Wierzyciel może wiedzieć, że na własnych rachunkach bankowych dłużnika w Kalifornii znajduje się niewiele środków, a mimo to znaczna wartość ekonomiczna pozostaje poza jego bezpośrednią kontrolą.
Klient może być winien dłużnikowi znaczną kwotę z nieopłaconej faktury. Partner biznesowy może przechowywać sprzęt należący do dłużnika. Inna spółka może kontrolować majątek, w którym dłużnik ma interes majątkowy.
Prawo Kalifornii przewiduje dla takich sytuacji szczególny mechanizm stosowany po wydaniu orzeczenia. Zgodnie z sekcją 708.120 kalifornijskiego Kodeksu postępowania cywilnego sąd może nakazać osobie trzeciej stawienie się na badanie, jeżeli istnieją podstawy, by sądzić, że osoba ta posiada lub kontroluje majątek, w którym dłużnik ma interes, albo jest winna dłużnikowi więcej niż 250 dolarów amerykańskich.
Mechanizm ten stanowi część szerszego procesu windykacji w USA, w którym dostępne środki egzekucyjne zależą w dużej mierze od prawa konkretnego stanu, miejsca pobytu dłużnika oraz położenia jego aktywów.
Jeżeli wierzyciel musi najpierw ustalić, jaki majątek należy bezpośrednio do dłużnika, właściwym punktem wyjścia może być badanie dłużnika w Kalifornii. Badanie osoby trzeciej służy innemu celowi: dotyczy majątku lub należności znajdujących się poza bezpośrednim posiadaniem dłużnika.
Kiedy sąd w Kalifornii może nakazać osobie trzeciej stawienie się
Sekcja 708.120 pozwala wierzycielowi dysponującemu orzeczeniem zwrócić się o nakaz zobowiązujący osobę trzecią do stawienia się przed sądem albo przed osobą wyznaczoną przez sąd w celu przeprowadzenia badania.
Wierzyciel musi przekonać sąd, poprzez pisemne oświadczenie pod przysięgą lub w inny dopuszczalny sposób, że istnieją podstawy do przyjęcia jednego z dwóch scenariuszy:
- osoba trzecia posiada lub kontroluje majątek, w którym dłużnik ma interes majątkowy;
- osoba trzecia jest winna dłużnikowi więcej niż 250 dolarów amerykańskich.
Oświadczenie wierzyciela może opierać się na posiadanych informacjach i uzasadnionym przekonaniu. Dzięki temu mechanizm może być użyteczny również wtedy, gdy wierzyciel nie ma jeszcze pełnego zestawu dokumentów potwierdzających dane powiązanie.
Nie oznacza to jednak, że można wzywać dowolnego klienta, dostawcę lub partnera handlowego jedynie w nadziei, że podczas badania uda się znaleźć jakiś wartościowy składnik majątku.
Powinna istnieć faktyczna podstawa do twierdzenia, że osoba trzecia rzeczywiście posiada odpowiedni majątek albo jest winna pieniądze dłużnikowi.
Dla zagranicznego wierzyciela odpowiednie przygotowanie faktyczne może mieć szczególne znaczenie. Przydatne mogą być faktury, umowy, dokumenty płatnicze, korespondencja, dane z rejestrów publicznych, informacje uzyskane od dłużnika lub dokumenty potwierdzające trwającą relację handlową.
Klient winny pieniądze dłużnikowi może sam stać się przedmiotem badania
Rozważmy typową sytuację handlową.
Zagraniczny dostawca uzyskuje w Kalifornii orzeczenie pieniężne przeciwko dystrybutorowi. Na znanych wierzycielowi rachunkach spółki znajduje się niewiele środków, ale jeden z jej dużych klientów nadal jest jej winien 85 000 dolarów amerykańskich za dostarczony towar.
Wartość ekonomiczna nie znajduje się więc na rachunku bankowym dłużnika. Istnieje w postaci należności wobec klienta.
