Letonya’da alacak tahsilatı

Letonya’da alacak tahsilatı, alacağın hukuki dayanağının, borçlunun durumunun ve ödemenin fiilen alınma ihtimalinin değerlendirilmesiyle başlar. Letonya’daki şirketler bakımından kayıt bilgileri, yasal adres, temsil yetkisine sahip kişiler, olası ödeme aczi süreçleri, hukuki koruma süreçleri, mahkeme dosyaları ve icra işlemleri kontrol edilmelidir. Bu ön değerlendirme, uygun yolun seçilmesini sağlar: mahkeme dışı uzlaşma, dava süreci, basitleştirilmiş yargılama, ödeme uyarısı usulü, icra takibi veya borçlunun ödeme aczi için başvuru.

Letonyalı borçlu ticari faaliyetine devam ediyor, doğrulanabilir bir adrese sahip bulunuyor ve hakkında ödeme aczi süreci yürütülmüyorsa, genellikle mahkeme dışı aşamadan başlamak makuldür. Ancak alacaklı yalnızca yazışmalarla yetinmemelidir: borçlu hakkında ödeme aczi, hukuki koruma veya tahsilat stratejisini etkileyebilecek başka bir sürecin başlayıp başlamadığını anlamak için kamuya açık kayıtlar da kontrol edilmelidir.

Mahkeme dışı aşamada alacaklı yazılı ödeme talebi gönderebilir, ödeme planı önerebilir, borcun kabulünü alabilir, malların iadesini, karşılıklı alacakların mahsup edilmesini veya ekonomik olarak kabul edilebilir başka bir çözümü müzakere edebilir. Letonya’da borcun dayanağının, ödeme vadesinin, taraflar arasındaki yazışmaların ve borçlunun cevabının belgelenmesi özellikle önemlidir; çünkü bu belgeler daha sonra uygun dava yolunun veya hızlandırılmış tahsilat usulünün seçilmesinde kullanılabilir.

Borçlu ile iletişim posta, elektronik posta, telefon, mesajlaşma araçları veya taraflarca kabul edilen başka kanallar üzerinden yürütülebilir; ancak bu iletişimin amacı tarafların tutumunu güvenilir şekilde belgelemek olmalıdır. Borçlu adına karar alma yetkisine sahip kişilerin belirlenmesi, ödeme talebine esaslı cevap alınması, borcun kabulünün veya ödeme reddinin kayda geçirilmesi ve sonraki aşama için delillerin hazırlanması önemlidir.

Mahkeme dışı aşamanın süresi borçlunun davranışına, belgelerin kalitesine, borç tutarına, mal veya hizmetlere ilişkin bir uyuşmazlık bulunup bulunmadığına ve tarafların uzlaşmaya hazır olup olmadığına bağlıdır. Borçlu cevap vermiyor, belgelerle desteklenen borcu reddediyor, görüşmeleri uzatıyor veya mali zorluk belirtileri gösteriyorsa, alacaklı zaman aşımı süresi bakımından vakit kaybetmeden dava sürecine veya kanunda öngörülen başka bir tahsilat yoluna geçmelidir.

Dava yoluyla tahsilata başlamadan önce alacaklı zaman aşımı süresini kontrol etmelidir. Letonya’da genel kural olarak, alacaklı hakkını 10 yıl içinde kullanmazsa borç ilişkisinden doğan talepler sona erebilir; kanunda daha kısa bir süre öngörülmüşse bu daha kısa süre uygulanır. Ticari işlemlerden doğan alacaklar için Letonya ticaret mevzuatı, kanunda başka bir süre öngörülmedikçe, 3 yıllık özel bir zaman aşımı süresi belirler.

Zaman aşımı süresinin dolması yalnızca mahkemeye etkili şekilde başvurma imkânını değil, alacağın kendisini de etkileyebilir. Zaman aşımı, mahkemeye veya tahkim merciine başvuru yapılması, borçluya hatırlatma gönderilmesi veya borçlunun alacağı kabul ettiğini gösteren herhangi bir davranışı ile kesilebilir. Kesilmeden sonra daha önce geçen süre hesaba katılmaz ve süre yeniden işlemeye başlar.

