Windykacja w Serbii

Postępowanie dotyczące windykacji w Serbii rozpoczyna się od prawnej i praktycznej oceny dłużnika, dokumentów potwierdzających należność oraz realnych perspektyw odzyskania środków. Na tym etapie należy ustalić, czy dłużnik jest spółką, przedsiębiorcą czy osobą fizyczną, czy nadal prowadzi działalność, czy istnieją wobec niego sprawy sądowe, postępowania egzekucyjne, zablokowane rachunki bankowe, oznaki niewypłacalności albo okoliczności, które mogą utrudnić dochodzenie roszczenia.

W przypadku dłużników będących podmiotami gospodarczymi analiza powinna obejmować dane dostępne w serbskim rejestrze przedsiębiorców, w tym status rejestracyjny, historię zmian, dostępne sprawozdania finansowe oraz informacje istotne dla oceny majątku i aktywności dłużnika. Dla wyboru strategii przydatne jest również ustalenie, czy dłużnik widnieje w systemie przymusowej windykacji Narodowego Banku Serbii, ponieważ blokada rachunków może mieć bezpośredni wpływ na wybór między negocjacjami, postępowaniem sądowym, egzekucją i postępowaniem upadłościowym.

Jeżeli wobec dłużnika nie występują takie postępowania lub blokady, które czynią dobrowolne odzyskanie należności mało realnym, a dłużnik nadal prowadzi działalność gospodarczą, zasadne jest wykorzystanie etapu przedsądowego.

Etap ten obejmuje uporządkowane negocjacje z dłużnikiem w celu uzyskania zapłaty, uzgodnienia harmonogramu spłaty, uzyskania uznania długu, zwrotu towaru, przeniesienia długu na osobę trzecią, potrącenia wzajemnych zobowiązań albo zawarcia innego zgodnego z prawem porozumienia.

Komunikacja z dłużnikiem rozpoczyna się po wysłaniu pisemnego wezwania pocztą, pocztą elektroniczną, telefonicznie albo za pomocą komunikatora. Głównym celem jest kontakt z osobami uprawnionymi do podejmowania decyzji, ustalenie stanowiska dłużnika, zabezpieczenie dowodów korespondencji oraz ocena, czy należność można odzyskać bez procesu. Jeżeli etap przedsądowy nie przynosi praktycznego rezultatu albo wstępna analiza pokazuje, że nie jest właściwy, kolejnym krokiem jest sądowe dochodzenie należności.

Przed podjęciem działań prawnych należy ocenić termin przedawnienia. Zgodnie z serbską ustawą o zobowiązaniach ogólny termin przedawnienia wynosi 10 lat, chyba że ustawa przewiduje krótszy termin. Wzajemne roszczenia osób prawnych wynikające z umów sprzedaży towarów i świadczenia usług, w tym roszczenia o zwrot wydatków związanych z takimi umowami, co do zasady przedawniają się po 3 latach. Termin ten biegnie odrębnie dla każdej dostawy, wykonanej pracy albo usługi.

Upływ terminu przedawnienia nie pozbawia wierzyciela samej możliwości wniesienia pozwu, ponieważ sąd nie stosuje przedawnienia z urzędu. Jeżeli jednak dłużnik powoła się na przedawnienie w toku postępowania, roszczenie może zostać oddalone. Bieg przedawnienia może zostać przerwany przez uznanie długu przez dłużnika, w tym częściową zapłatę, zapłatę odsetek albo ustanowienie zabezpieczenia, a także przez wniesienie pozwu lub podjęcie innej czynności przed sądem albo właściwym organem w celu ustalenia, zabezpieczenia lub przymusowego dochodzenia roszczenia. Samo pisemne albo ustne wezwanie dłużnika do zapłaty nie wystarcza do przerwania biegu przedawnienia.

Republika Serbii jest również stroną Konwencji Organizacji Narodów Zjednoczonych o przedawnieniu w międzynarodowej sprzedaży towarów z 1974 r. Jeżeli roszczenie mieści się w zakresie zastosowania tej konwencji i dotyczy międzynarodowej sprzedaży towarów objętej jej regulacją, zastosowanie może mieć 4-letni termin przedawnienia.

W zależności od wartości roszczenia, dostępnych dokumentów i stanowiska dłużnika prawo serbskie przewiduje kilka możliwości sądowego dochodzenia należności:

1. Postępowanie ogólne stosuje się wtedy, gdy sprawy nie można skutecznie rozpoznać w trybie nakazu zapłaty, gdy dłużnik kwestionuje roszczenie albo gdy spór powinien zostać rozpoznany w zwykłym postępowaniu cywilnym lub gospodarczym. Postępowanie to obejmuje wniesienie pozwu, doręczenie pozwu pozwanemu, umożliwienie pozwanemu złożenia odpowiedzi, przeprowadzenie rozpraw, jeżeli są potrzebne, oraz ocenę dowodów przedstawionych przez strony.

