Windykacja w Mongolii

Windykacja w Mongolii powinna rozpocząć się od prawnej i finansowej oceny dłużnika, podstawy roszczenia oraz dokumentów potwierdzających żądanie wierzyciela. Na tym etapie należy zweryfikować dokładną nazwę lub dane osobowe dłużnika, jego adres w Mongolii, zakres działalności, istnienie majątku, toczące się sprawy sądowe, wcześniej wszczęte postępowania egzekucyjne, oznaki niewypłacalności oraz prawdopodobieństwo, że dłużnik będzie kwestionował dług, wysokość roszczenia lub umocowanie osoby, która podpisała umowę.

Dla wierzyciela zagranicznego taka analiza ma szczególne znaczenie, ponieważ strategia odzyskania należności zależy nie tylko od wysokości długu, lecz także od związku sporu z Mongolią. Znaczenie mogą mieć miejsce pobytu lub siedziba dłużnika, miejsce wykonania zobowiązania, posiadanie majątku w Mongolii, istnienie oddziału lub przedstawicielstwa, prawo właściwe, zapis na sąd polubowny, język dokumentów oraz możliwość wykorzystania dowodów przed mongolskim sądem.

Przed podjęciem aktywnych działań wierzyciel powinien uporządkować umowę, faktury, dokumenty dostawy lub wykonania usług, dokumenty przewozowe, korespondencję, historię płatności, dokumenty uznania długu, gwarancje, poręczenia, dokumenty dotyczące zastawu lub hipoteki oraz informacje o majątku dłużnika. Jeżeli dokumenty zostały sporządzone w języku obcym, na etapie sądowym potrzebne będzie urzędowe tłumaczenie na język mongolski, ponieważ dowody w języku obcym muszą zostać przedstawione w formie możliwej do wykorzystania w postępowaniu.

Jeżeli nie toczą się sprawy sądowe dotyczące tego samego długu, nie istnieją niewykonane orzeczenia sądowe, a dłużnik nie wykazuje oczywistych oznak zaprzestania działalności, pierwszym praktycznym krokiem może być windykacja przedprocesowa. Obejmuje ona wysłanie pisemnego wezwania do dłużnika, negocjacje z osobami upoważnionymi, utrwalenie stanowiska dłużnika, ocenę możliwości dobrowolnej zapłaty, restrukturyzacji zadłużenia, zwrotu towaru, potrącenia wzajemnych roszczeń albo innego rozwiązania możliwego do zaakceptowania z biznesowego punktu widzenia.

Komunikacja przedprocesowa powinna być zgodna z prawem i możliwa do udokumentowania. Dla wierzyciela ważne jest nie tylko skontaktowanie się z dłużnikiem, lecz także zachowanie dowodów wysłania wezwań, treści żądań, reakcji dłużnika, ewentualnego uznania długu, propozycji spłaty ratalnej oraz częściowych płatności. Jeżeli dłużnik unika odpowiedzi, odmawia wykonania zobowiązania albo wstępna analiza wskazuje, że dobrowolne rozwiązanie nie będzie skuteczne, należy przejść do etapu sądowego.

Przed przygotowaniem pozwu należy sprawdzić termin przedawnienia. W Mongolii ogólny termin przedawnienia wynosi 10 lat, natomiast roszczenia wynikające z niewykonania zobowiązań umownych podlegają szczególnemu terminowi 3 lat. Dla zobowiązań związanych z nieruchomościami przewidziano termin 6 lat, a dla roszczeń o naprawienie szkody w mieniu termin 5 lat. Co do zasady termin biegnie od chwili powstania prawa do żądania, czyli od naruszenia prawa albo od momentu, w którym wierzyciel dowiedział się lub powinien był dowiedzieć się o naruszeniu.

Mongolskie prawo cywilne dopuszcza zmianę terminu przedawnienia i sposobu jego obliczania na wniosek stron. Jeżeli termin już upłynął, sąd może go przywrócić, gdy istnieją podstawy do ochrony naruszonego prawa. Dla wierzyciela bezpieczniejsze jest jednak zbadanie przedawnienia przed rozpoczęciem negocjacji i przed wniesieniem pozwu, aby nie utracić proceduralnej możliwości dochodzenia należności.

