Windykacja w Burkina Faso

Windykacja w Burkina Faso rozpoczyna się od prawnej, finansowej i dowodowej oceny sprawy. Na tym etapie należy sprawdzić źródło długu, cywilny albo handlowy charakter zobowiązania, umowę, faktury, dokumenty dostawy lub wykonania usług, korespondencję, ewentualne uznanie długu, dokładne dane dłużnika, jego miejsce zamieszkania albo siedzibę, faktyczny adres prowadzenia działalności, istniejące sprawy sądowe lub postępowania egzekucyjne oraz majątek możliwy do ustalenia na terytorium Burkina Faso.

W sprawie związanej z Burkina Faso analiza dłużnika nie powinna ograniczać się do ogólnej wypłacalności. Znaczenie ma także miejsce zawarcia umowy, miejsce dostawy towarów lub wykonania usług, miejsce, w którym płatność miała zostać dokonana, faktyczny obszar działalności dłużnika oraz aktywa lub wierzytelności wobec osób trzecich, do których można będzie później skierować egzekucję. Te elementy wpływają na wybór właściwego sądu, rodzaj procedury i praktyczną wartość uzyskania tytułu wykonawczego.

Jeżeli dłużnik nadal prowadzi działalność, nie widać wyraźnej egzekucji prowadzonej z pierwszeństwem przez innych wierzycieli, a dokumenty wystarczająco potwierdzają roszczenie, można rozpocząć etap przedsądowej windykacji długu. Obejmuje on udokumentowane wezwanie do zapłaty, pisemne ponaglenia, kontakt z osobami uprawnionymi do podjęcia decyzji o płatności oraz poszukiwanie realnego sposobu uregulowania zadłużenia.

Negocjacje mogą dotyczyć pełnej zapłaty, płatności ratalnej, zwrotu towarów, potrącenia wzajemnych wierzytelności, cesji wierzytelności albo innego rozwiązania zgodnego z dokumentami umownymi. Komunikacja pocztą, pocztą elektroniczną, telefonicznie lub przez komunikatory pomaga uporządkować rozmowy i zachować dowody podjętych działań. Zawiadomienia, które mają wywołać skutki procesowe, powinny zostać dokonane w formie wymaganej przez właściwe przepisy.

Średni czas windykacji przedsądowej wynosi do 60 dni, chyba że strony uzgodnią płatność ratalną albo inny stopniowy sposób spełnienia świadczenia. Jeżeli dłużnik nie płaci, kwestionuje dług bez wystarczających podstaw, unika zawiadomień, zmniejsza majątek albo wstępna analiza wskazuje na potrzebę uzyskania tytułu wykonawczego, wierzyciel może przejść do postępowania sądowego, nakazu zapłaty, środków egzekucyjnych albo innej formalnej procedury odpowiedniej do sytuacji dłużnika.

Burkina Faso należy do obszaru prawnego OHADA. Dla wierzyciela oznacza to konieczność łącznej analizy prawa krajowego Burkina Faso oraz jednolitych reguł stosowanych w prawie gospodarczym. Prawo krajowe zachowuje znaczenie dla organizacji sądów, wniesienia pozwu, doręczeń, części środków zaskarżenia oraz wykonywania zagranicznych orzeczeń sądowych. Reguły OHADA mają szczególne znaczenie dla zobowiązań handlowych, nakazu zapłaty, środków egzekucyjnych i zbiorowych procedur regulowania zadłużenia.

Przed rozpoczęciem windykacji sądowej wierzyciel powinien sprawdzić termin przedawnienia właściwy dla roszczenia. W prawie cywilnym Burkina Faso ogólny termin przedawnienia wynosi 30 lat. Dla zobowiązań wynikających z transakcji handlowych między przedsiębiorcami albo między przedsiębiorcą i podmiotem niebędącym przedsiębiorcą jednolite reguły handlowe stosowane w obszarze OHADA przewidują termin pięciu lat, chyba że dla danego roszczenia obowiązuje krótszy termin szczególny.

Skutki upływu terminu przedawnienia są podnoszone przez dłużnika przed właściwym sądem. Uznanie długu przez dłużnika, częściowa zapłata albo inne jednoznaczne potwierdzenie roszczenia mogą przerwać bieg przedawnienia. Po przerwaniu termin zaczyna biec od początku.

W stosunkach handlowych objętych regułami OHADA strony mogą umownie skrócić albo wydłużyć termin przedawnienia. Nie może on być krótszy niż jeden rok ani dłuższy niż dziesięć lat. Strony mogą również uzgodnić dodatkowe podstawy zawieszenia albo przerwania biegu przedawnienia, jeżeli pozwala na to właściwy reżim prawny. W sprawie międzynarodowej rodzaj długu, status stron, data wymagalności oraz dowody uznania zadłużenia powinny zostać ocenione przed wyborem strategii windykacyjnej.

