Windykacja w Iraku

Windykacja w Iraku powinna rozpocząć się od prawnej i gospodarczej oceny dłużnika, źródła zadłużenia oraz dowodów, którymi dysponuje wierzyciel. W przypadku dłużnika prowadzącego działalność gospodarczą istotne jest ustalenie, czy występuje on jako przedsiębiorca, spółka, oddział, przedstawiciel, wykonawca, dostawca albo inny uczestnik obrotu handlowego, ponieważ może to wpływać na wybór sądu, sposób doręczeń, możliwą ścieżkę egzekucji oraz ocenę zasadności działań związanych z upadłością.

Wstępna analiza powinna obejmować aktywność gospodarczą dłużnika w Iraku, aktualny adres, majątek, działalność bankową lub handlową, toczące się sprawy sądowe, postępowania egzekucyjne, wcześniejszą historię płatności, możliwe zarzuty wobec długu oraz jakość dokumentów potwierdzających roszczenie wierzyciela. W sprawach transgranicznych znaczenie mają również postanowienia umowy dotyczące prawa właściwego, jurysdykcji, arbitrażu, miejsca wykonania zobowiązania, warunków płatności oraz dokumenty potwierdzające dostawę towarów lub wykonanie usług.

Jeżeli dłużnik nadal prowadzi działalność handlową, posiada działające kanały kontaktu, nie wykazuje oczywistych oznak niewypłacalności, a dług jest potwierdzony odpowiednimi dokumentami, windykacja przedprocesowa może być uzasadnionym pierwszym etapem. Celem wierzyciela na tym etapie jest uzyskanie dobrowolnej zapłaty, pisemnego uznania długu, harmonogramu spłaty, zwrotu towarów, potrącenia, przeniesienia długu na osobę trzecią albo innego porozumienia, które można udokumentować i wykorzystać w razie ponownego naruszenia warunków przez dłużnika.

Kontakt z dłużnikiem powinien rozpocząć się od jasnego pisemnego wezwania do zapłaty, popartego umową, fakturami, dokumentami dostawy, zestawieniami rozliczeń, korespondencją i innymi dowodami istnienia długu. Dalsza komunikacja za pośrednictwem poczty tradycyjnej, poczty elektronicznej, telefonu lub komunikatorów powinna być dokumentowana i ukierunkowana na ustalenie stanowiska dłużnika, identyfikację osoby uprawnionej do podjęcia decyzji o płatności, zachowanie dowodów wezwania oraz ocenę, czy dobrowolne porozumienie jest realne.

Czas trwania nieformalnej windykacji przedprocesowej zależy od reakcji dłużnika, wysokości roszczenia, jakości dowodów, istnienia realnej propozycji spłaty oraz tego, czy dłużnik uznaje zobowiązanie. Jeżeli dłużnik unika kontaktu, kwestionuje dług bez wystarczających podstaw, odmawia przedstawienia możliwego do wykonania planu spłaty, przenosi majątek albo wykorzystuje negocjacje wyłącznie do opóźnienia płatności, wierzyciel powinien przejść do windykacji sądowej albo innej formalnej ścieżki odzyskania należności dostępnej zgodnie z prawem irackim.

Przed podjęciem działań prawnych należy zwrócić uwagę na termin przedawnienia. Generalny termin przedawnienia wynosi 15 lat. Dla roszczeń o powtarzające się świadczenia okresowe, takie jak czynsz, odsetki i należne dochody, ustala się termin przedawnienia wynoszący 5 lat. W przypadku roszczeń pieniężnych początek biegu terminu należy łączyć z datą wymagalności zobowiązania, terminem płatności wynikającym z umowy, faktury, harmonogramu spłat albo innego dokumentu określającego, kiedy płatność stała się należna. Skutki upływu terminu przedawnienia są stosowane przed sądem wyłącznie na wniosek dłużnika. Bieg przedawnienia może zostać przerwany przez wystąpienie z roszczeniem sądowym oraz przez bezpośrednie lub pośrednie uznanie długu przez dłużnika. Po przerwaniu bieg terminu przedawnienia rozpoczyna się na nowo.