Bieg przedawnienia może zostać przerwany, jeżeli dłużnik uzna roszczenie wierzyciela: dokona częściowej płatności, zapłaci odsetki, udzieli poręczenia, ustanowi inne zabezpieczenie albo w inny sposób potwierdzi dług. Wniesienie sprawy do sądu również może wpływać na bieg terminu. Po przerwaniu termin zaczyna biec na nowo, jednak w razie cofnięcia pozwu albo pozostawienia go bez rozpoznania skutki dla przedawnienia zależą od procesowej przyczyny zakończenia sprawy.

Przed złożeniem pozwu trzeba także sprawdzić, czy umowa, ustawa albo porozumienie stron przewiduje obowiązkową procedurę wstępnego rozwiązania sporu. Jeżeli strony uzgodniły tryb reklamacyjny, negocjacje, mediację albo inny sposób wstępnego rozwiązania konfliktu, wierzyciel powinien móc udokumentować wykonanie tej procedury: wysłać wezwanie, zachować dowód jego doręczenia oraz utrwalić wynik negocjacji albo odmowę dłużnika.

Ustawodawstwo Mongolii przewiduje kilka proceduralnych sposobów dochodzenia długu przed sądem: postępowanie zwykłe, uproszczone zakończenie sprawy oraz postępowanie specjalne dla określonych kategorii roszczeń. Wybór procedury zależy od wysokości długu, charakteru zobowiązania, jakości dowodów pisemnych, stanowiska dłużnika, istnienia roszczeń wzajemnych oraz tego, czy spór można rozpoznać głównie na podstawie dokumentów bez złożonego ustalania faktów.

W ramach windykacji sądowej wierzyciel powinien przygotować pozew, dowody powstania długu, wyliczenie dochodzonej kwoty, dokumenty potwierdzające wysłanie wezwań do dłużnika, informacje o dłużniku oraz dowody potwierdzające właściwość mongolskiego sądu. Jeżeli dokumenty zostały sporządzone w języku obcym, muszą zostać urzędowo przetłumaczone na język mongolski. W postępowaniu mogą być wykorzystywane dokumenty pisemne i elektroniczne, wyjaśnienia stron, zeznania świadków, opinie biegłych oraz inne dopuszczalne środki dowodowe.

W praktyce ważne jest prawidłowe wskazanie adresu dłużnika i danych kontaktowych do doręczeń sądowych. Jeżeli pozwany unika odbioru dokumentów, nie znajduje się pod adresem rejestrowym albo korzysta z elektronicznych środków komunikacji, mongolskie przepisy procesowe przewidują sposoby doręczania zawiadomień sądowych, w tym doręczenie pod ustalony adres oraz wykorzystanie środków elektronicznych w przypadkach przewidzianych prawem. Ogranicza to ryzyko, że dłużnik będzie mógł opóźniać sprawę wyłącznie przez unikanie odbioru korespondencji.

W postępowaniu zwykłym sprawa jest rozpoznawana po wszczęciu sprawy cywilnej. Jeżeli ustawa nie przewiduje innego terminu, sąd pierwszej instancji rozpoznaje sprawę w terminie 60 dni od dnia jej wszczęcia. Termin ten może zostać przedłużony jeden raz, maksymalnie o 30 dni. Sprawa jest rozpoznawana na rozprawie z wezwaniem stron, badaniem dowodów i wysłuchaniem stanowisk uczestników. Jeżeli sprawa zostaje przekazana do ponownego rozpoznania przez sąd apelacyjny albo instancję kontrolną, stosuje się szczególne zasady obliczania terminu.

Strona, która nie zgadza się z orzeczeniem sądu pierwszej instancji, ma prawo wnieść apelację. Sprawa apelacyjna jest rozpoznawana przez skład sędziowski, a termin jej rozpoznania wynosi 30 dni od chwili otrzymania akt przez sąd. Sąd apelacyjny może pozostawić orzeczenie bez zmian, zmienić je, uchylić w całości lub części albo przekazać sprawę do ponownego rozpoznania, jeżeli doszło do istotnych naruszeń prawa lub praw procesowych uczestników.

