnej i praktycznej oceny dłużnika, dokumentów potwierdzających zadłużenie oraz realnych możliwości odzyskania środków na terytorium Jordanii. Na tym etapie istotne jest ustalenie dokładnego statusu prawnego dłużnika, jego adresu rejestrowego, prowadzonej działalności, dostępnych aktywów, bieżących spraw sądowych, postępowań egzekucyjnych, oznak niewypłacalności oraz jakości dokumentów, na których opiera się roszczenie wierzyciela.

W przypadku dłużników będących spółkami analiza powinna obejmować także dane rejestrowe spółki, osoby uprawnione do reprezentacji, kapitał zakładowy, zmiany w zarządzie, informacje o oddziałach oraz inne dane dostępne w Departamencie Kontroli Spółek, jeżeli mają znaczenie dla sprawy. Pozwala to ustalić, czy wierzyciel powinien rozpocząć od udokumentowanego wezwania do zapłaty, przygotować zwykłe postępowanie sądowe, rozważyć środki zabezpieczające, egzekwować istniejące orzeczenie albo monitorować ryzyko niewypłacalności dłużnika.

Etap polubowny koncentruje się na uporządkowanym wezwaniu do zapłaty i negocjacjach, które odpowiadają treści umowy oraz dokumentom znajdującym się w sprawie. Wierzyciel może żądać natychmiastowej zapłaty, uzgodnienia harmonogramu spłaty, zwrotu towaru, przejęcia długu przez inną odpowiedzialną osobę, potrącenia, świadczenia zastępczego albo innego rozwiązania ugodowego.

Kontakt z dłużnikiem zwykle rozpoczyna się od pisemnego wezwania do zapłaty wysłanego kanałami pozwalającymi potwierdzić doręczenie lub przebieg korespondencji, takimi jak poczta, poczta elektroniczna albo inne metody komunikacji gospodarczej używane wcześniej przez strony. W sprawach jordańskich znaczenie ma treść takiego wezwania: powinno ono wskazywać zadłużenie, podstawę roszczenia, należną kwotę, oczekiwany sposób zapłaty oraz skutki braku płatności, a jednocześnie zachowywać materiał dowodowy potrzebny w późniejszym postępowaniu sądowym.

Etap polubowny może również doprowadzić do uznania długu na piśmie, częściowej zapłaty, podpisania harmonogramu spłaty albo uzyskania udokumentowanej odmowy ze strony dłużnika. Takie dowody mogą mieć znaczenie, ponieważ uznanie prawa wierzyciela może przerwać bieg przedawnienia według jordańskiego prawa cywilnego. W praktyce działania polubowne zwykle mieszczą się w okresie do 60 dni, chyba że strony uzgodnią dłuższy plan ratalny albo inny mechanizm ugodowy. Jeżeli dłużnik unika kontaktu, bezpodstawnie kwestionuje dług, przenosi aktywa albo wykazuje oznaki niewypłacalności, wierzyciel powinien przygotować właściwą ścieżkę sądową lub egzekucyjną.

Przed skierowaniem sprawy do sądu należy ocenić termin przedawnienia właściwy dla konkretnego rodzaju długu. Zgodnie z jordańskim kodeksem cywilnym zasadą ogólną jest to, że roszczenie nie jest rozpoznawane przeciwko dłużnikowi zaprzeczającemu roszczeniu po upływie 15 lat, z zastrzeżeniem szczególnych przepisów ustawowych. W sprawach handlowych prawo do wniesienia roszczenia co do zasady przedawnia się po 10 latach, chyba że obowiązuje krótszy termin. Niektóre roszczenia mogą podlegać krótszym okresom, w tym roszczenia okresowe, wynagrodzenia zawodowe, roszczenia związane z dostawami, papierami wartościowymi albo czekami.

Kwestia przedawnienia ma szczególne znaczenie w sprawach transgranicznych, ponieważ data wymagalności, charakter zobowiązania i zachowanie dłużnika mogą wpływać na wybór strategii procesowej. Wyraźne albo dorozumiane uznanie prawa wierzyciela przerywa bieg przedawnienia, a żądanie sądowe albo inna czynność sądowa podjęta przez wierzyciela w celu dochodzenia prawa również może przerwać jego bieg. Po przerwaniu termin biegnie od nowa zgodnie z właściwą regułą.