W wyniku rozpoznania sprawy sąd wydaje wyrok, który staje się prawomocny po upływie terminu do wniesienia środka odwoławczego, jeżeli nie został on wniesiony, albo po zakończeniu postępowania przed sądem drugiej instancji.

Strona niezadowolona z wyroku sądu pierwszej instancji może wnieść apelację w terminie 15 dni od dnia doręczenia odpisu wyroku, chyba że szczególna regulacja przewiduje inny termin. Co do zasady sąd drugiej instancji rozpoznaje apelację bez przeprowadzania rozprawy. Jeżeli rozprawa nie jest przeprowadzana, sąd drugiej instancji powinien wydać rozstrzygnięcie najpóźniej w terminie dziewięciu miesięcy od dnia otrzymania akt sprawy z sądu pierwszej instancji.

Prawomocny wyrok sądu drugiej instancji może zostać zaskarżony nadzwyczajnym środkiem prawnym do Sądu Najwyższego w terminie 30 dni od dnia doręczenia wyroku, jeżeli spełnione są ustawowe warunki dopuszczalności tego środka. W sporach majątkowych środek ten co do zasady nie jest dopuszczalny, jeżeli wartość zaskarżonej części sporu nie przekracza równowartości 40 000 euro w dinarach serbskich, a w sporach gospodarczych równowartości 100 000 euro, obliczonej według średniego kursu Narodowego Banku Serbii z dnia wniesienia pozwu.

2. Tryb wydania nakazu zapłaty stosuje się do wymagalnych roszczeń pieniężnych, które są poparte wiarygodnymi dokumentami dołączonymi do pozwu oraz dowodem uprzedniego wezwania dłużnika do zapłaty zaległej należności. Do takich dokumentów mogą należeć dokumenty urzędowe, uwierzytelnione dokumenty prywatne, weksle i czeki, wyciągi z uwierzytelnionych ksiąg handlowych, faktury oraz inne dokumenty mające moc dokumentu urzędowego na podstawie szczególnych przepisów. Sąd może wydać nakaz zapłaty także wtedy, gdy powód wyraźnie o to nie wnosił, jeżeli spełnione są wszystkie ustawowe warunki.

Nakaz zapłaty wydawany jest bez przeprowadzania rozprawy. W nakazie sąd zobowiązuje pozwanego do zaspokojenia roszczenia i kosztów w terminie 8 dni od doręczenia, a w sporach wekslowych i czekowych w terminie 3 dni, albo do wniesienia sprzeciwu w tym samym terminie. Jeżeli pozwany nie wniesie sprzeciwu w terminie, nakaz zapłaty staje się prawomocny w niezaskarżonej części.

Jeżeli dłużnik wniesie sprzeciw w terminie, sąd wyznacza rozprawę główną, a sprawa jest dalej rozpoznawana w postępowaniu spornym. W orzeczeniu kończącym sprawę sąd rozstrzyga, czy nakaz zapłaty pozostaje w mocy w całości albo w części, czy też zostaje uchylony.

3. Postępowanie w sprawach małej wartości stosuje się do roszczeń pieniężnych, których wartość nie przekracza równowartości 3 000 euro w dinarach serbskich w zwykłych sporach cywilnych oraz 30 000 euro w sporach gospodarczych, według średniego kursu Narodowego Banku Serbii z dnia wniesienia pozwu. Postępowanie to opiera się na ogólnej logice procesu, ale przewiduje uproszczenia proceduralne: pozwu nie doręcza się pozwanemu w celu złożenia pisemnej odpowiedzi, nie przeprowadza się posiedzenia przygotowawczego, a apelacja jest ograniczona do istotnych naruszeń przepisów postępowania i błędnego zastosowania prawa materialnego. Termin na wniesienie apelacji w sprawach małej wartości wynosi 8 dni, a od orzeczenia sądu drugiej instancji nie przysługuje nadzwyczajny środek zaskarżenia.

Jeżeli wierzyciel posiada już zagraniczny wyrok sądowy przeciwko serbskiemu dłużnikowi albo przeciwko dłużnikowi posiadającemu majątek w Serbii, kolejnym etapem jest uznanie i wykonanie zagranicznego orzeczenia sądowego w Serbii. Zagraniczne orzeczenie sądowe wywołuje skutki prawne w Serbii dopiero po jego uznaniu przez sąd serbski. Do wniosku o uznanie należy zwykle dołączyć zagraniczne orzeczenie oraz zaświadczenie potwierdzające jego prawomocność zgodnie z prawem państwa, w którym zostało wydane.

Dla wykonania zagranicznego orzeczenia konieczne jest również przedstawienie zaświadczenia o jego wykonalności zgodnie z prawem państwa pochodzenia. Sąd serbski może odmówić uznania lub wykonania, jeżeli na przykład dłużnik nie mógł uczestniczyć w zagranicznym postępowaniu z powodu nieprawidłowego doręczenia, sprawa należy do wyłącznej jurysdykcji sądów serbskich, w tej samej sprawie istnieje już prawomocne orzeczenie serbskie albo uznane orzeczenie zagraniczne, uznanie byłoby sprzeczne z porządkiem publicznym albo brak jest wzajemności.