Prawo irackie przewiduje sądową windykację należności w ramach zwykłego postępowania sądowego. Ta ścieżka jest stosowana, gdy nie udało się osiągnąć dobrowolnej spłaty, dłużnik kwestionuje zadłużenie, wierzyciel potrzebuje orzeczenia sądowego do egzekucji w Iraku albo sprawa wymaga formalnego zbadania dowodów.

Zwykłe postępowanie sądowe rozpoczyna się od złożenia pozwu do właściwego sądu. W sprawie o zapłatę właściwość miejscowa może być związana z miejscem zamieszkania pozwanego, siedzibą transakcji dłużnika, miejscem powstania zobowiązania, miejscem jego wykonania albo miejscem wybranym przez strony do prowadzenia sporu. Jeżeli pozwany nie ma miejsca zamieszkania ani pobytu w Iraku, pozew może zostać wniesiony do sądu właściwego dla miejsca zamieszkania lub pobytu powoda w Iraku, a jeżeli również powód nie ma takiego miejsca w Iraku, do sądów w Bagdadzie.

W niektórych sporach handlowych, w tym w sprawach, w których jedną ze stron jest podmiot zagraniczny, w sporach dotyczących kontraktów, dostaw, usług doradczych z udziałem państwa, inwestycji oraz niespłaconych kredytów dochodzonych przez banki, właściwy może być Sąd Handlowy w Bagdadzie. Dlatego prawidłowa kwalifikacja roszczenia ma znaczenie już na początku sprawy, zwłaszcza gdy wierzycielem jest spółka zagraniczna albo dług wynika z międzynarodowej transakcji handlowej.

Pozew powinien wskazywać sąd, datę wniesienia, strony, ich adresy, adres wybrany do doręczeń, przedmiot roszczenia, okoliczności faktyczne, dowody, żądania powoda, podstawy prawne oraz podpis powoda albo upoważnionego przedstawiciela. W handlowych sprawach o zapłatę dokumentami potwierdzającymi roszczenie są zwykle umowa, zamówienie, faktury, dokumenty dostawy lub odbioru, dokumenty transportowe, zestawienia rozliczeń, korespondencja, uznanie długu, historia płatności oraz wyliczenie kwoty głównej, odsetek, kar umownych i kosztów.

Następnie sąd sprawdza pozew pod kątem zgodności z wymogami prawa. Jeżeli pozew spełnia kryteria przyjęcia, sąd rejestruje go i wydaje powodowi pokwitowanie, w którym znajdują się informacje o stronach sprawy, data wniesienia pozwu, termin pierwszej rozprawy oraz numer rejestru sprawy.

Po zarejestrowaniu pozwu sąd wyznacza termin rozprawy i przesyła pozwanemu odpis pozwu wraz z załącznikami oraz wezwanie do sądu. Pozwany ma prawo złożyć pisemną odpowiedź w terminie od dnia otrzymania zawiadomienia do dnia pierwszej rozprawy. Jeżeli osoba, której należy doręczyć dokumenty, mieszka poza Irakiem, przewodniczący sądu zwraca się o doręczenie za pośrednictwem Ministra Sprawiedliwości i kanałów dyplomatycznych, chyba że właściwa umowa międzynarodowa przewiduje szczególny sposób doręczenia. W takim przypadku termin procesowy ulega przedłużeniu o jeden miesiąc dla osób mieszkających w państwie arabskim, Turcji albo Iranie oraz o dwa miesiące dla osób mieszkających w innym państwie.

Jeżeli pozwany nie stawi się w dniu rozprawy pomimo prawidłowego zawiadomienia, rozprawa toczy się pod jego nieobecność, a sąd wydaje rozstrzygnięcie w sprawie, jeżeli wszystkie istotne okoliczności są dla sądu jasne. Jeżeli sprawa nie jest gotowa do rozstrzygnięcia, zostaje odroczona do czasu należytego i pełnego udowodnienia roszczeń.