Prawo jordańskie przewiduje sądową windykację należności przede wszystkim w zwykłym postępowaniu sądowym, gdy dług jest sporny, dłużnik nie płaci dobrowolnie albo dokumenty wymagają oceny sądu.

Zwykłe postępowanie sądowe rozpoczyna się od złożenia pozwu do właściwego sądu. Pozew może zostać złożony w formie papierowej albo elektronicznej, jeżeli dana procedura na to pozwala, i powinien obejmować dane stron, okoliczności faktyczne, podstawę prawną, dochodzoną kwotę oraz żądania wierzyciela. Powód powinien dołączyć dokumenty potwierdzające roszczenie, wykaz dowodów pisemnych znajdujących się u osób trzecich, listę świadków oraz inne dowody wymagane na etapie wniesienia pozwu. Po uiszczeniu opłaty sądowej pozew zostaje zarejestrowany i wywołuje skutki od dnia rejestracji.

Pozwany powinien złożyć pisemną odpowiedź w sekretariacie sądu w terminie 30 dni od dnia następującego po doręczeniu pozwu. Odpowiedź powinna zawierać dane adresowe i kontaktowe pozwanego, dokumenty potwierdzające jego stanowisko, dowody pisemne znajdujące się u osób trzecich oraz listę świadków. Termin ten wynosi 60 dni, jeżeli pozwanym jest Prokurator Cywilny, organ urzędowy, instytucja publiczna albo osoba mieszkająca poza Jordanią. Prezes sądu albo wyznaczony sędzia może przyznać jedno przedłużenie: 15 dni przy podstawowym terminie 30 dni albo 30 dni przy terminie 60 dni, jeżeli wniosek zostanie złożony przed upływem pierwotnego terminu i zostanie należycie uzasadniony.

Jeżeli pozwany nie złoży pisemnej odpowiedzi i dowodów obrony w odpowiednim terminie, sąd wyznacza rozprawę i zawiadamia strony w przewidziany sposób. W takiej sytuacji pozwany traci prawo do złożenia odpowiedzi na pozew i co do zasady może jedynie przedstawić pismo z zarzutami wobec dowodów powoda, omówić te dowody oraz przedstawić końcowe stanowisko, z zachowaniem prawa do żądania rozstrzygającej przysięgi, jeżeli jest ona dopuszczalna.

Jeżeli pozwany złoży pisemną odpowiedź, powód może złożyć replikę w terminie 10 dni od dnia następującego po otrzymaniu odpowiedzi. Replika może zawierać zastrzeżenia wobec dowodów pozwanego oraz dowody potrzebne do ich obalenia. Pozwany może następnie złożyć zastrzeżenia wobec dowodów przeciwnych w terminie 10 dni od dnia następującego po ich doręczeniu.

Strony nie mogą ograniczać się do ogólnego zaprzeczenia twierdzeniom przeciwnika. Odpowiedź na pozew i replika powinny jasno oraz bezpośrednio odnosić się do kwestii faktycznych podniesionych przez drugą stronę. Sąd może zażądać doprecyzowania stanowiska, jeżeli odpowiedź jest niejasna albo niepełna.

Po wymianie pism i dowodów sprawa może przejść przez etap zarządzania sprawą cywilną. Sędzia prowadzący ten etap może wyznaczyć posiedzenie w terminie siedmiu dni po upływie terminów na wymianę pism, omówić ze stronami przedmiot sporu, zweryfikować dokumenty, ustalić punkty zgodne i sporne, zażądać dokumentów znajdujących się u drugiej strony albo osób trzecich oraz zachęcać do ugody. Celem tego etapu jest przygotowanie sprawy do rozprawy i zawężenie kwestii, które mają być rozstrzygnięte przez sąd.

Po zakończeniu etapu zarządzania sprawą sąd wyznacza sprawę na rozprawę. Na rozprawie sąd bada dowody i wysłuchuje wyjaśnień stron. Jeżeli istnieje ryzyko, że dłużnik rozporządzi majątkiem, przeniesie aktywa poza Jordanię albo w inny sposób utrudni późniejsze wykonanie wyroku, wierzyciel może rozważyć zabezpieczenie majątku lub inne środki ochronne dostępne w jordańskiej procedurze cywilnej. Takie środki mają szczególne znaczenie, gdy dłużnik nadal posiada aktywa podlegające zajęciu w Jordanii, ale widoczne są oznaki wyprowadzania majątku, niewypłacalności albo unikania egzekucji.

