Windykacja w Bahrajnie

Postępowanie dotyczące windykacji w Bahrajnie powinno rozpocząć się od prawnej i finansowej oceny dłużnika, dokumentów potwierdzających dług oraz realnych możliwości wykonania roszczenia. W przypadku dłużnika będącego spółką należy sprawdzić jego dokładną nazwę rejestrową, dane z bahrajńskiego rejestru handlowego, rodzaj działalności, dostępne informacje o wspólnikach lub właścicielach, kapitał zakładowy, aktualny status, możliwe składniki majątku, toczące się sprawy sądowe, prowadzone postępowania egzekucyjne oraz oznaki ewentualnego sporu co do długu.

Na tym etapie istotne jest ustalenie, czy roszczenie jest potwierdzone umową, fakturami, dokumentami dostawy, wyciągami z rozliczeń, korespondencją, uznaniem długu, czekami, dokumentami zabezpieczenia albo wcześniejszym orzeczeniem sądu. W Bahrajnie jakość dokumentów wierzyciela ma bezpośrednie znaczenie dla wyboru właściwej drogi: negocjacji, zwykłego postępowania sądowego, egzekucji na podstawie dokumentu wykonawczego, uznania orzeczenia zagranicznego albo działań związanych z upadłością dłużnika.

Jeżeli wobec dłużnika nie toczą się istotne sprawy sądowe ani niezaspokojone postępowania egzekucyjne, a dłużnik nadal prowadzi działalność gospodarczą, wierzyciel może najpierw wykorzystać etap windykacji przedprocesowej. Jest on szczególnie przydatny wtedy, gdy trzeba potwierdzić stanowisko dłużnika, zabezpieczyć dowody, ustalić osoby decyzyjne, sprawdzić, czy dłużnik uznaje dług, oraz przygotować sprawę do ewentualnego postępowania sądowego lub egzekucyjnego.

Etap przedprocesowy polega na uporządkowanych negocjacjach z dłużnikiem w celu uzyskania zapłaty, uzgodnienia harmonogramu spłat albo zawarcia innej ugody zabezpieczającej interes wierzyciela, takiej jak zwrot towaru, przeniesienie długu na osobę trzecią, potrącenie, ustanowienie zabezpieczenia lub inne rozwiązanie gospodarczo akceptowalne dla wierzyciela.

Komunikacja z dłużnikiem powinna być zgodna z prawem, udokumentowana i konsekwentna od samego początku. Pisemne wezwanie powinno wskazywać wierzyciela, dłużnika, dochodzoną kwotę, podstawę umowną lub prawną długu, termin zapłaty oraz dokumenty potwierdzające roszczenie. Dalsza komunikacja prowadzona pocztą, pocztą elektroniczną, telefonicznie lub przez komunikatory powinna wspierać tę samą pozycję prawną i pomagać ustalić, czy dłużnik uznaje dług, prosi o dodatkowy czas, kwestionuje roszczenie albo odmawia współpracy.

Po skierowaniu wezwania do zapłaty i przeprowadzeniu dalszej komunikacji okres do 60 dni jest zazwyczaj wystarczający, aby ustalić, czy dłużnik jest gotowy do zapłaty, wynegocjowania realnego porozumienia albo podtrzymania merytorycznego sporu. Okres ten stanowi praktyczny punkt odniesienia przy prowadzeniu sprawy, a nie termin ustawowy, i może zostać wydłużony, jeżeli uzgodniono plan spłaty. Jeżeli dłużnik ignoruje wezwanie, kwestionuje roszczenie bez wystarczających podstaw albo wstępna ocena wskazuje, że negocjacje prawdopodobnie nie przyniosą praktycznego rezultatu, kolejnym krokiem jest wybór drogi prawnej najlepiej odpowiadającej dostępnym dokumentom i profilowi dłużnika.

Przed rozpoczęciem sądowej windykacji należności wierzyciel powinien ustalić termin przedawnienia właściwy dla konkretnego roszczenia. Zgodnie z bahrajńskim prawem cywilnym ogólny termin przedawnienia zobowiązań osobistych wynosi 15 lat, chyba że szczególny przepis przewiduje inny termin. Bieg przedawnienia rozpoczyna się co do zasady od dnia wymagalności długu, a terminy oblicza się w dniach.