Sądowa windykacja długu w Burkina Faso może być prowadzona w zwykłym postępowaniu sądowym albo przez nakaz zapłaty, jeżeli roszczenie spełnia warunki tej uproszczonej procedury. Wybór drogi zależy od charakteru długu, prawdopodobieństwa sprzeciwu dłużnika, siły dowodów, miejsca zamieszkania albo siedziby dłużnika, miejsca wykonania zobowiązania oraz praktycznej potrzeby szybkiego uzyskania tytułu wykonawczego.

Zwykłe postępowanie sądowe co do zasady rozpoczyna się przez doręczenie pozwanemu wezwania do sądu. W tym akcie pozwany zostaje zawiadomiony, że przeciwko niemu wniesiono sprawę oraz że powinien stawić się przed sądem w określonym dniu albo w określonym terminie. Sąd zostaje zaangażowany w sprawę po złożeniu kopii wezwania w sekretariacie sądu. Złożenie tej kopii powinno nastąpić w ciągu dwóch miesięcy od doręczenia wezwania, w przeciwnym razie wezwanie traci skuteczność.

Wezwanie powinno wskazywać właściwy sąd, datę i godzinę rozprawy, przedmiot roszczenia, opis faktów i podstaw prawnych, dowody uzasadniające żądanie oraz pouczenie, że w razie niestawiennictwa pozwanego decyzja może zostać wydana na podstawie materiałów przedstawionych przez powoda. Termin stawiennictwa wynosi co najmniej piętnaście dni od doręczenia. Zostaje on wydłużony o piętnaście dni dla osób znajdujących się poza obszarem właściwości miejscowej sądu oraz o dwa miesiące dla osób znajdujących się poza Burkina Faso.

Jeżeli wierzycielem jest osoba lub spółka zagraniczna, pozwany może przed podniesieniem innych zarzutów zażądać zabezpieczenia kosztów sądowych oraz ewentualnych szkód. Wysokość zabezpieczenia określa sąd. Wierzyciel zagraniczny może zostać zwolniony z tego obowiązku, jeżeli wykaże, że należące do niego nieruchomości położone w Burkina Faso wystarczają na pokrycie możliwych kosztów i szkód.

W dniu rozprawy przewodniczący sprawdza, czy od doręczenia wezwania upłynął wystarczający czas na przygotowanie obrony przez pozwanego. Następnie sąd wysłuchuje obecnych stron albo ich pełnomocników. Jeżeli sprawa jest gotowa do rozpoznania co do istoty na podstawie wyjaśnień, pism, oświadczeń i dokumentów, może zostać skierowana na rozprawę albo rozpoznana tego samego dnia, gdy spełnione są warunki procesowe.

Sprawy, w których pozwany się nie stawił, również mogą zostać skierowane na rozprawę, jeżeli są gotowe do rozpoznania co do istoty, chyba że przewodniczący zarządzi ponowne wezwanie pozwanego. Jeżeli sprawa nie jest jeszcze przygotowana, może zostać przekazana sędziemu odpowiedzialnemu za przygotowanie akt.

Sędzia odpowiedzialny za przygotowanie sprawy może zażądać dodatkowych pism, zarządzić opinię biegłego, zażądać dodatkowych dowodów lub je zbadać, przesłuchać świadków, sprawdzić autentyczność dokumentów oraz rozstrzygnąć kwestie procesowe. Po zakończeniu tych czynności akta są przekazywane przewodniczącemu sądu na rozprawę co do istoty.

Na rozprawie co do istoty sąd bada wyniki czynności przygotowawczych, wysłuchuje stron i ocenia dowody. Następnie wydaje uzasadnione orzeczenie. Orzeczenie to może stanowić podstawę późniejszej egzekucji, z uwzględnieniem zasad dotyczących środków zaskarżenia, doręczeń i wykonalności.

Nakaz zapłaty jest uproszczoną procedurą dla roszczeń pewnych, określonych co do wysokości i wymagalnych. Może być stosowany w szczególności do długów wynikających z umów, papierów wartościowych o charakterze płatniczym lub czeków, gdy środki okazały się niedostępne albo niewystarczające.

Wierzyciel składa wniosek do właściwego sądu i dołącza dokumenty potwierdzające istnienie, wysokość oraz wymagalność długu. Wniosek powinien wskazywać strony, dokładną kwotę dochodzonego roszczenia, elementy składające się na dług oraz podstawę żądania. Jeżeli wierzyciel nie ma miejsca zamieszkania ani siedziby w obszarze właściwości sądu, powinien wskazać adres do doręczeń procesowych w tym obszarze.

