Ürdün’de alacak tahsilatı

Ürdün’de alacak tahsilatı süreci, borçlunun, borcu destekleyen belgelerin ve Ürdün sınırları içinde fiili tahsilat ihtimalinin hukuki ve pratik açıdan değerlendirilmesiyle başlamalıdır. Bu aşamada borçlunun tam hukuki statüsü, kayıtlı adresi, ticari faaliyeti, mevcut malvarlığı, nakit akışı, devam eden davaları, icra dosyaları, ödeme güçlüğü belirtileri ve alacaklının talebini destekleyen belgelerin niteliği belirlenmelidir.

Borçlu bir şirket ise inceleme, şirketin sicil bilgilerini, temsile yetkili kişileri, sermayesini, yönetimdeki değişiklikleri, şube bilgilerini ve dosya bakımından önemli olan diğer şirket kayıtlarını da kapsamalıdır. Bu değerlendirme, alacaklının belgeli bir ödeme talebiyle mi başlaması, olağan dava yolunu mu hazırlaması, koruyucu tedbirleri mi değerlendirmesi, mevcut bir mahkeme kararını mı icraya koyması veya borçlunun ödeme güçlüğü riskini mi izlemesi gerektiğini belirlemeye yardımcı olur.

Yargı dışı aşama, düzenli bir ödeme talebi ve sözleşmeye, borç belgelerine ve tarafların ticari ilişkisine uygun görüşmeler üzerine kuruludur. Alacaklı peşin ödeme, ödeme planı, malların iadesi, borcun başka bir sorumlu kişiye devri, mahsup, ikame edim veya borcun niteliğine uygun başka bir uzlaşma çözümü talep edebilir.

Borçlu ile temas genellikle gönderimi veya yazışma sürecini kanıtlamaya elverişli kanallardan iletilen yazılı ödeme talebi ile başlar. Bu kanallar posta, elektronik posta veya tarafların daha önce kullandığı ticari iletişim yöntemleri olabilir. Ürdün’de tahsilat stratejisi açısından bu talebin içeriği önemlidir: borç, talebin dayanağı, ödenecek tutar, beklenen ödeme şekli ve ödeme yapılmamasının sonuçları açıkça belirtilmeli, aynı zamanda sonraki dava sürecinde kullanılabilecek deliller korunmalıdır.

Yargı dışı aşama ayrıca borcun yazılı kabulü, kısmi ödeme, imzalı ödeme planı veya borçludan belgelenmiş bir ret cevabı alınmasını sağlayabilir. Bu tür deliller önem taşıyabilir, çünkü alacaklının hakkının borçlu tarafından açık veya örtülü şekilde kabul edilmesi Ürdün medeni hukukuna göre zamanaşımını kesebilir. Uygulamada yargı dışı tahsilat genellikle 60 güne kadar sürdürülür; taraflar daha uzun bir taksit planı veya başka bir uzlaşma yöntemi üzerinde anlaşırsa bu süre farklılaşabilir. Borçlu temastan kaçınıyor, borcu yeterli dayanak olmadan reddediyor, malvarlığını devrediyor veya ödeme güçlüğü belirtileri gösteriyorsa, alacaklı uygun dava veya icra yolunu hazırlamalıdır.

Mahkemeye başvurmadan önce, ilgili borç için geçerli zamanaşımı süresi değerlendirilmelidir. Ürdün medeni hukukunda genel kural, özel kanuni hükümler saklı kalmak üzere, talebi inkâr eden borçluya karşı 15 yıl geçtikten sonra davanın dinlenmemesidir. Ticari konularda dava açma hakkı genel olarak 10 yıl içinde zamanaşımına uğrar; daha kısa bir süre öngörülmüşse bu özel süre uygulanır. Bazı alacaklar daha kısa sürelere tabi olabilir; dönemsel ödemeler, mesleki ücretler, tedarik ilişkilerinden doğan talepler, kıymetli evrak ve çekle bağlantılı talepler buna örnek gösterilebilir.

Zamanaşımı meselesi, sınır aşan alacaklarda özellikle önemlidir; çünkü borcun muaccel olduğu tarih, yükümlülüğün niteliği ve borçlunun davranışı izlenecek usul stratejisini etkileyebilir. Alacaklının hakkının açık veya örtülü şekilde kabul edilmesi zamanaşımını keser; alacaklının hakkını ileri sürmek için yaptığı dava talebi veya başka bir yargısal işlem de bu sonucu doğurabilir. Kesilmeden sonra yeni süre, uygulanacak kurala göre yeniden işlemeye başlar.