W przypadku zobowiązań kupców wynikających z działalności handlowej prowadzonej między nimi bahrajńskie prawo handlowe przewiduje 10-letni termin przedawnienia liczony od dnia wymagalności świadczenia, chyba że prawo ustanawia krótszy termin. Ten sam 10-letni termin ma znaczenie dla prawomocnych orzeczeń wydanych w sporach między kupcami związanych z ich działalnością handlową. Niektóre roszczenia mogą podlegać krótszym terminom, w tym wybrane roszczenia okresowe, wynagrodzenia zawodowe oraz szczególne kategorie roszczeń wskazane w prawie cywilnym.

Skutki upływu terminu przedawnienia są stosowane przez sąd wyłącznie wtedy, gdy powoła się na nie dłużnik, wierzyciele dłużnika albo inna osoba mająca interes prawny, również na etapie odwoławczym. Bieg przedawnienia może zostać przerwany przez czynności sądowe, wezwanie, zajęcie, zgłoszenie roszczenia w postępowaniu upadłościowym lub podziałowym, inną czynność wierzyciela podjętą w celu dochodzenia prawa przed sądem, a także przez wyraźne lub dorozumiane uznanie prawa wierzyciela przez dłużnika.

Po przerwaniu przedawnienia termin biegnie na nowo. W sprawach cywilnych, gdy dług został zasądzony prawomocnym orzeczeniem, nowy termin przedawnienia wynosi co do zasady 15 lat, z wyjątkiem okresowych świadczeń odnawialnych należnych po wydaniu orzeczenia. W przypadku prawomocnych orzeczeń między kupcami związanych z działalnością handlową należy uwzględnić 10-letni termin wynikający z prawa handlowego.

Prawo Bahrajnu przewiduje kilka dróg prowadzenia sądowej windykacji długów. W przypadku spornych roszczeń pieniężnych podstawową drogą jest zwykłe postępowanie sądowe przed właściwym sądem bahrajńskim. Jednocześnie niektóre roszczenia mogą zostać skierowane bezpośrednio do egzekucji, jeżeli wierzyciel posiada już dokument wykonawczy, taki jak prawomocne orzeczenie, wykonalne orzeczenie arbitrażowe, akt urzędowo poświadczony, zatwierdzona ugoda albo inny dokument, któremu prawo nadaje moc wykonawczą.

Sądy pierwszej instancji obejmują sąd niższej instancji oraz sąd wysokiej instancji. Sprawy cywilne i handlowe o wartości roszczenia do 5.000 dinarów bahrajńskich są co do zasady rozpoznawane przez sąd niższej instancji, natomiast sprawy cywilne i handlowe o wartości przekraczającej 5.000 dinarów bahrajńskich należą do właściwości sądu wysokiej instancji. Niektóre spory handlowe o wysokiej wartości i charakterze międzynarodowym mogą należeć do właściwości Bahrajńskiej Izby Rozstrzygania Sporów, w szczególności gdy wartość roszczenia przekracza 500.000 dinarów bahrajńskich i spełnione są ustawowe kryteria dotyczące instytucji finansowych, spółek handlowych lub międzynarodowego charakteru sporu.

Postępowanie sądowe jest zasadniczo prowadzone z wykorzystaniem elektronicznego składania pism, dokumentów i uiszczania opłat sądowych. Pozew powinien wskazywać strony, sąd, okoliczności sprawy, dochodzoną kwotę, podstawę prawną roszczenia oraz dowody. Jeżeli roszczenie dotyczy oznaczonej sumy pieniężnej, kwota powinna zostać wskazana jednoznacznie.

Postępowania przed sądami Bahrajnu prowadzone są zasadniczo w języku arabskim. Język angielski może mieć znaczenie w określonych sprawach, w tym w wybranych sporach o wysokiej wartości, sprawach przed Bahrajńską Izbą Rozstrzygania Sporów, sporach związanych z umowami lub korespondencją dopuszczającą ten język oraz w sprawach arbitrażowych, w których językiem arbitrażu jest język angielski. Dla zagranicznego wierzyciela oznacza to, że tłumaczenie i prawidłowe przygotowanie dokumentów są istotną częścią strategii procesowej.

Zwykła procedura sądowa rozpoczyna się od złożenia pozwu we właściwym sądzie. Po złożeniu pozwu i uiszczeniu opłaty sprawa zostaje zarejestrowana, a odpis pozwu doręcza się pozwanemu. Pozwany może w ciągu dziesięciu dni od daty zawiadomienia złożyć pisemną odpowiedź lub sprzeciw oraz dokumenty, na których się opiera. Jeżeli pozwany złoży sprzeciw, powód ma również dziesięć dni na przedstawienie dokumentów i wyjaśnień w odpowiedzi.

