Windykacja w Belgii

Windykacja w Belgii rozpoczyna się od analizy podstawy prawnej wierzytelności, wypłacalności dłużnika oraz realnych możliwości odzyskania należności. Na tym etapie należy sprawdzić umowę, faktury, zamówienia, dokumenty dostawy, korespondencję handlową, ewentualne uznanie długu, zabezpieczenia, terminy płatności oraz datę, od której wierzytelność stała się wymagalna.

Jeżeli dłużnikiem jest belgijskie przedsiębiorstwo, warto dodatkowo ocenić jego status rejestrowy, rzeczywistą działalność, siedzibę, widoczną wypłacalność, istnienie sporów sądowych, już wszczętych postępowań egzekucyjnych, aktywów możliwych do ustalenia w Belgii oraz oznak niewypłacalności. Taka analiza pozwala uniknąć kosztownego postępowania, gdy dłużnik jest już objęty procedurą zbiorową albo nie posiada majątku wystarczającego do skutecznej egzekucji.

Jeżeli analiza nie ujawnia otwartej upadłości, poważnego sporu co do długu ani oczywistego braku majątku, zwykle można najpierw zastosować udokumentowaną strategię pozasądową. Wybór dalszego kroku zależy od charakteru wierzytelności, statusu dłużnika, siły dowodów, możliwości skorzystania z procedury uproszczonej oraz celowości wszczęcia ogólnego postępowania sądowego.

Windykacja pozasądowa opiera się na pisemnych przypomnieniach, jasnym wezwaniu do zapłaty, negocjacjach oraz, jeżeli jest to ekonomicznie uzasadnione, propozycji ugody albo planu spłaty. Rozmowy mogą dotyczyć pełnej zapłaty, płatności w ratach, zwrotu towarów, potrącenia, ustanowienia dodatkowego zabezpieczenia lub innego rozwiązania możliwego do zaakceptowania przez strony.

Komunikacja z dłużnikiem powinna być prowadzona w sposób prawnie bezpieczny. Jeżeli dług ma charakter konsumencki, prawo belgijskie przewiduje szczególne zasady polubownego odzyskiwania należności: wezwanie do zapłaty musi zawierać wymagane informacje, dłużnikowi należy pozostawić ustawowy termin, a w razie uzasadnionego zakwestionowania długu nie wolno zwiększać presji windykacyjnej. W sprawach handlowych również należy jasno wskazać kwotę roszczenia, podstawę długu, termin zapłaty oraz dokumenty potwierdzające wierzytelność.

Średni okres nieformalnej windykacji pozasądowej może wynosić do 60 dni, chyba że strony uzgodnią plan spłaty lub inne rozwiązanie płatnicze. Termin ten należy traktować jako praktyczny punkt odniesienia, a nie gwarancję wyniku. Dalszy przebieg sprawy zależy od odpowiedzi dłużnika, jakości dowodów, ustalonej wypłacalności oraz tego, czy dług jest kwestionowany.

Na etapie przedprocesowym może uczestniczyć także komornik sądowy. Może on doręczyć dłużnikowi wezwanie do zapłaty, przekazać dokumenty potwierdzające roszczenie i sformalizować żądanie wierzyciela. Jeżeli dłużnik nie płaci, nie proponuje akceptowalnego planu spłaty albo zasadnie kwestionuje dług, wierzyciel powinien wybrać między procedurą uproszczoną, ogólnym postępowaniem sądowym albo egzekucją opartą na już istniejącym tytule wykonawczym.

Dla bezspornych wierzytelności pieniężnych między przedsiębiorstwami prawo belgijskie przewiduje odrębne postępowanie w sprawie odzyskiwania bezspornych wierzytelności pieniężnych. W tej procedurze adwokat sprawdza, czy wierzytelność nie jest kwestionowana i czy spełnione są warunki jej zastosowania. Następnie akta przekazywane są komornikowi sądowemu, który doręcza dłużnikowi wezwanie do zapłaty wraz z dokumentami potwierdzającymi i formularzem odpowiedzi. Dłużnik ma miesiąc na zapłatę, uzasadnione zakwestionowanie długu albo złożenie wniosku o ułatwienia płatnicze. Jeżeli nie ma zapłaty, zaakceptowanego planu ani uzasadnionego sprzeciwu, komornik odczekuje kolejne osiem dni i może sporządzić protokół braku sprzeciwu, który następnie może uzyskać moc wykonawczą. W tym postępowaniu odsetki i kary umowne są ograniczone do 10 % kwoty głównej.