Sekcja 708.120 pozwala wierzycielowi włączyć takiego klienta do procedury wykonywania orzeczenia i przeprowadzić jego badanie w odniesieniu do tej należności.
Badanie może pomóc ustalić między innymi:
- czy klient rzeczywiście jest winien pieniądze dłużnikowi;
- jaka kwota pozostaje do zapłaty;
- czy termin płatności już nastąpił;
- czy część faktury została już opłacona;
- czy klient powołuje się na potrącenie, korektę lub inne zarzuty umowne;
- czy sama należność jest sporna;
- czy osoba trzecia posiada również inne mienie należące do dłużnika.
Na tym polega zasadnicza różnica w stosunku do bezpośredniego badania samego dłużnika.
Celem procedury nie jest wyłącznie zapytanie dłużnika, gdzie znajdują się jego pieniądze. Wierzyciel może uzyskać informacje bezpośrednio od podmiotu, który faktycznie posiada majątek albo sam jest zobowiązany do zapłaty na rzecz dłużnika.
Dla osoby trzeciej obowiązuje krótszy termin doręczenia
Zasady doręczenia istotnie różnią się od tych dotyczących standardowego badania dłużnika.
Nakaz wydany na podstawie sekcji 708.120 powinien co do zasady zostać osobiście doręczony osobie trzeciej co najmniej 10 dni przed terminem badania.
Kopia nakazu musi zostać również doręczona dłużnikowi nie później niż 10 dni przed badaniem. W okolicznościach przewidzianych ustawą można ją doręczyć dłużnikowi osobiście albo przesłać pocztą.
Krótszy termin jest jedną z praktycznych różnic pomiędzy dwoma kalifornijskimi mechanizmami badania.
Wierzyciel znający 30-dniowy termin stosowany przy standardowym badaniu dłużnika nie powinien automatycznie przyjmować tego samego harmonogramu w przypadku badania osoby trzeciej.
Prawidłowe doręczenie pozostaje kluczowe, ponieważ mogą być z nim związane istotne skutki prawne.
Zwrotu kosztów dojazdu nie można pominąć
Istnieje jeszcze jeden wymóg techniczny, który łatwo przeoczyć.
Przy doręczaniu nakazu osobie trzeciej wierzyciel musi również zaoferować przewidziany prawem zwrot kosztów dojazdu.
Jeżeli należna kwota nie zostanie zaoferowana, nakaz badania jest nieskuteczny.
Nie jest to zatem drobny szczegół administracyjny.
Wierzyciel może prawidłowo ustalić osobę trzecią, uzyskać nakaz i zorganizować osobiste doręczenie, a mimo to podważyć skuteczność całej procedury, jeśli nie spełni tego dodatkowego wymogu.
W przypadku zagranicznego wierzyciela koordynującego egzekucję z innego kraju dokumenty przeznaczone do doręczenia powinny zostać wcześniej dokładnie sprawdzone.
Należy upewnić się nie tylko, kto i kiedy dokona doręczenia, lecz także czy przygotowano wszystkie dokumenty i należności wymagane do jego skuteczności.
Wystarczająco dokładny opis należności może ustanowić roczne zabezpieczenie
Sekcja 708.120 przewiduje również mechanizm o istotnym znaczeniu dla egzekucji.
Jeżeli we wniosku wierzyciela oraz dołączonym oświadczeniu majątek lub dług zostaną opisane na tyle dokładnie, aby można je było zidentyfikować, doręczenie nakazu osobie trzeciej ustanawia zabezpieczenie.
Może ono obejmować:
- interes majątkowy dłużnika w mieniu posiadanym lub kontrolowanym przez osobę trzecią;
- dług osoby trzeciej wobec dłużnika.
Zabezpieczenie obowiązuje przez rok od daty wydania nakazu, chyba że sąd przedłuży jego okres albo uchyli je wcześniej.
Mechanizm ten istotnie różni się od zabezpieczenia powstającego przy bezpośrednim badaniu samego dłużnika.