Po upływie tych terminów sąd wyznacza termin rozprawy i zawiadamia strony o obowiązku stawiennictwa. Przed rozpoznaniem sprawy co do istoty sąd sprawdza, czy pozew spełnia wymogi procesowe oraz czy pozwany został prawidłowo zawiadomiony i wezwany. W razie stwierdzenia uchybień procesowych sąd może odroczyć rozprawę i zarządzić ich usunięcie.

Jeżeli powód stawił się, a pozwany jest nieobecny, sąd po sprawdzeniu prawidłowości zawiadomienia może kontynuować rozpoznanie sprawy pod nieobecność pozwanego. Powód może przedstawić dowody albo wnieść o odroczenie i ponowne zawiadomienie pozwanego. Jeżeli pozwany stawi się przed zakończeniem rozprawy, sąd powinien poinformować go o czynnościach dokonanych pod jego nieobecność i może powtórzyć postępowanie w zakresie wymaganym przez interes wymiaru sprawiedliwości.

Sprawa jest rozpatrywana na pierwszej rozprawie, jeżeli jest to możliwe. Zarówno powód, jak i pozwany mogą jednak wnieść o odroczenie w celu przedstawienia dokumentu lub dowodu w odpowiedzi na obronę, zarzuty lub powództwo wzajemne drugiej strony. Odroczenie z tej samej przyczyny związanej z jedną ze stron nie powinno następować więcej niż jeden raz, a okres odroczenia nie może przekraczać trzech tygodni.

Podczas rozprawy sąd wysłuchuje stanowisk stron, w razie potrzeby przesłuchuje świadków, bada dowody pisemne i po przedstawieniu stanowisk przez strony może wydać orzeczenie bezpośrednio po zakończeniu rozprawy albo na innym wyznaczonym terminie.

W sprawach opartych na czekach Bahrajn przewiduje szczególną drogę wykonania, jeżeli czek został oznaczony przez bank jako niezrealizowany z powodu braku środków i zawiera klauzulę wykonawczą. W takim przypadku wierzyciel może złożyć wniosek o otwarcie akt egzekucyjnych, a sprawa jest prowadzona zgodnie z przepisami o egzekucji w sprawach cywilnych i handlowych. Ma to praktyczne znaczenie w sprawach handlowych, w których wierzyciel posiada kwalifikujący się czek niezrealizowany przez dłużnika.

Strony mogą uzgodnić, że orzeczenie sądu pierwszej instancji będzie ostateczne i nie będzie podlegało zaskarżeniu. W razie braku takiego porozumienia od orzeczenia sądu niższej instancji przysługuje odwołanie do sądu wysokiej instancji, od orzeczenia sądu wysokiej instancji przysługuje odwołanie do sądu apelacyjnego, a od orzeczenia sądu apelacyjnego można wnieść skargę do Sądu Kasacyjnego Bahrajnu. Termin na wniesienie odwołania wynosi 30 dni od daty zawiadomienia o zaskarżonym orzeczeniu. Orzeczenie Sądu Kasacyjnego jest ostateczne i nie podlega dalszemu zaskarżeniu.

W sprawach transgranicznych osobnym etapem może być uznanie i wykonanie zagranicznych orzeczeń sądowych w Bahrajnie. Wnioski o uznanie i nadanie wykonalności składa się do sądu wysokiej instancji. Zagraniczne orzeczenie powinno być co do zasady prawomocne i wykonalne, wydane przez sąd mający właściwość, oparte na prawidłowym zawiadomieniu pozwanego, niesprzeczne z orzeczeniem sądu bahrajńskiego oraz zgodne z porządkiem publicznym i zasadami moralności Bahrajnu. Po uznaniu orzeczenie jest wykonywane przez sąd egzekucyjny razem z orzeczeniami krajowymi.

W sprawach handlowych znaczenie mogą mieć również krajowe i zagraniczne orzeczenia arbitrażowe. Po wydaniu przez właściwy sąd nakazu wykonania orzeczenie arbitrażowe może stanowić dokument wykonawczy. Pozwala to wierzycielowi przejść od etapu uznania lub nadania wykonalności do środków egzekucyjnych skierowanych przeciwko majątkowi dłużnika w Bahrajnie.