Po uzyskaniu prawomocnego orzeczenia, jeżeli dłużnik nie wykonuje go dobrowolnie, wierzyciel powinien wszcząć postępowanie egzekucyjne. W Serbii egzekucję prowadzą sądy oraz publiczni wykonawcy na podstawie tytułów wykonawczych i wiarygodnych dokumentów. W przypadku roszczeń pieniężnych egzekucja może być skierowana do rachunków bankowych dłużnika, wynagrodzenia, wierzytelności, ruchomości, nieruchomości, instrumentów finansowych, udziałów w spółkach oraz innych praw majątkowych.

W praktyce szczególne znaczenie ma egzekucja z rachunków bankowych. Narodowy Bank Serbii prowadzi przymusową windykację ze wszystkich rachunków dłużnika prowadzonych w bankach, w tym z rachunków w dinarach serbskich i rachunków walutowych, bez zgody dłużnika oraz według ustawowej kolejności pierwszeństwa. Jeżeli wierzycielem jest zagraniczna osoba fizyczna albo osoba prawna, zasądzone kwoty mogą być wykonywane na rzecz rachunków nierezydentów w równowartości dinarowej długu wyrażonego w walucie obcej. Egzekucja z rachunków może obejmować również blokadę numeru identyfikacyjnego dłużnika, blokadę wszystkich jego rachunków we wszystkich bankach oraz zakaz otwierania nowych rachunków dla takiego dłużnika.

Jeżeli postępowanie egzekucyjne nie prowadzi do odzyskania należności, a dłużnik wykazuje oznaki niewypłacalności, postępowanie upadłościowe może stać się odrębnym sposobem dochodzenia roszczeń. Zgodnie z serbskimi przepisami upadłość może zostać otwarta, jeżeli występuje co najmniej jedna ustawowa podstawa, w tym trwała niezdolność do płacenia, grożąca niezdolność do płacenia, nadmierne zadłużenie, niewykonywanie przyjętego planu reorganizacji albo uzyskanie planu reorganizacji w sposób oszukańczy lub sprzeczny z prawem.

Wierzyciel może złożyć wniosek o otwarcie postępowania w przypadku trwałej niezdolności dłużnika do płacenia, niewykonywania przyjętego planu reorganizacji albo uzyskania tego planu w sposób oszukańczy lub sprzeczny z prawem. Trwała niezdolność do płacenia występuje między innymi wtedy, gdy dłużnik nie jest w stanie wykonać zobowiązań pieniężnych w terminie 45 dni od ich wymagalności. W praktyce windykacyjnej ciągła blokada rachunków bankowych może być również istotnym sygnałem przy ocenie ryzyka niewypłacalności oraz sensu dalszej indywidualnej egzekucji.

W związku z postępowaniem upadłościowym albo innymi działaniami zmierzającymi do odzyskania należności wierzyciel może również ocenić, czy istnieją podstawy do dochodzenia odpowiedzialności od osób stojących za spółką dłużnika. Zgodnie z serbskim prawem spółek komandytariusz, wspólnik spółki z ograniczoną odpowiedzialnością albo akcjonariusz, który nadużywa zasady ograniczonej odpowiedzialności, może odpowiadać za zobowiązania spółki.

Jest to mechanizm wyjątkowy i wymaga wykazania nadużycia, na przykład wykorzystania spółki do celu zakazanego, rozporządzania majątkiem spółki jak majątkiem osobistym, wykorzystywania spółki lub jej majątku w celu wyrządzenia szkody wierzycielom albo zmniejszenia majątku spółki dla własnej korzyści lub korzyści osób trzecich, mimo wiedzy albo obowiązku wiedzy, że spółka nie będzie mogła wykonywać swoich zobowiązań. Wierzyciel powinien również uwzględnić terminy na wniesienie takiego roszczenia: sześć miesięcy od dnia uzyskania wiedzy o nadużyciu, nie później jednak niż pięć lat od dnia nadużycia.

Jeżeli potrzebujesz wsparcia w zakresie windykacji w Serbii, nasz zespół może pomóc na każdym etapie sprawy: przy ocenie dłużnika, analizie umów i dowodów, negocjacjach przedsądowych, przygotowaniu strategii procesowej, postępowaniu nakazowym, zwykłym postępowaniu sądowym, uznaniu i wykonaniu zagranicznego orzeczenia, egzekucji przymusowej, działaniach związanych z niewypłacalnością oraz ocenie ryzyk odpowiedzialności wynikających z nadużycia zasady ograniczonej odpowiedzialności. Pomagamy wierzycielom wybrać prawnie uzasadnioną i gospodarczo racjonalną strategię odzyskania należności, uwzględniając status dłużnika, dostępne dokumenty, majątek oraz możliwe procedury w Serbii.

12.06.2024

375