Jeżeli wniosek wydaje się w całości albo częściowo uzasadniony, sąd wydaje nakaz zapłaty co do uznanej kwoty. Jeżeli wniosek zostanie oddalony w całości albo w części, wierzyciel nie może zaskarżyć tego oddalenia w ramach uproszczonej procedury, ale może dochodzić roszczenia w zwykłym postępowaniu sądowym.

Wniosek i nakaz zapłaty powinny zostać doręczone dłużnikowi z inicjatywy wierzyciela w ciągu trzech miesięcy od daty wydania nakazu. Jeżeli doręczenie nie nastąpi w tym terminie, nakaz traci skuteczność. Doręczenie wzywa dłużnika do zapłaty w terminie dziesięciu dni albo do złożenia sprzeciwu w tym samym terminie, z uwzględnieniem ewentualnego przedłużenia ze względu na odległość.

Jeżeli nakaz zapłaty nie został doręczony dłużnikowi osobiście, prawo do sprzeciwu pozostaje dostępne do upływu dziesięciu dni od pierwszego osobistego doręczenia albo, gdy takie doręczenie nie nastąpi, od pierwszej czynności egzekucyjnej, która czyni całość lub część majątku dłużnika niedostępną. Jeżeli sprzeciw nie zostanie złożony w obowiązującym terminie, wierzyciel może wystąpić o nadanie nakazowi skutku wykonawczego.

Po wniesieniu sprzeciwu sąd w pierwszej kolejności podejmuje próbę pojednania stron. Jeżeli porozumienie zostanie osiągnięte, sporządza się protokół pojednania, który może uzyskać moc wykonawczą. Jeżeli pojednanie nie zostanie osiągnięte, sąd rozpoznaje spór i wydaje orzeczenie zastępujące nakaz zapłaty.

Orzeczenie sądu pierwszej instancji może zostać zaskarżone do sądu apelacyjnego w terminie dwóch miesięcy od dnia jego ogłoszenia albo, jeżeli strona nie była obecna przy ogłoszeniu, od dnia doręczenia. W sprawach niespornych termin zaskarżenia wynosi piętnaście dni. Terminy te są wydłużane ze względu na odległość dla osób znajdujących się poza obszarem właściwości miejscowej sądu albo poza Burkina Faso.

W okresie na wniesienie apelacji wykonanie zaskarżonego orzeczenia co do zasady ulega zawieszeniu, chyba że wykonalność tymczasowa wynika z prawa albo została zarządzona przez sąd. Skarga do Sądu Kasacyjnego Burkina Faso powinna zostać wniesiona w terminie dwóch miesięcy. Termin na wniesienie skargi kasacyjnej oraz sama skarga zasadniczo nie wstrzymują wykonania, z wyjątkiem przypadków przewidzianych przez prawo.

Jeżeli wierzyciel posiada już orzeczenie wydane przez sąd zagraniczny, uznanie i wykonanie zagranicznego orzeczenia sądowego w Burkina Faso stanowi odrębny etap windykacji. Aby zagraniczne orzeczenie mogło zostać przymusowo wykonane w Burkina Faso, wierzyciel powinien uzyskać stwierdzenie jego wykonalności przed właściwym sądem miejsca, w którym egzekucja ma być prowadzona. Sąd rozpoznaje wniosek w postępowaniu z udziałem strony przeciwnej i może dopuścić wykonanie orzeczenia w całości albo w części.

Po uzyskaniu wykonalnego orzeczenia sądowego, nakazu zapłaty z mocą wykonawczą, wykonalnego protokołu pojednania albo zagranicznego orzeczenia uznanego za wykonalne, wierzyciel może rozpocząć postępowanie egzekucyjne. Termin na przedstawienie orzeczenia sądowego do przymusowej egzekucji wynosi 30 lat.

Przymusowa egzekucja wymaga tytułu wykonawczego oraz roszczenia pewnego, określonego co do wysokości i wymagalnego. W zależności od ustalonego majątku roszczenie wierzyciela może zostać zaspokojone przez zajęcie środków na rachunkach bankowych, zajęcie i sprzedaż ruchomości lub nieruchomości, zajęcie papierów wartościowych, zajęcie wierzytelności wobec osób trzecich albo inne właściwe środki egzekucyjne.