Po uzyskaniu wykonalnego orzeczenia albo nakazu wykonania innego dokumentu wykonawczego wierzyciel powinien wszcząć postępowanie egzekucyjne przed sądem egzekucyjnym. W sprawach cywilnych prawomocne orzeczenie sądu tworzy co do zasady 15-letni termin dla dochodzenia wykonania. W przypadku prawomocnych orzeczeń wydanych w sporach między kupcami związanych z ich działalnością handlową bahrajńskie prawo handlowe przewiduje 10-letni termin przedawnienia.

Bahrajński system egzekucyjny opiera się na dekrecie z mocą ustawy nr 22 z 2021 r. o egzekucji w sprawach cywilnych i handlowych, z późniejszymi zmianami. W ramach przymusowego wykonania roszczenia wierzyciela mogą zostać zaspokojone przez zajęcie i potrącenie środków z rachunków bankowych dłużnika, zajęcie i sprzedaż ruchomości oraz nieruchomości, zajęcie papierów wartościowych, zajęcie udziałów w spółkach, a także zajęcie majątku lub wierzytelności znajdujących się u osób trzecich na rzecz dłużnika.

Sąd egzekucyjny może stosować praktyczne środki służące ustaleniu i zabezpieczeniu majątku. Mogą one obejmować ujawnienie majątku dłużnika, żądanie informacji od osób trzecich, działania dotyczące rachunków bankowych i majątku rejestrowego, monitorowanie transakcji związanych z majątkiem dłużnika oraz wpisanie długu do rejestru kredytowego dłużnika, jeżeli spełnione są warunki ustawowe. Zakaz podróży może również zostać zastosowany, gdy zachodzą przesłanki przewidziane przez prawo.

W przypadku spółek handlowych strategia egzekucyjna powinna uwzględniać szczególne zasady wykonywania roszczeń przeciwko spółkom. Spółka może uzyskać okres na zawarcie ugody w toku egzekucji, a jeżeli do ugody nie dojdzie, znaczenie mogą mieć obowiązki związane z ujawnieniem majątku oraz dalsze konsekwencje niewypłacalności. Dlatego etap egzekucji służy nie tylko bezpośredniemu odzyskaniu należności, lecz także ocenie, czy konieczne będą działania związane z upadłością, reorganizacją albo likwidacją dłużnika.

Dla wierzycieli zabezpieczonych znaczenie ma również bahrajńska regulacja dotycząca zabezpieczeń na majątku ruchomym, wprowadzona ustawą nr 3 z 2026 r. System ten tworzy ramy dla ustanawiania, rejestrowania, ustalania pierwszeństwa i wykonywania praw zabezpieczających na majątku ruchomym, w tym na wierzytelnościach, zapasach, sprzęcie, rachunkach bankowych oraz innych składnikach majątku. Wierzyciele zawierający transakcje zabezpieczone związane z Bahrajnem powinni uwzględniać ten system przy konstruowaniu dokumentów, ocenie pierwszeństwa zabezpieczeń i planowaniu odzyskania długu z majątku obciążonego zabezpieczeniem.

Alternatywną drogą odzyskania długu od spółki albo przedsiębiorcy może być postępowanie upadłościowe, reorganizacja albo likwidacja na podstawie bahrajńskiej ustawy o reorganizacji i upadłości. Ta droga może mieć znaczenie, gdy dłużnik nie jest w stanie płacić długów w terminie, wartość jego zobowiązań finansowych przewyższa wartość majątku, egzekucja z dostępnych aktywów jest nieskuteczna albo istnieją oznaki, że transakcje dłużnika powinny zostać zbadane w ramach masy upadłościowej.

Wierzyciel może zainicjować postępowanie upadłościowe w dwóch podstawowych sytuacjach: jeżeli dłużnik nie jest w stanie zapłacić długów w terminie wymagalności po otrzymaniu formalnego pisemnego wezwania i braku zapłaty w ciągu trzydziestu dni od zawiadomienia, albo jeżeli wartość zobowiązań finansowych dłużnika przekracza wartość jego majątku. Dług nie powinien być w całości objęty uzasadnionym sporem albo potrąceniem przed złożeniem wniosku.

