Irak’ta alacak tahsilatı

Irak’ta alacak tahsilatı, borçlunun hukuki ve ticari durumunun, borcun kaynağının ve alacaklının elindeki delillerin değerlendirilmesiyle başlamalıdır. Borçlu ticari faaliyet yürütüyorsa, tacir, şirket, şube, temsilci, yüklenici, tedarikçi veya ticari ilişkilerin başka bir tarafı olarak hareket edip etmediği belirlenmelidir. Bu nitelendirme, yetkili mahkemenin seçimini, tebligat yöntemini, uygulanabilecek icra yolunu ve iflasla bağlantılı tedbirlerin değerlendirilmesini etkileyebilir.

İlk inceleme; borçlunun Irak’taki ticari faaliyetini, güncel adresini, malvarlığını, banka veya ticari hareketlerini, devam eden mahkeme davalarını, icra takiplerini, önceki ödeme geçmişini, borca karşı ileri sürebileceği itirazları ve alacaklının talebini destekleyen belgelerin gücünü kapsamalıdır. Sınır aşan uyuşmazlıklarda ayrıca sözleşmede yer alan uygulanacak hukuk, yetki, tahkim, borcun ifa yeri, ödeme şartları ve malların teslimini veya hizmetlerin yerine getirildiğini doğrulayan belgeler incelenmelidir.

Borçlu ticari faaliyetlerine devam ediyor, ulaşılabilir iletişim kanallarına sahip bulunuyor, açık bir ödeme güçlüğü belirtisi göstermiyor ve borç yeterli belgelerle destekleniyorsa, yargı dışı alacak tahsilatı ilk aşama olarak uygulanabilir. Bu aşamada alacaklının amacı; gönüllü ödeme, yazılı borç kabulü, ödeme takvimi, malların iadesi, mahsup, borcun üçüncü bir kişiye devri veya borçlu tekrar ödeme şartlarını ihlal ederse kullanılabilecek başka bir belgelenmiş uzlaşma elde etmektir.

Borçlu ile temas, sözleşme, faturalar, teslim belgeleri, kabul belgeleri, hesap dökümleri, yazışmalar ve borcun varlığını gösteren diğer delillerle desteklenen açık bir yazılı ödeme talebiyle başlamalıdır. Posta, elektronik posta, telefon veya mesajlaşma araçları üzerinden yürütülen sonraki iletişim kaydedilmeli; borçlunun tutumunu belirlemeye, ödeme kararı verebilecek yetkili kişiyi tespit etmeye, ödeme talebinin gönderildiğine dair delilleri korumaya ve gönüllü uzlaşmanın gerçekçi olup olmadığını değerlendirmeye yönelmelidir.

Yargı dışı tahsilatın süresi, borçlunun yanıtına, alacak tutarına, delillerin niteliğine, uygulanabilir bir ödeme teklifinin bulunup bulunmadığına ve borçlunun borcu kabul edip etmediğine bağlıdır. Borçlu iletişimden kaçınıyor, borca yeterli dayanak olmadan itiraz ediyor, uygulanabilir bir ödeme planı sunmayı reddediyor, malvarlığını devrediyor veya görüşmeleri yalnızca ödemeyi geciktirmek için kullanıyorsa, alacaklı yargı yoluyla tahsilata veya Irak hukukuna göre kullanılabilecek başka bir resmi tahsilat yoluna geçmelidir.

Dava açmadan önce zamanaşımı süresi dikkate alınmalıdır. Genel zamanaşımı süresi 15 yıldır. Kira, faiz ve ödenmesi gereken gelir gibi tekrarlayan dönemsel haklara ilişkin talepler için 5 yıllık zamanaşımı süresi uygulanır. Para alacaklarında sürenin başlangıcı; borcun muaccel olduğu tarih, sözleşme, fatura, ödeme takvimi veya ödemenin ne zaman yapılması gerektiğini belirleyen başka bir belge ile bağlantılı olarak değerlendirilmelidir. Zamanaşımı süresinin dolmasının sonuçları mahkemede yalnızca borçlunun talebi üzerine uygulanır. Zamanaşımı süresi, dava açılması veya borçlunun borcu doğrudan ya da dolaylı olarak kabul etmesiyle kesilebilir. Kesintiden sonra zamanaşımı süresi yeniden işlemeye başlar.