Przed zajęciem i sprzedażą ruchomości dłużnikowi należy doręczyć wezwanie do zapłaty z minimalnym terminem ośmiu dni. Jeżeli dłużnikiem jest państwo, jednostka terytorialna albo instytucja publiczna, przymusowa egzekucja i środki zabezpieczające podlegają szczególnym ograniczeniom. W takich sprawach strategia windykacyjna powinna uwzględniać możliwość potrącenia, ujęcia długu w rachunkach lub budżecie podmiotu publicznego oraz granice immunitetu egzekucyjnego.

Inną drogą może być skorzystanie ze zbiorowych procedur regulowania zadłużenia, jeżeli sytuacja finansowa dłużnika utrudnia indywidualne dochodzenie roszczenia. W Burkina Faso obszar ten podlega regułom OHADA dotyczącym zbiorowego regulowania pasywów i może obejmować, zależnie od rzeczywistej sytuacji przedsiębiorstwa, porozumienie zapobiegawcze, naprawę sądową albo likwidację majątku.

Wierzyciel może żądać otwarcia procedury zbiorowej, gdy jego roszczenie jest pewne, określone co do wysokości i wymagalne, a materiały sprawy wskazują, że dłużnik zaprzestał płatności. Jeżeli właściwy sąd ustali taką sytuację, może zarządzić naprawę sądową, gdy realne wydaje się porozumienie lub przeniesienie działalności, albo likwidację majątku, gdy sytuacja przedsiębiorstwa jest nieodwracalnie pogorszona.

Po otwarciu naprawy sądowej albo likwidacji majątku wierzyciele powinni zgłosić swoje roszczenia organowi odpowiedzialnemu za prowadzenie procedury. Wierzyciele mający miejsce zamieszkania lub siedzibę poza terytorium państwa, w którym otwarto procedurę, mają 90 dni na zgłoszenie roszczeń. Zgłoszenie roszczenia przerywa bieg przedawnienia danego długu.

Jeżeli dostępny majątek dłużnika nie wystarcza na zaspokojenie wierzycieli, określone czynności dokonane w okresie podejrzanym mogą zostać uznane za bezskuteczne wobec masy wierzycieli. Obejmuje to w szczególności nieodpłatne przeniesienie ruchomości lub nieruchomości, umowy, w których zobowiązania dłużnika wyraźnie przewyższają zobowiązania drugiej strony, zapłatę długów niewymagalnych, nietypową zapłatę długów wymagalnych, ustanowienie zabezpieczeń rzeczowych dla wcześniejszych długów oraz określone wpisy zabezpieczające.

Za bezskuteczne mogą zostać uznane również inne czynności, które wyrządziły szkodę masie wierzycieli, w tym czynności nieodpłatne dokonane w ciągu sześciu miesięcy przed okresem podejrzanym, czynności odpłatne zawarte z osobą, która wiedziała o zaprzestaniu płatności przez dłużnika, albo dobrowolne płatności długów wymagalnych otrzymane przez wierzyciela, który znał tę sytuację.

Bezskuteczność takich czynności pozwala odtworzyć majątek dostępny dla procedury. W zależności od rodzaju czynności może to prowadzić do zwrotu rzeczy, zapłaty jej wartości, utraty skutków niewykonanej jeszcze umowy, zgłoszenia roszczenia do pasywów albo zwrotu do masy kwot otrzymanych bez podstawy. Odtworzenie majątku zwiększa podstawę, z której wierzyciele mogą zostać zaspokojeni zgodnie z obowiązującą kolejnością.

W poważniejszych sytuacjach procedury zbiorowe mogą wywoływać skutki także wobec formalnych lub faktycznych osób zarządzających przedsiębiorstwem. Działania w złej wierze, rażąco nieostrożne zarządzanie, nieprawidłowa księgowość, kontynuowanie wyraźnie nierentownej działalności, nieuzasadnione uprzywilejowanie wybranych wierzycieli albo zmniejszanie majątku spółki mogą być oceniane z punktu widzenia odpowiedzialności majątkowej i innych środków przewidzianych przez prawo.

Jeżeli Twoja sprawa dotyczy międzynarodowej windykacji w Burkina Faso, Grandliga może wspierać działania na wszystkich etapach: analizie roszczenia i dłużnika, przygotowaniu wezwania do zapłaty, negocjacjach przedsądowych, wyborze między zwykłym postępowaniem sądowym a nakazem zapłaty, uporządkowaniu dowodów, prowadzeniu środków zaskarżenia, wykonaniu zagranicznych orzeczeń sądowych, przymusowej egzekucji, środkach zabezpieczających oraz procedurach zbiorowych. Nasza praca koncentruje się na zbudowaniu strategii zgodnej z dostępnymi dokumentami, statusem dłużnika, prawem krajowym Burkina Faso i właściwymi regułami OHADA.

10.12.2024

193