Nie chodzi tu o szerokie zabezpieczenie wynikające z doręczenia nakazu dłużnikowi. Zabezpieczenie na podstawie sekcji 708.120 jest związane z konkretnym majątkiem lub konkretną należnością znajdującą się u osoby trzeciej oraz z tym, jak dokładnie zostały one opisane we wniosku wierzyciela.
Dlatego precyzja opisu ma praktyczne znaczenie.
Jeżeli wierzyciel wie, że określony klient jest winien pieniądze na podstawie konkretnej umowy lub faktury, odpowiednio szczegółowe opisanie tej należności może mieć znaczenie nie tylko dla określenia przedmiotu badania.
Od jakości opisu może zależeć także powstanie przewidzianego ustawą zabezpieczenia po doręczeniu nakazu.
Samo zabezpieczenie nie oznacza jeszcze faktycznej zapłaty
Powstanie zabezpieczenia nie oznacza, że wierzyciel automatycznie otrzymuje pieniądze należne dłużnikowi od osoby trzeciej.
Nakaz badania sam w sobie nie stanowi ostatecznego ustalenia, że osoba trzecia rzeczywiście jest winna dłużnikowi wskazaną kwotę.
Osoba trzecia może zakwestionować istnienie długu.
Może na przykład twierdzić, że:
- faktura została już zapłacona;
- towar został odrzucony;
- usługi zostały wykonane wadliwie;
- termin płatności jeszcze nie nastąpił;
- zastosowanie mają potrącenia umowne;
- istnieje wierzytelność wzajemna podlegająca potrąceniu;
- majątek należy do innej osoby;
- dłużnik nie posiada egzekwowalnego prawa do danego składnika majątku.
Badanie pozwala więc włączyć osobę trzecią i związane z nią mienie lub należność do postępowania egzekucyjnego, ale nie usuwa sporów materialnoprawnych dotyczących własności lub istnienia zobowiązania.
W tym miejscu szczególnego znaczenia nabiera sekcja 708.180.
Co się dzieje, gdy osoba trzecia zaprzecza istnieniu długu wobec dłużnika
Badanie osoby trzeciej może ujawnić nie gotowy do egzekucji składnik majątku, lecz istotny spór.
Załóżmy, że wierzyciel uważa, iż klient jest winien dłużnikowi 85 000 dolarów amerykańskich. Klient stawia się na badaniu, lecz twierdzi, że nic nie jest należne, ponieważ ma wobec dłużnika własne roszczenie wynikające z umowy.
Prawo Kalifornii przewiduje mechanizm pozwalający rozstrzygnąć taką sytuację.
Na podstawie sekcji 708.180 sąd może, na wniosek wierzyciela, ustalić interes majątkowy dłużnika w określonym mieniu albo ustalić, czy osoba trzecia rzeczywiście jest winna dłużnikowi daną kwotę.
Sąd może odroczyć sprawę, aby umożliwić uzyskanie dodatkowych dowodów, przedstawienie dokumentów i zeznań albo przygotowanie się do rozstrzygnięcia sporu.
Dzięki temu procedura może stać się znacznie silniejszym narzędziem niż zwykłe przesłuchanie służące uzyskaniu informacji.
Pytanie może przejść od:
„Czy jest Pan/Pani winien pieniądze dłużnikowi?”
do znacznie istotniejszego:
„Czy istnieje prawnie skuteczny dług i jaki dokładnie interes majątkowy należy do dłużnika?”
Rozstrzygnięcie wydane w ramach takiego postępowania może być wiążące dla odpowiednich uczestników, z uwzględnieniem przysługujących im praw procesowych i możliwości odwołania.
Nie każdy spór można rozstrzygnąć w ramach samego badania
Sekcja 708.180 jednocześnie wprowadza istotne ograniczenia kompetencji sądu.
Jeżeli osoba trzecia w dobrej wierze powołuje się na własne prawo do majątku albo nie są spełnione warunki umożliwiające uproszczone rozstrzygnięcie sporu, może być konieczne odrębne postępowanie wszczęte przez wierzyciela.