Jeżeli pozwany stawi się, sąd wysłuchuje stanowisk stron. Sąd może także zwrócić się do stron o wyjaśnienia w kwestiach, które uzna za niejednoznaczne albo których wyjaśnienie może pomóc w rozstrzygnięciu sprawy.

Sąd nie może odroczyć rozprawy bez ważnego powodu i nie więcej niż raz z tej samej przyczyny, chyba że kolejne odroczenie jest potrzebne dla prawidłowego wymiaru sprawiedliwości. Odroczenie jest dopuszczalne na okres nieprzekraczający 20 dni, z wyjątkiem przypadków, gdy dłuższy okres jest konieczny, w tym w celu uzyskania dokumentów lub zapisów z urzędów.

Sąd z własnej inicjatywy lub na wniosek którejkolwiek ze stron może przeprowadzić czynności dowodowe, które uzna za niezbędne do prawidłowego zbadania materiału przedstawionego przez strony. Fakty podlegające ustaleniu muszą być istotne, przydatne dla rozstrzygnięcia i dopuszczalne.

Po ustaleniu istotnych faktów i okoliczności sprawy sąd kończy rozprawę i wydaje rozstrzygnięcie w tym samym dniu albo wyznacza termin jego wydania nie dłuższy niż 15 dni od dnia zakończenia postępowania.

Od decyzji sądu pierwszej instancji przysługuje apelacja do sądu apelacyjnego, jeżeli kwota roszczenia przekracza 1000,00 dinarów irackich. Termin do wniesienia apelacji wynosi 15 dni od dnia wydania decyzji. Decyzja sądu apelacyjnego może zostać zaskarżona do Sądu Kasacyjnego w terminie 30 dni od daty zaskarżonej decyzji.

W transgranicznym odzyskiwaniu należności wierzyciel powinien ustalić, czy dochodzenie roszczenia w Iraku opiera się na orzeczeniu sądu irackiego, zagranicznym orzeczeniu sądowym czy zagranicznym orzeczeniu arbitrażowym. Uznanie i wykonanie zagranicznych orzeczeń sądowych w Iraku stanowi odrębną ścieżkę, ponieważ zagraniczne orzeczenia podlegają wykonaniu tylko wtedy, gdy mogą zostać uznane za wykonalne zgodnie z prawem dotyczącym zagranicznych orzeczeń albo właściwą umową międzynarodową obowiązującą w Iraku. W praktycznej ocenie należy uwzględnić właściwość sądu zagranicznego, prawidłowe zawiadomienie dłużnika, ostateczny i wykonalny charakter orzeczenia, pieniężny charakter roszczenia, kwestie porządku publicznego oraz miejsce położenia majątku dłużnika w Iraku.

Zagraniczne orzeczenia arbitrażowe są oceniane odrębnie od zagranicznych orzeczeń sądowych. Irak przystąpił do Konwencji nowojorskiej, która weszła w życie wobec Iraku 9 lutego 2022 roku. Irak stosuje Konwencję z zastrzeżeniami: nie obejmuje ona orzeczeń arbitrażowych wydanych przed jej wejściem w życie wobec Iraku, jest stosowana na zasadzie wzajemności do orzeczeń wydanych na terytorium innego państwa będącego stroną Konwencji oraz dotyczy sporów wynikających ze stosunków umownych uznawanych za handlowe zgodnie z prawem irackim.

Gdy orzeczenie sądowe albo inny dokument wykonawczy może być wykonywany w Iraku, wierzyciel powinien wszcząć postępowanie egzekucyjne przed właściwą dyrekcją egzekucyjną. Irackie przepisy egzekucyjne obejmują orzeczenia krajowe, dokumenty podlegające wykonaniu oraz zagraniczne orzeczenia, które są wykonalne w Iraku na podstawie przepisów o zagranicznych orzeczeniach albo właściwych umów międzynarodowych.

