Zagraniczny dostawca dowiaduje się, że dłużnik z nieuregulowanym zobowiązaniem w ZEA może opuścić kraj w ciągu najbliższych dni. Główny pozew nie został jeszcze wniesiony, a uzyskanie orzeczenia przed wyjazdem dłużnika może być niemożliwe.
W takiej sytuacji federalne przepisy proceduralne ZEA nie zawsze wymagają oczekiwania na rozpoczęcie głównego postępowania. Artykuł 324 Federalnego Dekretu-Ustawy nr 42 z 2022 r. pozwala wierzycielowi, przy spełnieniu określonych warunków, wystąpić o zakaz wyjazdu jeszcze przed wniesieniem głównego pozwu.
Jest to środek zabezpieczający, a nie sposób bezpośredniego odzyskania pieniędzy. Jego celem jest ochrona pozycji wierzyciela, gdy istnieje rzeczywiste ryzyko, że dłużnik opuści ZEA w toku dochodzenia należności.
Kiedy wierzyciel może wystąpić o zakaz przed wniesieniem pozwu?
W przypadku zwykłego roszczenia pieniężnego artykuł 324 wymaga istnienia poważnych podstaw do obawy, że dłużnik może opuścić ZEA, a co do zasady ustanawia minimalną wartość zadłużenia na poziomie 10 000 AED. Przepisy przewidują odrębne wyjątki dla niektórych kategorii zobowiązań, w tym ustalonych obowiązków alimentacyjnych, zobowiązań związanych z pracą oraz określonych obowiązków wykonania albo zaniechania określonej czynności.
Jeżeli wysokość długu jest już ustalona, zobowiązanie powinno być wymagalne i niezależne od warunku.
W sporach handlowych ma to praktyczne znaczenie. Przeterminowana faktura za dostarczony towar o uzgodnionej cenie znajduje się w innej sytuacji dowodowej niż roszczenie, którego wysokość nadal zależy od spornych szkód, niepełnego wykonania umowy lub przyszłego zdarzenia.
Warunki zastosowania środka należy oceniać łącznie. Sam dług przekraczający 10 000 AED nie daje wierzycielowi automatycznego prawa do uzyskania zakazu wyjazdu. Konieczne jest również wykazanie wymaganego prawem ryzyka opuszczenia kraju oraz spełnienie warunków dotyczących samego zobowiązania.
Co w przypadku, gdy dokładna wysokość długu nie została jeszcze ustalona?
Brak ostatecznie ustalonej kwoty roszczenia nie wyklucza automatycznie zastosowania tego środka.
Artykuł 324 pozwala sędziemu wstępnie określić wysokość zadłużenia, jeżeli nie została ona jeszcze ostatecznie ustalona. W takim przypadku obowiązują dodatkowe zabezpieczenia: roszczenie wierzyciela musi być poparte dowodami pisemnymi, a wierzyciel powinien przedstawić zabezpieczenie zaakceptowane przez sąd na pokrycie ewentualnej szkody dłużnika, jeżeli zakaz wyjazdu okaże się później nieuzasadniony.
Może to mieć znaczenie, gdy samo istnienie zobowiązania wynika z dokumentów, ale jego końcowa wartość wymaga dodatkowego obliczenia. Wstępne określenie kwoty nie rozstrzyga sporu co do meritum. Pozwala jedynie ocenić, czy wniosek o zastosowanie środka zabezpieczającego może zostać uwzględniony.
Ryzyko wyjazdu trzeba wykazać oddzielnie
Do zastosowania artykułu 324 nie wystarczy samo udowodnienie istnienia długu. Prawo wymaga poważnych podstaw do obawy, że dłużnik opuści kraj.
Wierzyciel powinien więc oddzielić dowody potwierdzające zadłużenie od dowodów wskazujących na ryzyko wyjazdu. Przepisy nie zawierają zamkniętego katalogu okoliczności, które automatycznie potwierdzają takie ryzyko, dlatego wniosek powinien opierać się na konkretnych faktach danej sprawy.
Jeżeli przedstawione dokumenty są niewystarczające, sędzia może przeprowadzić krótkie postępowanie wyjaśniające przed podjęciem decyzji.
Dla wierzyciela handlowego oznacza to, że materiał dowodowy warto gromadzić z wyprzedzeniem. Umowa, faktury, potwierdzenia dostawy, uznanie długu i korespondencja mogą potwierdzać samo roszczenie, podczas gdy informacje dotyczące planowanego wyjazdu dłużnika pełnią inną funkcję procesową. Jedne dowody nie zastępują drugich.
Co może nakazać sąd?
Jeżeli zakaz wyjazdu zostanie wydany, odpowiednie zarządzenie jest przekazywane do punktów wyjazdu z ZEA. Artykuł 324 pozwala również sędziemu zobowiązać dłużnika do złożenia paszportu do depozytu sądowego.