Irak hukuku, yargı yoluyla alacak tahsilatı için olağan mahkeme usulünü öngörmektedir. Bu yol; gönüllü ödeme sağlanamadığında, borçlu borca itiraz ettiğinde, alacaklının Irak’ta icra edilebilir bir mahkeme kararına ihtiyaç duyduğunda veya uyuşmazlığın delillerin resmi olarak incelenmesini gerektirdiği durumlarda kullanılır.

Olağan mahkeme usulü, yetkili mahkemeye dava dilekçesinin sunulmasıyla başlar. Bir alacak davasında yer bakımından yetki; davalının yerleşim yeri, borçlunun işlemlerinin merkezi, borcun doğduğu yer, borcun ifa edileceği yer veya tarafların uyuşmazlık için seçtiği yer ile bağlantılı olabilir. Davalının Irak’ta yerleşim yeri veya ikametgahı yoksa dava, davacının Irak’taki yerleşim yeri veya ikametgahı mahkemesinde açılabilir; davacının da Irak’ta yerleşim yeri veya ikametgahı yoksa dava Bağdat mahkemelerinde açılabilir.

Bazı ticari uyuşmazlıklarda, özellikle taraflardan birinin yabancı olduğu davalarda, devletin taraf olduğu sözleşme, tedarik ve danışmanlık uyuşmazlıklarında, yatırım uyuşmazlıklarında ve bankalar tarafından açılan geri ödenmeyen kredi davalarında yetki Bağdat Ticaret Mahkemesi kapsamında değerlendirilebilir. Bu nedenle talebin hukuki niteliğinin doğru belirlenmesi, özellikle alacaklı yabancı bir şirketse veya borç uluslararası bir ticari işlemden doğmuşsa, davanın başında önem taşır.

Dava dilekçesinde mahkemenin adı, başvuru tarihi, taraflar, adresleri, tebligat için seçilen adres, talebin konusu, olaylar, deliller, davacının talepleri, hukuki dayanaklar ve davacının ya da yetkili temsilcisinin imzası yer almalıdır. Ticari alacak davalarında destekleyici belgeler genellikle sözleşme, sipariş, faturalar, teslim veya kabul belgeleri, taşıma belgeleri, hesap dökümleri, yazışmalar, borç kabulü, ödeme geçmişi, ana para, faiz, sözleşmesel cezalar ve masrafların hesaplanmasından oluşur.

Bundan sonra mahkeme, dava dilekçesini kanuni şartlara uygunluk açısından inceler. Dilekçe kabul şartlarını karşılıyorsa mahkeme davayı kaydeder ve davacıya taraflara ilişkin bilgileri, dava tarihini, ilk duruşma tarihini ve dosya kayıt numarasını içeren bir makbuz verir.

Dava kaydedildikten sonra mahkeme duruşma tarihini belirler ve davalıya dava dilekçesinin bir örneğini ekleriyle birlikte ve mahkemeye çağrı tebligatını gönderir. Davalı, tebligatı aldığı tarihten ilk duruşma tarihine kadar yazılı cevap sunma hakkına sahiptir. Tebligat yapılacak kişi Irak dışında yaşıyorsa mahkeme başkanı, uygulanabilir bir uluslararası anlaşma özel bir tebligat yöntemi öngörmediği sürece, tebligatın Adalet Bakanı ve diplomatik kanallar aracılığıyla yapılmasını ister. Bu durumda usuli süre, Arap devleti, Türkiye veya İran’da yaşayan kişiler için bir ay, başka bir devlette yaşayan kişiler için iki ay uzatılır.