Egzekucja może przebiegać jako wykonanie dobrowolne albo przymusowe. Po doręczeniu zawiadomienia egzekucyjnego dłużnik ma 7 dni, licząc od dnia następującego po zawiadomieniu, na dobrowolne spełnienie obowiązku. Jeżeli dłużnik nie wykona zobowiązania, możliwe jest zastosowanie egzekucji przymusowej. W zależności od majątku dłużnika i rodzaju dokumentu wykonawczego roszczenia wierzyciela mogą zostać zaspokojone przez zajęcie i pobranie środków pieniężnych, zajęcie oraz sprzedaż ruchomości lub nieruchomości, zajęcie papierów wartościowych, zajęcie udziałów w spółce oraz inne środki egzekucyjne dopuszczalne przez prawo.

Niektóre dokumenty mogą podlegać wykonaniu bez wcześniejszego uzyskania pełnego orzeczenia sądowego, w tym handlowe papiery wartościowe, dokumenty zawierające uznanie długu, dokumenty ustanawiające prawa osobiste oraz inne dokumenty, którym prawo nadaje moc wykonawczą. Jeżeli dłużnik sprzeciwia się długowi albo kwestionuje go w całości lub w części, wierzyciel może być zobowiązany do skierowania spornej kwoty do właściwego sądu i udowodnienia roszczenia w postępowaniu sądowym.

Alternatywną możliwością odzyskania długu od spółki albo indywidualnego przedsiębiorcy jest upadłość dłużnika handlowego. W Iraku odzyskiwanie należności w ramach upadłości jest związane z długami handlowymi oraz zaprzestaniem regulowania zobowiązań przez dłużnika prowadzącego działalność gospodarczą. Dla wierzyciela ta ścieżka ma największe znaczenie wtedy, gdy dłużnik jest przedsiębiorcą albo podmiotem handlowym, przestał dokonywać płatności, ma wielu wierzycieli, wyzbywa się majątku albo zwykła egzekucja z pojedynczych składników majątkowych może nie zapewnić skutecznego odzyskania należności.

Po ogłoszeniu upadłości dłużnika handlowego indywidualne działania windykacyjne zasadniczo zostają podporządkowane zbiorowym regułom postępowania prowadzonego pod nadzorem sądu. Praktycznym celem wierzyciela jest zgłoszenie i potwierdzenie roszczenia, zabezpieczenie dowodów długu, ustalenie majątku dłużnika oraz analiza czynności, które mogły zmniejszyć masę dostępną dla wierzycieli.

W sprawach dotyczących spółki analiza upadłościowa powinna obejmować formę prawną dłużnika, rolę wspólników, akcjonariuszy, dyrektorów, menedżerów oraz osób, które podpisały poręczenia, uznania długu albo inne dokumenty zabezpieczające zobowiązanie. Jeżeli majątek dłużnika został zmniejszony przez podejrzane przeniesienia aktywów, płatności preferencyjne, wycofanie majątku, transakcje z podmiotami powiązanymi albo działania naruszające interes wierzycieli, okoliczności te mogą mieć znaczenie dla kwestionowania czynności, oceny ryzyka odpowiedzialności osób zarządzających i zwiększenia szans odzyskania należności z majątku dłużnika.

Jeżeli potrzebujesz wsparcia w zakresie windykacji w Iraku, Grandliga może pomóc na wszystkich kluczowych etapach odzyskiwania należności: od analizy dłużnika i dokumentów, przygotowania wezwania do zapłaty oraz negocjacji przedprocesowych, po strategię sądową, postępowanie przed właściwym sądem irackim, uznanie i wykonanie zagranicznych orzeczeń sądowych oraz arbitrażowych, postępowanie egzekucyjne i rozwiązania związane z upadłością dłużnika handlowego.

24.10.2024

173