Sam zakaz wyjazdu nie powoduje jednak przekazania środków wierzycielowi, nie prowadzi automatycznie do zajęcia rachunku bankowego i nie rozstrzyga sporu o istnienie długu. Wierzyciel nadal musi skorzystać z właściwego postępowania dotyczącego dochodzenia roszczenia, a w razie potrzeby również z postępowania egzekucyjnego.
Podstawowe sposoby dochodzenia i egzekwowania należności zostały omówione w przewodniku Grandliga dotyczącym windykacji w Zjednoczonych Emiratach Arabskich. Zakaz wyjazdu należy więc traktować jako instrument ochronny w ramach szerszej strategii odzyskiwania należności, a nie jako jej zamiennik.
Po wydaniu zakazu wierzyciel ma tylko osiem dni na wniesienie głównego pozwu
Jest to jedna z najważniejszych konsekwencji proceduralnych zastosowania tego środka przed rozpoczęciem głównego postępowania.
Artykuł 325 przewiduje możliwość uchylenia zakazu, jeżeli wierzyciel nie wykaże, że powództwo dotyczące długu zostało wniesione w ciągu ośmiu dni od dnia wydania zakazu wyjazdu.
Wierzyciel korzystający z artykułu 324 jako pilnego środka przed wniesieniem pozwu musi więc być gotowy niemal natychmiast rozpocząć główne postępowanie. Uzyskanie zabezpieczenia, a następnie opóźnienie pozwu może doprowadzić do utraty uzyskanej ochrony.
Artykuł 325 reguluje również dalszy etap sprawy. Jeżeli wierzyciel uzyska prawomocne orzeczenie, lecz nie rozpocznie jego egzekucji w ciągu 30 dni od chwili, gdy orzeczenie stanie się prawomocne, może to również stanowić podstawę do wygaśnięcia zakazu.
Jak dłużnik może doprowadzić do uchylenia zakazu?
Zakaz wyjazdu nie musi obowiązywać aż do chwili, gdy dłużnik osobiście spłaci całą należność.
Artykuł 325 przewiduje kilka sytuacji, w których ograniczenie może zostać uchylone. Może to nastąpić między innymi wtedy, gdy ustaną podstawy jego zastosowania, wierzyciel pisemnie zgodzi się na uchylenie zakazu, dłużnik przedstawi akceptowalną gwarancję bankową lub wypłacalnego poręczyciela albo wpłaci do sądu kwotę pokrywającą dług i związane z nim koszty.
Osoba objęta zakazem może również zakwestionować wydane zarządzenie w przewidzianym prawem trybie. Takie uprawnienie przysługuje również wnioskodawcy, którego wniosek o zastosowanie środka został oddalony.
Co powinien przygotować zagraniczny wierzyciel?
Artykuł 324 nie ustanawia jednego uniwersalnego zestawu dokumentów dla wszystkich sporów handlowych. Przygotowanie powinno odpowiadać okolicznościom, które sąd będzie musiał ocenić.
Wierzyciel powinien zazwyczaj być w stanie udokumentować:
- podstawę prawną powstania długu;
- wysokość dochodzonego roszczenia lub sposób jego wstępnego określenia;
- wymagalność płatności, jeżeli kwota roszczenia została już ustalona;
- dowody pisemne, gdy konieczne jest wstępne określenie wysokości długu;
- okoliczności potwierdzające ryzyko opuszczenia ZEA przez dłużnika;
- możliwość przedstawienia zabezpieczenia zaakceptowanego przez sąd, jeżeli wymaga tego artykuł 324.
Dlatego wniosku o zakaz wyjazdu nie należy automatycznie dołączać do każdej sprawy windykacyjnej. Podstawy ograniczenia możliwości wyjazdu powinny być oceniane niezależnie od zasadności samego roszczenia pieniężnego.
Szybkie działanie może zmienić pozycję wierzyciela
Jeżeli wierzyciel otrzymuje wiarygodne informacje, że dłużnik zamierza w najbliższym czasie opuścić ZEA, czas staje się jednym z kluczowych czynników. Artykuł 324 pozwala reagować jeszcze przed wniesieniem głównego pozwu, ale wyłącznie wtedy, gdy spełnione są wymagane prawem warunki i wierzyciel jest gotowy niezwłocznie rozpocząć właściwe postępowanie.
Jeżeli dłużnik już wyjechał z kraju, strategia dochodzenia należności ulega zmianie. Konieczne może być poszukiwanie aktywów, prowadzenie postępowania w państwie, w którym znajduje się dłużnik lub jego majątek, a także uznanie i wykonanie orzeczenia za granicą. Tę sytuację omawia odrębny materiał Grandliga dotyczący windykacji należności od dłużnika, który uciekł za granicę.
Niniejszy artykuł dotyczy federalnych zasad postępowania cywilnego stosowanych w Zjednoczonych Emiratach Arabskich. Jeżeli spór podlega jurysdykcji sądów Międzynarodowego Centrum Finansowego w Dubaju lub Międzynarodowego Centrum Finansowego w Abu Zabi, kwestie proceduralne rozpatrywane są zgodnie z zasadami właściwego systemu sądowego.