Ürdün hukuku, borcun tartışmalı olduğu, borçlunun gönüllü ödeme yapmadığı veya belgelerin mahkeme tarafından değerlendirilmesi gerektiği durumlarda yargı yoluyla alacak tahsilatı için esas olarak olağan dava usulünü öngörür.

Olağan dava süreci, yetkili mahkemeye dava dilekçesinin sunulmasıyla başlar. Dava dilekçesi, uygulanabilir usul buna izin verdiğinde yazılı veya elektronik şekilde verilebilir ve tarafların bilgilerini, olayları, hukuki dayanağı, talep edilen tutarı ve alacaklının istemlerini içermelidir. Davacı, alacağı destekleyen belgeleri, üçüncü kişilerde bulunan yazılı delillerin listesini, tanık listesini ve dava açma aşamasında gerekli diğer delilleri eklemelidir. Mahkeme harcı ödendikten sonra dava kaydedilir ve kayıt tarihinden itibaren usuli sonuç doğurur.

Davalı, dava dilekçesinin tebliğini izleyen günden itibaren 30 gün içinde mahkeme kalemine yazılı cevap sunmalıdır. Cevap, davalının adres ve iletişim bilgilerini, savunmasını destekleyen belgeleri, üçüncü kişilerde bulunan yazılı delilleri ve tanık listesini içermelidir. Davalının sivil başsavcı, resmi kurum, kamu kuruluşu veya Ürdün dışında ikamet eden bir kişi olması halinde bu süre 60 gündür. Mahkeme başkanı veya görevlendirilen hâkim, ilk süre dolmadan talep edilmesi ve gerekçelerin kabul edilmesi şartıyla bir defaya mahsus uzatma verebilir: 30 günlük süre için 15 gün, 60 günlük süre için 30 gün.

Davalı, geçerli süre içinde yazılı cevap ve savunma delillerini sunmazsa, mahkeme duruşma günü belirler ve taraflara usulüne uygun bildirim yapar. Bu durumda davalı, dava dilekçesine cevap sunma hakkını kaybeder ve genel olarak davacının delillerine ilişkin itirazlarını içeren bir dilekçe sunmak, bu delilleri tartışmak ve son beyanlarını vermekle sınırlı kalır; kanunen mümkün olduğu hallerde kesin yemin yöneltme hakkı saklıdır.

Davalı yazılı cevap sunarsa, davacı bu cevabın kendisine ulaşmasını izleyen günden itibaren 10 gün içinde cevap dilekçesi sunabilir. Bu dilekçe, davalının delillerine yönelik itirazları ve bu delilleri çürütmek için gerekli delilleri içerebilir. Davalı daha sonra, çürütme delillerinin tebliğini izleyen günden itibaren 10 gün içinde bu delillere karşı itirazlarını sunabilir.

Taraflar, karşı tarafın iddialarını genel ifadelerle inkâr etmekle yetinemez. Cevap dilekçesi ve davacının cevabı, diğer tarafın ileri sürdüğü vakıalara açık ve doğrudan karşılık vermelidir. Bir beyan belirsiz veya eksik ise mahkeme taraflardan açıklama isteyebilir.

Dilekçeler ve delillerin değişiminden sonra dosya sivil dava yönetimi aşamasından geçebilir. Bu aşamadaki hâkim, usul sürelerinin sona ermesinden sonra yedi gün içinde oturum belirleyebilir, uyuşmazlık konusunu taraflarla görüşebilir, belgeleri inceleyebilir, anlaşma ve uyuşmazlık noktalarını belirleyebilir, diğer tarafta veya üçüncü kişilerde bulunan belgelerin sunulmasını isteyebilir ve uzlaşmayı teşvik edebilir. Bu aşamanın amacı, dosyayı duruşmaya hazırlamak ve mahkemenin karara bağlayacağı konuları daraltmaktır.

Dava yönetimi aşaması tamamlandıktan sonra mahkeme duruşma tarihini belirler. Duruşmada mahkeme delilleri inceler ve tarafların açıklamalarını dinler. Borçlunun malvarlığı üzerinde tasarrufta bulunması, varlıklarını Ürdün dışına taşıması veya gelecekteki kararın icrasını güçleştirmesi riski varsa, alacaklı Ürdün medeni usulünde mevcut olan ihtiyati haciz veya diğer koruyucu tedbirleri değerlendirebilir. Bu tedbirler, borçlunun Ürdün’de haczedilebilir malvarlığı bulunduğu halde varlık kaçırma, ödeme güçlüğü veya icradan kaçınma belirtileri gösterdiği durumlarda özellikle önemlidir.