Jeżeli kwota roszczenia jest niższa niż dwadzieścia tysięcy dinarów bahrajńskich, wszczęcie sprawy upadłościowej może nastąpić na podstawie roszczeń zgłoszonych przez co najmniej trzech wierzycieli. Przed zatwierdzeniem wszczęcia postępowania na wniosek wierzyciela sąd bada, czy dłużnik podlega ustawie upadłościowej, czy wniosek spełnia wymogi ustawowe oraz czy dłużnik nie jest w stanie płacić długów albo jego zobowiązania przewyższają majątek. Dłużnik może zgłosić sprzeciw wobec wniosku wierzyciela w ciągu piętnastu dni od zawiadomienia albo w terminie wyznaczonym przez sąd.

Wniosek wierzyciela powinien zawierać dane identyfikujące dłużnika, dane wierzycieli, kwotę i szczegóły każdego długu, dokumenty potwierdzające roszczenie, kopię formalnego wezwania oraz odpowiedź dłużnika, jeżeli została udzielona, a także wskazanie, czy wierzyciele wnoszą o rozpoczęcie reorganizacji czy likwidacji. Wnioskodawca może zostać zobowiązany do wpłacenia zabezpieczenia określonego przez sąd na pokrycie opłat, wydatków i kosztów zarządzania postępowaniem upadłościowym.

Po rozpoczęciu postępowania upadłościowego postępowania sądowe, działania prawne i postępowania egzekucyjne przeciwko masie upadłościowej są co do zasady wstrzymane. Masa upadłościowa obejmuje majątek i zobowiązania dłużnika w Bahrajnie lub za granicą w chwili zatwierdzenia albo tymczasowego zatwierdzenia rozpoczęcia postępowania, a także majątek nabyty później, prawa wobec osób trzecich, przychody z dalszego prowadzenia działalności dłużnika oraz majątek odzyskany w wyniku unieważnienia transakcji lub innych postępowań.

Jeżeli majątek dłużnika nie wystarcza na zaspokojenie wierzycieli, przepisy upadłościowe mogą pozwalać na unieważnienie transakcji lub zobowiązań, które wyrządziły szkodę wierzycielom. Do takich transakcji lub działań należą w szczególności zobowiązania zaciągnięte z zamiarem oszukania obecnych lub przyszłych wierzycieli albo wyrządzenia im szkody, transakcje, w których dłużnik nie otrzymał godziwego świadczenia wzajemnego albo zaciągnął zobowiązanie nieprzynoszące korzyści w stanie niewypłacalności lub prowadzące do niewypłacalności, a także działania i płatności przyznające pierwszeństwo jednemu wierzycielowi przed innymi.

Wniosek o unieważnienie takiej transakcji lub zobowiązania należy złożyć w ciągu sześciu miesięcy od daty zatwierdzenia rozpoczęcia postępowania upadłościowego. Termin ten wynosi jeden rok, jeżeli stroną przeciwną jest osoba powiązana. W wyniku unieważnienia majątek lub wartość wyprowadzona z majątku dłużnika może zostać zwrócona do masy upadłościowej, zwiększając aktywa dostępne do podziału między wierzycieli oraz do pokrycia kosztów postępowania upadłościowego.

W przypadku długów zabezpieczonych wstrzymanie działań dotyczących zabezpieczonych wierzytelności ma własne zasady. Wstrzymanie dotyczące długów zabezpieczonych może zakończyć się po stu dwudziestu dniach od zatwierdzenia przez sąd rozpoczęcia postępowania upadłościowego, chyba że sąd przedłuży je w celu zachowania lub zwiększenia wartości masy upadłościowej. Ma to znaczenie dla wierzycieli, których roszczenia są zabezpieczone, ponieważ ich strategia odzyskania długu może zależeć od relacji między egzekucją, prawami z zabezpieczenia oraz reorganizacją albo likwidacją dłużnika.

Jeżeli potrzebujesz wsparcia w zakresie windykacji w Bahrajnie, Grandliga może pomóc na wszystkich kluczowych etapach sprawy: analizie dłużnika i dokumentów, przygotowaniu strategii wezwania do zapłaty, negocjacjach przedprocesowych, ocenie terminu przedawnienia, przygotowaniu do postępowania sądowego, pracy ze sprawami opartymi na czekach, uznaniu i wykonaniu zagranicznych orzeczeń sądowych oraz orzeczeń arbitrażowych, planowaniu egzekucji, działaniach związanych z upadłością oraz koordynacji strategii transgranicznej. Właściwa droga zależy od statusu dłużnika, dostępnych dokumentów, majątku, terminu przedawnienia, ryzyka sporu oraz tego, czy wierzyciel posiada już dokument wykonawczy.

05.11.2024

176