Odrębny pozew może być potrzebny na przykład wtedy, gdy:
- osoba trzecia sprzeciwia się rozstrzygnięciu, a sąd prowadzący badanie nie byłby właściwy dla samodzielnej sprawy cywilnej dotyczącej tego majątku lub długu;
- w odniesieniu do tego samego majątku lub długu toczy się już odrębne postępowanie cywilne;
- sąd uzna, że spór powinien zostać rozstrzygnięty w osobnym postępowaniu z powództwa wierzyciela.
Dzięki temu procedura badania nie staje się automatycznym zamiennikiem zwykłego procesu sądowego za każdym razem, gdy pojawia się rzeczywisty spór z osobą trzecią.
Dla wierzyciela wniosek praktyczny jest jasny.
Badanie osoby trzeciej może pomóc ujawnić, zabezpieczyć, a w określonych przypadkach również ustalić istnienie wartościowej należności, ale nie usuwa potrzeby prowadzenia oddzielnego procesu, jeśli własność lub samo zobowiązanie są poważnie kwestionowane.
Sąd może czasowo zakazać zapłaty lub przekazania majątku podczas trwania sporu
Jedno z najbardziej użytecznych narzędzi przewidzianych w sekcji 708.180 ma zastosowanie wtedy, gdy istnieje ryzyko, że pieniądze lub majątek zostaną przekazane przed rozstrzygnięciem sporu.
Wierzyciel może wystąpić do sądu o czasowe ograniczenie określonych płatności lub transferów majątku.
W przewidzianych prawem okolicznościach sąd może zakazać osobie trzeciej przekazania majątku z powrotem dłużnikowi albo zapłaty spornej kwoty dłużnikowi do czasu rozstrzygnięcia odpowiedniej kwestii.
Może to mieć kluczowe znaczenie.
Załóżmy, że klient przyznaje, iż za kilka dni ma dokonać znacznej płatności, lecz powstaje spór, czy dana należność może zostać wykorzystana do zaspokojenia wierzyciela.
Jeżeli klient po prostu zapłaci pieniądze dłużnikowi przed rozstrzygnięciem sprawy, wierzyciel może ponownie zostać zmuszony do śledzenia środków po ich przemieszczeniu.
Czasowy zakaz pozwala zachować praktyczną wartość postępowania egzekucyjnego.
W zależności od rodzaju żądanego środka sąd może wymagać od wierzyciela ustanowienia zabezpieczenia.
Po zawiadomieniu zainteresowanych stron i rozpoznaniu odpowiedniego wniosku sąd może również, przy spełnieniu wymogów ustawowych, zastosować szersze ograniczenia.
Najważniejsze jest to, że procedura kalifornijska nie ogranicza się do zadawania pytań. W odpowiedniej sytuacji może pomóc zapobiec zniknięciu majątku lub dokonaniu płatności przed ostatecznym rozstrzygnięciem sporu.
Dłużnik może twierdzić, że majątek jest wyłączony spod egzekucji
Sam fakt, że nakaz skierowano do osoby trzeciej, nie wyłącza dłużnika z postępowania.
Sekcja 708.120 pozwala dłużnikowi twierdzić, że całość lub część majątku albo należności jest wyłączona spod egzekucji.
Dłużnik musi przy tym przestrzegać przewidzianej prawem procedury zgłaszania takiego wyłączenia, w tym odpowiednich wymogów dotyczących składania i doręczania dokumentów.
Następnie sąd rozstrzyga, czy dane wyłączenie rzeczywiście ma zastosowanie.
To kolejny powód, dla którego badania osoby trzeciej nie należy przedstawiać jako gwarantowanej drogi do uzyskania zapłaty.
Nawet jeśli wierzyciel prawidłowo zidentyfikuje należność lub inny składnik majątku i uzyska nakaz badania, ustawowe wyłączenia oraz inne formy ochrony mogą wpłynąć na możliwość faktycznego wykorzystania danego aktywa do wykonania orzeczenia.