Dalsza kontrola orzeczenia jest możliwa tylko w ograniczonym trybie, gdy istnieją podstawy przewidziane w prawie procesowym. Taka kontrola nie jest drugim zwykłym rozpoznaniem sporu co do istoty i dotyczy przede wszystkim prawidłowego zastosowania prawa, istotnych naruszeń procesowych albo zagadnień prawnych ważnych dla jednolitości praktyki sądowej. W instancji kontrolnej sprawę rozpoznaje skład sędziów Sądu Najwyższego, a rozstrzygnięcie zapada w terminach przewidzianych przez przepisy procesowe.

Uproszczone zakończenie sprawy jest możliwe po wszczęciu sprawy cywilnej i przed rozprawą, jeżeli powód cofa pozew, pozwany uznaje roszczenie, strony zawierają ugodę albo pozwany dobrowolnie spełnia żądania. W takim przypadku sąd zatwierdza odpowiedni akt procesowy. Jeżeli pozwany nie wykonuje dobrowolnie zatwierdzonych obowiązków, taki akt sądowy może zostać skierowany do wykonania według zasad przewidzianych dla orzeczeń sądowych.

Postępowanie specjalne stosuje się do określonych kategorii spraw. W szczególności sędzia jednoosobowo może rozpoznać roszczenia pieniężne wynikające z umów, jeżeli ich wartość nie przekracza dwudziestokrotności minimalnego miesięcznego wynagrodzenia. W tym trybie mogą być również rozpoznawane niektóre roszczenia dotyczące kosztów związanych ze wspólnym majątkiem, wynagrodzenia za pracę, naprawienia szkody w mieniu lub zdrowiu, a także określone roszczenia związane z wykonywaniem orzeczeń sądowych i zaspokojeniem z przedmiotu zabezpieczenia.

W postępowaniu specjalnym sprawa jest co do zasady rozpoznawana na jednej rozprawie na podstawie dokumentów pisemnych i elektronicznych. Termin rozpoznania wynosi 45 dni od dnia wszczęcia sprawy cywilnej, a jeżeli sprawa została przekazana przez sąd apelacyjny do ponownego rozpoznania, 14 dni od chwili otrzymania akt przez sędziego. Termin ten może zostać przedłużony jeden raz, maksymalnie o 14 dni. Roszczeń wynikających z tego samego sporu prawnego nie można sztucznie dzielić na kilka pozwów tylko po to, aby zastosować postępowanie specjalne.

Jeżeli w toku postępowania specjalnego okaże się, że sprawa nie spełnia warunków tej procedury albo ma znaczenie prawne wymagające zwykłego rozpoznania, sąd może kontynuować sprawę według zasad zwykłych. Dlatego postępowanie specjalne może być użyteczne przy udokumentowanych roszczeniach pieniężnych, ale nie zastępuje zwykłego procesu w złożonych sporach, w których dłużnik zgłasza rozbudowane zarzuty, roszczenia wzajemne albo kwestionuje samą podstawę zadłużenia.

Jeżeli wierzyciel posiada już zagraniczne orzeczenie sądowe albo zagraniczny wyrok sądu polubownego, strategia odzyskania należności w Mongolii różni się od wniesienia pierwotnego pozwu o zapłatę. Uznanie i wykonanie zagranicznych orzeczeń sądowych odbywa się zgodnie z prawem mongolskim oraz umowami międzynarodowymi mającymi zastosowanie do Mongolii. Zagraniczne wyroki sądów polubownych są oceniane odrębnie od zagranicznych orzeczeń sądowych i mogą być wykonywane na podstawie międzynarodowych zasad uznawania i wykonywania takich rozstrzygnięć, jeżeli spór i rozstrzygnięcie spełniają właściwe warunki.

Po uprawomocnieniu się orzeczenia mongolskiego sądu, jeżeli dłużnik nie wykonuje go dobrowolnie, wierzyciel powinien uzyskać dokument wykonawczy i przedstawić go organowi egzekucyjnemu. W przypadku cywilnych orzeczeń sądów mongolskich termin skierowania do wykonania wynosi 4 lata od dnia uprawomocnienia się orzeczenia. W przypadku zagranicznych orzeczeń sądowych obowiązuje odrębny termin 3 lat, chyba że umowa międzynarodowa właściwa dla danego orzeczenia przewiduje inną zasadę.