Przed wszczęciem postępowania sądowego wierzyciel powinien sprawdzić właściwy termin przedawnienia roszczenia. W Belgii wiele roszczeń osobistych i umownych podlega ogólnemu terminowi przedawnienia wynoszącemu 10 lat. Nie oznacza to jednak, że termin ten automatycznie stosuje się do każdego rodzaju długu. Niektóre roszczenia mogą podlegać terminom szczególnym w zależności od charakteru wierzytelności, umowy, statusu stron albo właściwej normy materialnej. Skutki przedawnienia są zwykle brane pod uwagę przez sąd wtedy, gdy pozwany się na nie powołuje.

Bieg przedawnienia może zostać przerwany między innymi przez uznanie długu przez dłużnika, wniesienie pozwu, wezwanie do zapłaty wywołujące skutki procesowe albo zajęcie majątku. W określonych warunkach także pozasądowe wezwanie do zapłaty może przerwać bieg przedawnienia. Musi ono zostać wysłane przez osobę uprawnioną, listem poleconym za potwierdzeniem odbioru, do dłużnika mającego miejsce zamieszkania, pobytu albo siedzibę w Belgii, oraz zawierać niezbędne informacje o wierzytelności i skutku przerwania terminu.

Takie przerwanie biegu przedawnienia przez pozasądowe wezwanie do zapłaty może zostać wykorzystane tylko raz, bez uszczerbku dla innych sposobów przerwania. Po przerwaniu termin przedawnienia zaczyna biec od początku. Zasady tej nie należy mylić z terminem wykonania wyroku: jeżeli wierzyciel posiada już wykonalne orzeczenie sądowe, jego przymusowe wykonanie co do zasady podlega ogólnemu terminowi 10 lat.

Prawo belgijskie dopuszcza sądową windykację długu w ogólnym postępowaniu sądowym, w uproszczonym postępowaniu nakazowym, jeżeli spełnione są jego warunki, oraz w szczególnej procedurze dotyczącej bezspornych wierzytelności pieniężnych między przedsiębiorstwami.

Ogólne postępowanie sądowe rozpoczyna się zwykle od doręczenia dłużnikowi wezwania do stawienia się przed właściwym sądem. Jeżeli pozwany ma miejsce zamieszkania lub pobytu w Belgii, zwykły termin wezwania w sprawie co do istoty wynosi 8 dni. Jeżeli pozwany nie ma miejsca zamieszkania, pobytu ani wybranego adresu w Belgii, termin ulega wydłużeniu w zależności od jego lokalizacji: 15 dni dla państw sąsiednich i Zjednoczonego Królestwa, 30 dni dla innych państw europejskich oraz 80 dni dla pozostałych części świata.

Po doręczeniu wezwania sprawa zostaje wpisana na listę ogólną. Powód i pozwany wymieniają dokumenty, pisma procesowe oraz stanowiska zgodnie z harmonogramem ustalonym przez sąd albo z właściwymi zasadami postępowania. Sekretariat sądu przechowuje materiały sprawy, co umożliwia stronom zapoznanie się ze złożonymi dokumentami.

Gdy sprawa jest gotowa do rozpoznania, może zostać rozpatrzona ustnie, przeprowadzona w trybie krótkiej debaty, jeżeli spełnione są odpowiednie warunki, albo kontynuowana pisemnie, jeżeli strony lub ich przedstawiciele wyrażą na to zgodę. Sędzia może również zorganizować debatę interaktywną, aby skoncentrować dyskusję na istotnych kwestiach faktycznych i prawnych potrzebnych do rozstrzygnięcia sporu.

Po zakończeniu rozprawy sąd wydaje wyrok. Jeżeli pozwany nie stawi się na rozprawie, na którą sprawa została wyznaczona lub odroczona, powód może wnioskować o wydanie wyroku zaocznego. W takim przypadku sąd może uwzględnić roszczenia wierzyciela, jeżeli są dopuszczalne, wystarczająco udowodnione i nie są sprzeczne z porządkiem publicznym.

Wyrok sądu pierwszej instancji może zostać zaskarżony w terminie przewidzianym przez prawo. W wielu przypadkach termin ten wynosi jeden miesiąc od prawidłowego doręczenia albo zawiadomienia o wyroku. Termin apelacyjny oraz sama apelacja mogą wpływać na wykonanie orzeczenia, chyba że wyrok jest tymczasowo wykonalny albo zastosowanie ma szczególna zasada.