Yargılama tamamlandığında mahkeme kararını aynı oturumda veya bu amaçla belirlenen sonraki oturumda verir; bu süre yargılamanın kapanmasından itibaren en fazla 30 gündür.

Ürdün mahkemelerinin kararları, kararın türüne ve uygulanacak usul kurallarına göre kanun yollarına tabi olabilir. Nihai kararlar, özel bir kural bulunmadıkça genel olarak 30 gün içinde istinafa götürülebilir; bazı usuli kararlar için ise 10 günlük süre uygulanır. Taraflar yargılama sırasında ilk derece kararının istinafa götürülmeyeceği konusunda geçerli şekilde anlaşmışsa, kanun yoluna başvurma hakkı usul kuralları çerçevesinde sınırlanabilir.

İstinaf Mahkemesi kararı, dava değerinin 20.000 Ürdün dinarını aştığı hallerde, ilgili usuli başlangıç tarihinden itibaren 30 gün içinde Ürdün Yargıtayına taşınabilir. Diğer istinaf kararları ise yalnızca Yargıtay başkanının veya görevlendirilen hâkimin izniyle Yargıtayda incelenebilir. Yargıtay kararı kesindir ve başka bir olağan kanun yoluna konu edilemez.

Sınır aşan dosyalarda yabancı mahkeme kararlarının tanınması ve tenfizi, alacaklının yabancı bir hukuk mahkemesi kararına veya verildiği ülkede mahkeme kararı gibi icra edilebilen bir hakem kararına sahip olduğu durumlarda bağımsız bir yol olabilir. Ürdün kurallarına göre yabancı karar, Ürdün Haşimi Krallığı’nda İlk Derece Mahkemesinde tenfiz davası açılarak icra edilebilir. Ürdün mahkemesi uyuşmazlığın esasını baştan sona yeniden incelemez; ancak yabancı kararın kesinliği, yabancı mahkemenin yetkisi, borçluya usulüne uygun bildirim yapılması, hile bulunmaması ve Ürdün kamu düzenine uygunluk gibi kanuni tenfiz şartlarını değerlendirir.

Yerel bir mahkeme kararı icra edilebilir hale geldikten veya yabancı kararın Ürdün’de icrası kabul edildikten sonra alacaklı icra takibi için İcra Dairesine başvurur. Bir mahkeme kararı 15 yıl içinde icraya sunulabilir. İcra, banka hesaplarındaki paraların haczi ve tahsili, taşınır ve taşınmaz malların haczi ve satışı, menkul kıymetler, şirket payları ve kanunen haczedilebilir diğer varlıklar üzerinde işlem yapılmasını kapsayabilir.

Güncel Ürdün icra kuralları, icra dosyalarının kaydı, harç ödemeleri, icra taleplerinin sunulması, bildirimler ve yazışmalar dahil olmak üzere önemli elektronik işlemlere de izin verir. Alacaklı, 2022 yılında yapılan icra hukuku değişikliklerini de dikkate almalıdır. Bu değişiklikler, borçlunun hürriyetinden yoksun bırakılmasını daha sınırlı şekilde düzenler, bu tedbirler için süre sınırları getirir ve kanunen mümkün olan durumlarda seyahat yasağı gibi diğer koruyucu tedbirleri korur. Uygulamada tahsilatın başarısı, haczedilebilir varlıklara, aktif icra taleplerine, haciz tedbirlerine ve borçlunun ödeme güçlüğüne geçip geçmediğinin izlenmesine bağlıdır.

Ödeme güçlüğü, borçlunun şirket, tacir veya ekonomik faaliyette bulunan başka bir kişi olduğu ve bireysel icra yolunun gerçek tahsilat sağlamadığı durumlarda önem kazanabilir. Ürdün’ün 2018 tarihli ve 21 sayılı Ödeme Güçlüğü Kanunu, tüzel kişiler, bireysel tacirler ve ruhsatlı meslek mensupları dahil olmak üzere ekonomik faaliyette bulunan kişilere uygulanır; bankalar ve sigorta şirketleri gibi bazı kişiler kapsam dışında bırakılmıştır. Kanun, fiili ödeme güçlüğü ile yaklaşan ödeme güçlüğünü ayırır. Alacaklı yalnızca fiili ödeme güçlüğü halinde ödeme güçlüğünün ilanını talep edebilir; borçlu ise fiili veya yaklaşan ödeme güçlüğüne dayanabilir.