Niestawiennictwo może mieć konsekwencje również dla osoby trzeciej
Nakaz badania skierowany do osoby trzeciej musi również zawierać ostrzeżenie o konsekwencjach jego niewykonania.
Brak stawiennictwa po prawidłowym doręczeniu może, w okolicznościach przewidzianych prawem, prowadzić do zastosowania środków przymusu, w tym odpowiedzialności za obrazę sądu, możliwych procedur związanych z aresztowaniem oraz obowiązku zwrotu wierzycielowi uzasadnionych kosztów pomocy prawnej.
Podstawowa zasada jest taka sama jak w przypadku nakazów badania w ogóle: konsekwencje przymusowe wynikają z niewykonania nakazu sądu, a nie z istnienia pierwotnego długu.
W kontekście badania osoby trzeciej kwestia ta ma jednak drugorzędne znaczenie.
Najważniejsza cecha sekcji 708.120 polega na tym, że podmiot, który w ogóle nie uczestniczył w pierwotnym sporze sądowym, może zostać zobowiązany do udziału w późniejszej egzekucji, jeśli posiada majątek dłużnika albo sam jest dłużnikiem wobec niego.
Co zagraniczny wierzyciel powinien sprawdzić przed zastosowaniem sekcji 708.120
Badanie osoby trzeciej jest najbardziej skuteczne wtedy, gdy wierzyciel zidentyfikował już konkretną relację finansową wartą dalszego zbadania.
Przed złożeniem wniosku zagraniczny wierzyciel powinien zazwyczaj sprawdzić:
- czy istnieje wykonalne orzeczenie pieniężne;
- kto konkretnie posiada majątek albo jest winien pieniądze dłużnikowi;
- jakie fakty potwierdzają takie przypuszczenie;
- czy dług osoby trzeciej przekracza ustawowy próg, jeśli wniosek opiera się właśnie na istnieniu długu;
- jak dokładnie można opisać majątek lub należność;
- czy opis jest wystarczający do wywołania zamierzonego skutku zabezpieczającego;
- czy osobiste doręczenie może nastąpić co najmniej 10 dni przed badaniem;
- czy wraz z doręczeniem zostanie zaoferowany wymagany zwrot kosztów dojazdu;
- czy sam dłużnik otrzyma wymagane zawiadomienie;
- czy mogą mieć zastosowanie wyłączenia spod egzekucji;
- czy osoba trzecia prawdopodobnie zakwestionuje dług lub prawa dłużnika do majątku;
- czy konieczne będzie zastosowanie środków przewidzianych w sekcji 708.180;
- czy ostatecznie potrzebne będzie odrębne powództwo wierzyciela.
Procedura jest szczególnie użyteczna, gdy wierzyciel posiada już istotne informacje o relacjach handlowych dłużnika.
Nawet przy pustym rachunku bankowym dłużnik może nadal mieć znaczącą wartość ekonomiczną w postaci niezapłaconych faktur klientów, majątku znajdującego się u innego przedsiębiorcy lub innych praw wobec osób trzecich.
Kalifornijska procedura badania osoby trzeciej pozwala badać takie aktywa bezpośrednio u ich źródła.
Jeżeli odpowiedni majątek lub dług zostaną opisane wystarczająco precyzyjnie, doręczenie nakazu badania może również ustanowić roczne zabezpieczenie na interesie majątkowym dłużnika w takim mieniu albo na odpowiedniej należności.
Jeżeli natomiast powstanie spór, sekcja 708.180 może zapewnić narzędzia pozwalające go rozstrzygnąć, zachować wartość aktywa albo czasowo uniemożliwić wypłatę pieniędzy z powrotem dłużnikowi do czasu zakończenia sprawy.
Dla zagranicznego wierzyciela połączenie tych mechanizmów może oznaczać różnicę między ogólną wiedzą, że dłużnik nadal prowadzi działalność, a zidentyfikowaniem konkretnego aktywa u osoby trzeciej, które rzeczywiście można włączyć do skutecznej strategii egzekucyjnej.