Od orzeczenia wydanego w postępowaniu apelacyjnym można co do zasady wnieść skargę kasacyjną w terminie 3 miesięcy od jego doręczenia albo formalnego zawiadomienia. Skarga ta nie stanowi trzeciego rozpoznania faktów sprawy. Kontrola dotyczy przede wszystkim zgodności zaskarżonego orzeczenia z prawem, prawidłowego zastosowania przepisów oraz zachowania istotnych zasad procesowych. Skarga kasacyjna co do zasady nie wstrzymuje automatycznie wykonania orzeczenia.

Jeżeli skarga kasacyjna zostanie oddalona, zaskarżone orzeczenie zachowuje skutki. Jeżeli orzeczenie zostanie uchylone, sprawa może zostać przekazana, w granicach uchylenia, do ponownego rozpoznania innemu sądowi tego samego szczebla albo sądowi w innym składzie.

Uproszczone postępowanie o nakaz zapłaty może być stosowane do określonych roszczeń pieniężnych, których kwota nie przekracza 1 860 euro. Procedura ta jest fakultatywna i możliwa tylko wtedy, gdy dłużnik ma miejsce zamieszkania lub pobytu w Belgii. Nie należy jej mylić ze szczególną procedurą dotyczącą bezspornych wierzytelności pieniężnych między przedsiębiorstwami.

Przed zwróceniem się do sędziego wierzyciel musi wysłać dłużnikowi wezwanie do zapłaty. Wezwanie może zostać doręczone przez komornika sądowego albo wysłane listem poleconym za potwierdzeniem odbioru. Powinno ono zawierać między innymi żądanie zapłaty w terminie 15 dni, kwotę roszczenia, wskazanie sędziego, do którego sprawa zostanie skierowana w razie braku zapłaty, oraz informacje wymagane przez prawo.

Jeżeli dłużnik nie zapłaci w wyznaczonym terminie, wierzyciel może złożyć wniosek do sądu w ciągu 15 dni po upływie tego terminu. Wniosek składa się w dwóch egzemplarzach i powinien wskazywać przedmiot roszczenia, dokładne rozliczenie kwoty, podstawę długu, właściwy sąd oraz dokumenty potwierdzające. Wniosek musi być podpisany przez adwokata.

Sędzia rozstrzyga wniosek na posiedzeniu niejawnym w terminie 15 dni od jego złożenia. Może uwzględnić wniosek w całości lub części, przyznać dłużnikowi ułatwienia płatnicze albo oddalić wniosek, jeżeli warunki procedury nie są spełnione. Jeżeli wniosek zostanie uwzględniony, wydane orzeczenie ma skutki wyroku zaocznego. Dłużnik może wnieść sprzeciw albo apelację. Jeżeli wniosek zostanie oddalony, wierzyciel zachowuje możliwość dochodzenia roszczenia w zwykłym postępowaniu sądowym.

Gdy wierzyciel uzyska wyrok albo inny tytuł wykonawczy, a dłużnik nie płaci dobrowolnie, może zostać wszczęta egzekucja przymusowa. W Belgii egzekucję prowadzi komornik sądowy. Jeżeli tytułem wykonawczym jest wyrok sądu, musi on najpierw zostać doręczony dłużnikowi. Następnie komornik może doręczyć nakaz zapłaty, który stanowi pierwszą czynność egzekucyjną i ostatnie ostrzeżenie przed zajęciem majątku.

Po nakazie zapłaty przed niektórymi środkami egzekucyjnymi obowiązują terminy oczekiwania. Przed zajęciem ruchomości musi upłynąć co najmniej jeden dzień, a przed zajęciem nieruchomości 15 dni. Egzekucja może obejmować rachunki bankowe, wierzytelności wobec osób trzecich, ruchomości, nieruchomości, papiery wartościowe, udziały w spółkach oraz inne prawa majątkowe dłużnika. Zajęcie wierzytelności u osoby trzeciej pozwala objąć egzekucją kwoty, które osoba trzecia jest winna dłużnikowi, na przykład bank albo partner handlowy.

Nie każdy majątek dłużnika może zostać zajęty w taki sam sposób. Prawo belgijskie przewiduje składniki majątku wyłączone spod zajęcia oraz ograniczenia dotyczące określonych dochodów, świadczeń socjalnych, emerytur i rzeczy potrzebnych do zachowania rozsądnych warunków życia. Dlatego wybór środka egzekucyjnego powinien uwzględniać rodzaj aktywów, koszty komornika, kolejność innych wierzycieli oraz realne prawdopodobieństwo odzyskania środków.