Postępowanie egzekucyjne w Mongolii ma na celu faktyczne zaspokojenie roszczeń wierzyciela z pieniędzy i majątku dłużnika. W ramach przymusowego wykonania mogą być stosowane środki obejmujące zajęcie środków pieniężnych, zajęcie majątku, przymusową sprzedaż majątku dłużnika oraz przekazanie majątku wierzycielowi w przypadkach przewidzianych prawem. Praktyczna skuteczność egzekucji zależy od tego, czy uda się ustalić majątek dłużnika, rachunki bankowe, nieruchomości, wierzytelności wobec osób trzecich albo inne źródła spłaty długu.

Dodatkowym narzędziem odzyskania należności może być upadłość dłużnika. Zgodnie z prawem Mongolii dłużnik jest uznawany za niewypłacalnego, jeżeli nie jest w stanie wykonać zobowiązań w kwocie równej co najmniej 10 procentom jego kapitału własnego w terminie określonym w ustawie lub umowie. Wierzyciel uprawniony do żądania wykonania zobowiązania może wystąpić do sądu o wszczęcie postępowania upadłościowego, jeżeli istnieją potwierdzone podstawy i dowody wysokości długu.

Po przyjęciu wniosku sąd ocenia, czy występują oznaki niewypłacalności. W postępowaniu upadłościowym mogą być rozpatrywane kwestie przywrócenia zdolności płatniczej, likwidacji dłużnika, ustalenia listy wierzycieli, powołania zarządcy oraz podziału majątku. Dla wierzyciela upadłość może być użyteczna, gdy dłużnik posiada majątek, ale systematycznie unika płatności, przenosi aktywa albo uprzywilejowuje wybranych wierzycieli.

W ramach postępowania upadłościowego można kwestionować czynności dłużnika zmierzające do wyprowadzenia aktywów albo zmniejszenia majątku, z którego mogłyby zostać zaspokojone roszczenia wierzycieli. Jednocześnie upadłość jest procedurą zbiorową: wierzyciel powinien uwzględnić konkurencję z innymi wierzycielami, kolejność zaspokojenia roszczeń, istnienie wierzytelności zabezpieczonych oraz realną wartość majątku dłużnika.

Należy również uwzględnić zasady mongolskiego prawa spółek. Spółka odpowiada za swoje zobowiązania całym należącym do niej majątkiem, natomiast wspólnik albo akcjonariusz co do zasady nie odpowiada za długi spółki ponad wartość posiadanych udziałów albo akcji. Samo istnienie długu spółki nie oznacza więc automatycznej osobistej odpowiedzialności jej właściciela.

Jednocześnie odpowiedzialność osób kontrolujących może powstać w szczególnych przypadkach przewidzianych przez prawo. Jeżeli akcjonariusz, osoba powiązana albo osoba faktycznie kontrolująca zarządzanie spółką wyrządzi spółce szkodę zawinionym działaniem, kwestia osobistej odpowiedzialności może być oceniana odrębnie. Dla wierzyciela oznacza to, że przed kierowaniem roszczeń przeciwko właścicielom, zarządzającym albo osobom powiązanym należy zebrać dowody kontroli, zawinionych działań, przeniesienia aktywów, powstania szkody oraz związku między tymi działaniami a brakiem możliwości spłaty długu przez spółkę.

Jeżeli potrzebna jest windykacja w Mongolii, nasza firma może pomóc w ocenie dokumentów, weryfikacji dłużnika, wyborze strategii przedprocesowej albo sądowej, przygotowaniu materiałów do sądu, organizacji działań związanych z zagranicznym orzeczeniem sądowym albo zagranicznym wyrokiem sądu polubownego oraz wsparciu czynności egzekucyjnych. W sprawach międzynarodowych szczególnie ważne jest wcześniejsze ustalenie, czy dłużnik posiada majątek w Mongolii, jakie dowody potwierdzają dług, czy można zastosować postępowanie specjalne oraz czy uzyskane orzeczenie będzie możliwe do faktycznego wykonania.

11.06.2024

353