Davalı, usulüne uygun şekilde tebliğ edilmiş olmasına rağmen duruşma gününde hazır bulunmazsa duruşma onun yokluğunda yapılır ve davanın temel koşulları mahkeme için açık ise mahkeme karar verir. Dava karar vermeye hazır değilse talepler usulüne uygun ve tam olarak ispatlanıncaya kadar ertelenir.

Davalı hazır bulunursa mahkeme tarafların görüşlerini dinler. Mahkeme, belirsiz gördüğü konularda veya istenecek açıklamaların davanın çözümüne katkı sağlayacağını değerlendirdiği durumlarda taraflardan açıklama talep edebilir.

Mahkeme, haklı bir neden olmadıkça ve aynı neden için bir defadan fazla olmamak üzere duruşmayı erteleyemez; ancak adaletin düzgün şekilde yerine getirilmesi için başka bir erteleme gerekli görülebilir. Erteleme, resmi kurumlardan belge veya kayıt alınması gibi daha uzun bir süre gerektiren durumlar dışında, 20 günü aşmayan bir süre için yapılabilir.

Mahkeme, kendi girişimiyle veya taraflardan birinin talebi üzerine, taraflarca sunulan delillerin doğru şekilde incelenmesi için gerekli gördüğü delil toplama işlemlerine karar verebilir. Tespit edilecek olgular dava ile ilgili, karar için yararlı ve kabul edilebilir olmalıdır.

Mahkeme, davanın esaslı olgularını ve koşullarını belirledikten sonra yargılamayı tamamlar ve aynı gün karar verir veya yargılamanın tamamlandığı tarihten itibaren 15 günü geçmeyecek şekilde kararın açıklanacağı tarihi belirler.

İlk derece mahkemesinin kararına, talep miktarının 1.000,00 Irak dinarını aşması şartıyla istinaf mahkemesinde itiraz edilebilir. İstinaf süresi karar tarihinden itibaren 15 gündür. İstinaf mahkemesinin kararı, itiraz edilen karar tarihinden itibaren 30 gün içinde Temyiz Mahkemesi nezdinde temyiz edilebilir.

Sınır aşan alacak tahsilatında alacaklı, Irak’ta tahsilatın Irak mahkemesi kararına, yabancı mahkeme kararına veya yabancı tahkim kararına dayanıp dayanmadığını belirlemelidir. Yabancı mahkeme kararlarının tanınması ve tenfizi Irak’ta ayrı bir yoldur; çünkü yabancı kararlar, yalnızca yabancı mahkeme kararlarına ilişkin hukuk veya Irak bakımından geçerli bir uluslararası anlaşma uyarınca icra edilebilir kabul edildikleri takdirde uygulanabilir. Uygulamadaki değerlendirme; yabancı mahkemenin yetkisini, borçluya usulüne uygun tebligat yapılıp yapılmadığını, kararın kesin ve icra edilebilir niteliğini, talebin para alacağına ilişkin olup olmadığını, kamu düzeni konularını ve borçlunun Irak’taki malvarlığının yerini kapsamalıdır.

Yabancı tahkim kararları, yabancı mahkeme kararlarından ayrı olarak değerlendirilir. Irak, Irak bakımından 9 Şubat 2022 tarihinde yürürlüğe giren New York Sözleşmesi’ne katılmıştır. Irak bu Sözleşme’yi çekincelerle uygular: Sözleşme, Irak bakımından yürürlüğe girmeden önce verilen tahkim kararlarına uygulanmaz; başka bir Sözleşme tarafı devletin ülkesinde verilen kararlar bakımından karşılıklılık esasına göre uygulanır; ayrıca Irak hukukuna göre ticari sayılan sözleşmesel hukuki ilişkilerden doğan uyuşmazlıkları kapsar.