Jeżeli istnieje ryzyko, że dłużnik ukryje albo zmniejszy majątek przed zakończeniem sporu, przy spełnieniu warunków prawnych można rozważyć zajęcie zabezpieczające. Środek ten ma na celu zachowanie majątku na potrzeby przyszłej egzekucji. Co do zasady wymaga wystarczająco określonej, wymagalnej i udokumentowanej wierzytelności oraz pilności związanej z ryzykiem dla wypłacalności dłużnika.

W sprawach transgranicznych uznanie i wykonanie zagranicznych orzeczeń sądowych zależy od państwa, w którym wydano orzeczenie. Orzeczenie w sprawie cywilnej lub handlowej wydane w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej jest co do zasady uznawane w Belgii bez szczególnej procedury uznania i może być wykonane bez wcześniejszego stwierdzenia wykonalności, jeżeli jest wykonalne w państwie pochodzenia. Wierzyciel powinien posiadać właściwy odpis orzeczenia oraz zaświadczenie przewidziane przez przepisy europejskie. Dokumenty te powinny zostać przekazane albo doręczone dłużnikowi przed pierwszą czynnością egzekucyjną. Następnie konkretne środki egzekucyjne w Belgii są prowadzone według prawa belgijskiego.

Jeżeli dłużnik wykazuje oznaki upadłości albo niewypłacalności, wierzyciel powinien dostosować strategię odzyskiwania należności. W Belgii upadłość przedsiębiorstw jest regulowana przez Księgę XX Kodeksu prawa gospodarczego. Przedsiębiorstwo może zostać uznane za upadłe, jeżeli trwale zaprzestało płatności, a jego zdolność kredytowa została zachwiana. Postępowanie może zostać wszczęte na podstawie zgłoszenia samego dłużnika, na wniosek wierzyciela albo z inicjatywy właściwego organu publicznego.

Po otwarciu upadłości indywidualne działania windykacyjne są w znacznym stopniu ograniczone. Sąd wyznacza syndyka, który zarządza majątkiem, weryfikuje zobowiązania, spienięża aktywa i dzieli dostępne środki między wierzycieli zgodnie z ich kolejnością zaspokojenia. Dla wierzyciela głównym celem nie jest już wyłącznie uzyskanie indywidualnego wyroku, lecz prawidłowe zgłoszenie wierzytelności, udokumentowanie jej oraz udział w postępowaniu zbiorowym.

Zgłoszenie wierzytelności powinno zostać dokonane elektronicznie za pośrednictwem centralnego rejestru wypłacalności najpóźniej w terminie wskazanym w wyroku ogłaszającym upadłość. Wierzyciel powinien dołączyć dokumenty, na których opiera roszczenie, oraz wskazać dane pozwalające go zidentyfikować, podstawę wierzytelności, jej wysokość, a także ewentualne przywileje, hipoteki, zastawy lub inne prawa zabezpieczające.

Jeżeli wierzytelność jest kwestionowana, podlega weryfikacji w ramach postępowania upadłościowego. Syndyk może ją uznać, odrzucić albo pozostawić do dalszego badania, a spór może zostać przekazany sądowi. Dlatego wierzyciel powinien zachować umowy, faktury, korespondencję, dokumenty dostawy, potwierdzenia salda, gwarancje i wszelkie dowody potwierdzające istnienie, wysokość oraz kolejność zaspokojenia wierzytelności.

W określonych sytuacjach czynności dokonane przez dłużnika przed otwarciem upadłości mogą zostać zakwestionowane w celu zwiększenia majątku dostępnego dla wierzycieli. Może to dotyczyć nieodpłatnego rozporządzania ruchomościami lub nieruchomościami, a także transakcji, w których wartość przekazana przez dłużnika wyraźnie przewyższa wartość otrzymaną w zamian. Unieważnienie takich czynności może zwiększyć masę upadłościową i poprawić perspektywy zaspokojenia wierzycieli, chociaż wynik zależy od kolejności zaspokojenia, istniejących aktywów i wartości faktycznie odzyskanych.

Jeżeli masz do czynienia z niezapłaconą należnością w Belgii albo sprawą dotyczącą międzynarodowej windykacji w Belgii, warto przeanalizować dokumenty, wypłacalność dłużnika, termin przedawnienia, właściwą procedurę, możliwości egzekucji oraz ryzyka niewypłacalności. Odpowiednia strategia pomaga ustalić, czy w danej sprawie należy wybrać negocjacje, wezwanie do zapłaty, postępowanie w sprawie bezspornych wierzytelności pieniężnych między przedsiębiorstwami, uproszczony nakaz zapłaty, ogólne postępowanie sądowe, egzekucję przymusową czy zgłoszenie wierzytelności w upadłości.

26.07.2024

306