Po zamknięciu rozprawy sąd wydaje orzeczenie na tym samym posiedzeniu albo na późniejszym posiedzeniu wyznaczonym w tym celu, nie później niż w terminie 30 dni od zakończenia postępowania.

Orzeczenia sądów jordańskich mogą być zaskarżane zgodnie z właściwymi regułami proceduralnymi i rodzajem orzeczenia. Wyroki końcowe co do zasady podlegają zaskarżeniu w terminie 30 dni, chyba że szczególny przepis przewiduje inną regułę, natomiast niektóre decyzje proceduralne podlegają zaskarżeniu w terminie 10 dni. Jeżeli strony ważnie uzgodniły w toku postępowania, że wyrok pierwszej instancji nie będzie zaskarżany, prawo do odwołania może zostać ograniczone zgodnie z przepisami proceduralnymi.

Wyrok Sądu Apelacyjnego może zostać zaskarżony do Sądu Kasacyjnego Jordanii w sprawach, w których wartość roszczenia przekracza 20 000 dinarów jordańskich, w terminie 30 dni od właściwego momentu procesowego. Inne wyroki apelacyjne mogą zostać zaskarżone do Sądu Kasacyjnego wyłącznie za zgodą prezesa Sądu Kasacyjnego albo wyznaczonego sędziego. Orzeczenie Sądu Kasacyjnego jest ostateczne i nie podlega dalszemu zwykłemu zaskarżeniu.

W sprawach transgranicznych uznanie i wykonanie zagranicznych orzeczeń sądowych może być samodzielną drogą działania, jeżeli wierzyciel posiada już zagraniczny wyrok cywilny albo orzeczenie arbitrażowe wykonalne jak orzeczenie sądu w państwie jego wydania. Zgodnie z jordańskimi regułami zagraniczne orzeczenie może być wykonywane w Haszymidzkim Królestwie Jordanii przez wniesienie sprawy o jego wykonanie do Sądu Pierwszej Instancji. Sąd jordański nie prowadzi pełnego ponownego rozpoznania sprawy co do istoty, lecz bada ustawowe warunki wykonania, w tym ostateczność zagranicznego orzeczenia, jurysdykcję sądu zagranicznego, prawidłowe zawiadomienie dłużnika, brak oszustwa oraz zgodność z jordańskim porządkiem publicznym.

Po uzyskaniu wykonalnego wyroku krajowego albo po uznaniu zagranicznego orzeczenia do wykonania w Jordanii wierzyciel przechodzi do postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Departament Egzekucji. Orzeczenie może zostać przedstawione do wykonania w terminie 15 lat. Egzekucja może obejmować zajęcie i pobranie środków z rachunków bankowych, zajęcie oraz sprzedaż ruchomości i nieruchomości, egzekucję z papierów wartościowych, udziałów i innych aktywów podlegających egzekucji.

Współczesne jordańskie przepisy egzekucyjne przewidują również istotne czynności elektroniczne, w tym rejestrację spraw egzekucyjnych, wnoszenie opłat, składanie wniosków egzekucyjnych, doręczenia oraz korespondencję środkami elektronicznymi. Wierzyciel powinien także uwzględniać zmiany w prawie egzekucyjnym z 2022 roku. Zmiany te bardziej restrykcyjnie regulują pozbawienie wolności dłużnika, wprowadzają ograniczenia czasowe takich środków oraz zachowują inne środki zabezpieczające, w tym zakazy podróży, gdy są one prawnie dostępne. Z praktycznego punktu widzenia najważniejsze są aktywa nadające się do egzekucji, aktywne wnioski egzekucyjne, środki zajęcia oraz monitorowanie, czy dłużnik nie przechodzi w stan niewypłacalności.

Niewypłacalność może mieć znaczenie, jeżeli dłużnik jest spółką, przedsiębiorcą albo inną osobą prowadzącą działalność gospodarczą, a indywidualna egzekucja nie daje realnych rezultatów. Jordańska ustawa o niewypłacalności nr 21 z 2018 roku ma zastosowanie do osób prowadzących działalność gospodarczą, w tym osób prawnych, indywidualnych przedsiębiorców i licencjonowanych przedstawicieli wolnych zawodów, z określonymi wyłączeniami, między innymi dla banków i zakładów ubezpieczeń. Ustawa rozróżnia rzeczywistą niewypłacalność i grożącą niewypłacalność. Wierzyciel może żądać ogłoszenia niewypłacalności tylko w przypadku rzeczywistej niewypłacalności, natomiast dłużnik może powoływać się zarówno na rzeczywistą, jak i grożącą niewypłacalność.