Mahkeme kararı veya başka bir icra edilebilir belge Irak’ta uygulanabilir hale geldiğinde, alacaklı yetkili icra müdürlüğü nezdinde icra takibi başlatmalıdır. Irak icra hukuku; yerel mahkeme kararlarını, icra edilebilir belgeleri ve yabancı mahkeme kararlarına ilişkin hukuk veya uygulanabilir uluslararası anlaşmalar uyarınca Irak’ta icra edilebilir olan yabancı kararları kapsar.

İcra, gönüllü icra veya zorunlu icra yoluyla yürütülebilir. İcra bildiriminin tebliğ edilmesinden sonra borçlu, tebliği izleyen günden itibaren 7 gün içinde gönüllü olarak ifada bulunabilir. Borçlu yükümlülüğünü yerine getirmezse zorunlu icra uygulanabilir. Borçlunun malvarlığına ve icra edilebilir belgenin türüne bağlı olarak alacaklının talepleri; para varlıklarının haczi ve tahsili, taşınır veya taşınmaz malların haczi ve satışı, menkul kıymetlerin haczi, şirket paylarının haczi ve hukuken izin verilen diğer icra tedbirleriyle karşılanabilir.

Bazı belgeler, tam bir mahkeme kararı alınmadan da icra edilebilir nitelikte olabilir. Bunlar arasında ticari kıymetli evrak, borç kabulü içeren belgeler, şahsi hakları gösteren belgeler ve kanunun icra edilebilirlik verdiği diğer belgeler yer alabilir. Borçlu borca tamamen veya kısmen itiraz ederse, alacaklının uyuşmazlık konusu tutarı yetkili mahkemeye götürmesi ve talebini yargılama yoluyla ispatlaması gerekebilir.

Bir şirketten veya bireysel tacirden alacak tahsili için alternatif yollardan biri, ticari borçlunun iflasıdır. Irak’ta iflas yoluyla tahsilat, ticari borçlar ve borçlunun ticari yükümlülüklerini ödemeye devam edememesiyle bağlantılıdır. Alacaklı açısından bu yol özellikle borçlunun tacir veya ticari şirket olduğu, ödemeleri durdurduğu, birden fazla alacaklıya sahip olduğu, malvarlığını devrettiği veya tek tek malvarlığı unsurları üzerinden olağan icranın etkili tahsilat sağlamayacağı durumlarda önem kazanır.

Ticari borçlunun iflasına karar verildikten sonra bireysel tahsilat işlemleri genellikle mahkeme gözetiminde yürütülen toplu bir çerçeveye tabi hale gelir. Alacaklının uygulamadaki amacı, alacağını iflas sürecinde kabul ettirmek, borca ilişkin delilleri korumak, borçlunun malvarlığını tespit etmek ve alacaklılara ayrılabilecek malvarlığını azaltmış olabilecek işlemleri incelemektir.

Şirketlerle ilgili dosyalarda iflas analizi; borçlunun hukuki şeklini, ortakların, pay sahiplerinin, yöneticilerin, müdürlerin ve kefalet, borç kabulü veya başka teminat belgelerini imzalamış kişilerin rolünü de kapsamalıdır. Borçlunun malvarlığı şüpheli devirler, tercihli ödemeler, malvarlığı çıkarılması, ilişkili kişilerle yapılan işlemler veya alacaklılara zarar veren davranışlar nedeniyle azalmışsa, bu koşullar işlemlerin iptali, yönetimden sorumlu kişilerin sorumluluk riskinin değerlendirilmesi ve borçlunun malvarlığından tahsilat ihtimalinin artırılması açısından önem taşıyabilir.

Irak’ta alacak tahsilatı konusunda desteğe ihtiyacınız varsa Grandliga, sürecin tüm temel aşamalarında yardımcı olabilir: borçlu ve belge analizi, yazılı ödeme talebinin hazırlanması, yargı dışı görüşmeler, dava stratejisi, yetkili Irak mahkemesinde yargılama, yabancı mahkeme ve tahkim kararlarının tanınması ve tenfizi, icra takibi ve ticari borçlunun iflasıyla bağlantılı tahsilat seçenekleri.

24.10.2024

209