Alacaklı açısından ödeme güçlüğü önemlidir, çünkü tahsilat yolunu değiştirir. Süreç ön aşama, yeniden yapılandırma veya tasfiye şeklinde ilerleyebilir. Ödeme güçlüğü ilan edildikten sonra borçluya karşı yeni bireysel talepler genel olarak olağan dava yolunda dinlenmez ve borçlunun malvarlığına yönelik icra işlemleri durur. Alacaklılar taleplerini ödeme güçlüğü süreci içinde bildirmeli, bu sürece konu malvarlığı ise mahkeme gözetiminde yönetilmelidir.

Alacaklının ödeme güçlüğü talebi, miktarı belirli, muaccel ve koşula bağlı olmayan bir borcun delilleriyle desteklenmelidir. Fiili ödeme güçlüğü; sonuçsuz kalan icra, borçlunun tüm malvarlığının haczedilmesi, malvarlığıyla kaçma, gerçek değerinden açıkça düşük bedelle satış, borçlunun ortadan kaybolması veya temel faaliyet merkezinin kapatılması gibi olgularla ortaya konabilir. Bu nedenle ödeme güçlüğü analizi, borçlu şirketin şeklen varlığını sürdürdüğü ancak icranın ödemeye yol açmadığı durumlarda özellikle önemlidir.

Sürece konu malvarlığını etkileyen işlemler de değerlendirilmelidir. Güncel ödeme güçlüğü düzeni kapsamında, ödeme güçlüğü ilanından sonra borçlunun yetkilerine aykırı yapılan işlemler etkisiz sayılabilir; süreç kapandıktan sonra yeni varlıklar veya etkisizlik usulüne tabi işlemler ortaya çıkarsa alacaklı kanuni sınırlar içinde sürecin yeniden açılmasını talep edebilir. Ticaret hukuku kapsamındaki iflas kurallarının veya borçlunun önceki işlemlerinin sonuçlarının önemini koruduğu durumlarda alacaklı analizi, karşılıksız işlemleri, vadesinden önce borç ödemelerini, olağan dışı ödeme biçimlerini, önceki bir borcu güvence altına almak için ipotek veya rehin kurulmasını ve borçlunun ödemeleri durdurduğunu bilen kişilerle yapılan işlemleri de kapsayabilir. Bu kapsamda, iflas ilanından itibaren on sekiz aylık iptal talebi süresi de dikkate alınmalıdır.

Bu tür işlemler veya eylemler iptal edilirse, ilgili varlıklar ödeme güçlüğü malvarlığına veya tasfiye kitlesine geri dönebilir. Bu durum, alacaklılara dağıtılabilecek malvarlığını artırabilir, alacakların daha yüksek oranda karşılanma ihtimalini güçlendirebilir ve sürecin giderlerinin karşılanmasına katkı sağlayabilir.

Yönetimin ve bağlantılı kişilerin davranışları da tahsilat sonucunu etkileyebilir. Bir tüzel kişiyi yöneten kişiler, borçlunun ödeme güçlüğü içinde olduğunu fiilen öğrikleri veya gerekli özeni gösterselerdi öğrenmiş sayılacakları tarihten itibaren iki ay içinde ödeme güçlüğü başvurusu yapmalıdır; bu yükümlülüğün ihlali zarardan dolayı kişisel sorumluluk doğurabilir. Ödeme Güçlüğü Kanunu ayrıca varlıkların gizlenmesi, alacaklı listelerinin gerçeğe aykırı düzenlenmesi, borçların veya alacaklıların dışarıda bırakılması, belirli alacaklılara haksız öncelik sağlamaya yönelik işlemler ve sürece konu malvarlığına zarar veren diğer davranışlar için yaptırımlar öngörür.

Ürdün’de alacak tahsilatı konusunda desteğe ihtiyacınız varsa Grandliga, borçlu analizi, sözleşme ve belge incelemesi, yazılı ödeme talebi hazırlanması, uzlaşma görüşmeleri, zamanaşımı değerlendirmesi, dava stratejisi, koruyucu tedbirler, yabancı mahkeme kararının tanınması ve tenfizi, İcra Dairesi aracılığıyla icra ve borçlunun ödeme güçlüğüyle bağlantılı işlemler dahil olmak üzere sürecin her aşamasında yardımcı olabilir. Uygun yol; borçlunun hukuki statüsüne, mevcut varlıklara, belgelere, usul sürelerine ve Ürdün’de fiili icra imkânlarına bağlıdır.

31.10.2024

244