Dla wierzyciela niewypłacalność jest istotna, ponieważ zmienia sposób dochodzenia roszczenia. Postępowanie może obejmować etap wstępny, reorganizację albo likwidację. Po ogłoszeniu niewypłacalności nowe indywidualne roszczenia przeciwko dłużnikowi co do zasady nie są rozpoznawane w zwykłym postępowaniu sądowym, a egzekucja z majątku dłużnika zostaje wstrzymana. Wierzyciele powinni zgłaszać swoje roszczenia w ramach postępowania dotyczącego niewypłacalności, a majątek objęty postępowaniem jest zarządzany pod nadzorem sądu.

Wniosek wierzyciela o ogłoszenie niewypłacalności powinien być poparty dowodami istnienia długu oznaczonego co do wysokości, wymagalnego i bezwarunkowego. Rzeczywista niewypłacalność może wynikać między innymi z bezskutecznej egzekucji, zajęcia całego majątku dłużnika, ucieczki z majątkiem, sprzedaży po rażąco zaniżonej wartości, zniknięcia dłużnika albo zamknięcia głównego ośrodka jego działalności. Dlatego analiza niewypłacalności ma szczególne znaczenie, gdy spółka dłużnika formalnie nadal istnieje, ale egzekucja nie prowadzi do zapłaty.

Należy również ocenić czynności wpływające na majątek objęty postępowaniem. W ramach współczesnych przepisów o niewypłacalności czynności dokonane z naruszeniem uprawnień dłużnika po ogłoszeniu niewypłacalności mogą zostać uznane za bezskuteczne, a jeżeli po zamknięciu postępowania ujawnione zostaną nowe aktywa albo czynności podlegające procedurom bezskuteczności, wierzyciel może żądać wznowienia postępowania w granicach przewidzianych ustawą. W sprawach, w których nadal znaczenie mają przepisy prawa handlowego dotyczące upadłości albo skutki wcześniejszych czynności dłużnika, analiza wierzyciela może obejmować również czynności nieodpłatne, spłatę długu przed terminem wymagalności, nietypową formę zapłaty, ustanowienie hipoteki lub zastawu na zabezpieczenie wcześniejszego długu oraz transakcje z osobą, która wiedziała o zaprzestaniu płatności przez dłużnika, w tym osiemnastomiesięczny termin na dochodzenie unieważnienia takich czynności liczony od dnia ogłoszenia upadłości.

Jeżeli takie transakcje albo działania zostaną unieważnione, objęte nimi aktywa mogą zostać zwrócone do masy niewypłacalności albo masy likwidacyjnej. Może to zwiększyć majątek dostępny dla wierzycieli i poprawić perspektywy pełniejszego zaspokojenia ich roszczeń, a także pokrycia kosztów postępowania.

Zachowanie osób zarządzających i osób powiązanych również może wpływać na odzyskanie należności. Osoby zarządzające osobą prawną powinny złożyć wniosek o niewypłacalność w terminie dwóch miesięcy od dnia, w którym faktycznie albo przy zachowaniu należytej staranności dowiedziały się o niewypłacalności dłużnika, a naruszenie tego obowiązku może prowadzić do odpowiedzialności osobistej za szkodę. Ustawa o niewypłacalności przewiduje także sankcje za ukrywanie aktywów, fałszywe listy wierzycieli, pomijanie długów albo wierzycieli, czynności mające na celu nieuprawnione uprzywilejowanie wybranych wierzycieli oraz inne działania szkodzące majątkowi objętemu postępowaniem.

Jeżeli potrzebujesz wsparcia w sprawie windykacji w Jordanii, Grandliga może pomóc na każdym etapie postępowania: przy ocenie dłużnika, analizie umów i dokumentów, przygotowaniu wezwania do zapłaty, negocjacjach ugodowych, ocenie przedawnienia, wyborze strategii sądowej, zabezpieczeniu majątku, uznaniu i wykonaniu zagranicznego orzeczenia, egzekucji przez Departament Egzekucji oraz działaniach związanych z niewypłacalnością dłużnika. Właściwa ścieżka zależy od statusu prawnego dłużnika, dostępnych aktywów, dokumentów, terminów procesowych i praktycznych możliwości wykonania roszczenia w Jordanii.

31.10.2024

189