Letonya’da para alacağına ilişkin dava açmadan önce zorunlu ihtar usulü genel ve her durumda geçerli bir kural olarak uygulanmaz; bu konu sözleşmeye ve uyuşmazlığın niteliğine bağlıdır. Taraflar sözleşmede müzakere, arabuluculuk veya başka bir uyuşmazlık çözüm yolu öngörmüşse, alacaklı teklifin gönderildiğini, borçlunun cevabını ve uzlaşma girişiminin sonucunu belgelemelidir. Bu, alacaklının doğru hareket ettiğini ve taraflarca kabul edilen uyuşmazlık çözüm sırasına uyduğunu göstermeye yardımcı olur.

Borç tutarına, alacağı doğrulayan belgelere, borçlunun itirazlarına ve uyuşmazlığın sınır ötesi niteliğine bağlı olarak Letonya hukuku, mahkeme yoluyla alacak tahsili için birkaç farklı yöntem öngörür.

Alternatif tahsilat yolları, alacak para alacağı niteliğinde olduğunda, belgelerle desteklendiğinde ve özel usulün şartlarını karşıladığında kullanılabilir. Letonya’da borçluya önceden uyarı yapılmasına dayanan bir ödeme yükümlülüğünün zorla yerine getirilmesi usulü vardır. Bu usul, belgeye dayalı ödeme yükümlülükleri için uygulanır; ancak borçlunun adresi bilinmiyorsa, borçlunun yerleşim yeri veya yasal adresi Letonya dışında bulunuyorsa, borç 15 000 avroyu aşıyorsa, talep yerine getirilmemiş karşı edimle bağlantılıysa, sözleşme cezası ana borcun yüzde 10’unu aşıyorsa, faiz ana borcu aşıyorsa veya yükümlülük müteselsil nitelikteyse kullanılamaz. Uyarıdan sonra borçlu kanuni süre içinde ödeme yapabilir veya itiraz sunabilir; itiraz sunulmazsa hâkimin kararı icra belgesi gücüne sahip olabilir.

Belirli durumlarda, belgeye dayalı yükümlülüklerin çekişmesiz zorla yerine getirilmesi de mümkün olabilir. Bu yol, borcun ihtilaflı olduğu hallerde olağan dava sürecinin yerini almaz; ancak yükümlülük uygun belgelerle kanıtlanmışsa ve borçlu ödeme dayanağını fiilen tartışmıyorsa pratik değer taşıyabilir.

Olağan dava süreci, borcun ihtilaflı olduğu, talep tutarının basitleştirilmiş usulün kullanılmasına elverişli olmadığı veya delillerin tam olarak incelenmesinin gerektiği durumlarda uygulanır. Mahkeme davayı kabul ettikten sonra dava belgelerini davalıya gönderir ve yazılı açıklama için genellikle gönderim tarihinden itibaren 15 ila 30 günlük bir süre belirler. Bazı durumlarda bu süre, belgelerin davalıya tebliğ edildiği tarihten itibaren hesaplanabilir.

Davalının yazılı açıklaması alındıktan veya açıklama sunma süresi dolduktan sonra mahkeme dosyanın hazırlanması aşamasına geçer. Bu aşamada talepler ve itirazlar netleştirilebilir, deliller değerlendirilebilir, usule ilişkin konular çözülebilir ve uyuşmazlığın sulh yoluyla sona erdirilmesi ihtimali ele alınabilir. Dosya yazılı olarak incelenemiyorsa, tarafların katılımıyla duruşma yapılır. Letonya hukuku tüm alacak tahsil davaları için tek bir yargılama süresi öngörmez; süre, uyuşmazlığın karmaşıklığına, tarafların davranışına, delil miktarına ve mahkemenin iş yüküne bağlıdır.

Mahkeme dosyayı inceledikten sonra karar verir. Karar para alacağının veya yargılama giderlerinin ödenmesine ilişkinse, mahkeme derhal icra halleri dışında gönüllü yerine getirme süresi belirler. Bu süre, kararın yürürlüğe girdiği tarihten itibaren 10 günü aşamaz. Borçlu kararı gönüllü olarak yerine getirmezse, alacaklı icra belgesi alabilir ve bunu cebri icra için sunabilir.

İlk derece mahkemesinin kararına katılmayan taraf, usul hukukunda öngörülen süre ve usule göre istinaf başvurusu yapabilir. Başvuru genellikle ilk derece mahkemesi aracılığıyla yapılır; mahkeme ilgili belgeleri dosya katılımcılarına iletir ve yazılı açıklamalar için süre belirler.

İstinaf başvuru süresi ve yazılı açıklama süresi sona erdikten sonra ilk derece mahkemesi dosyayı istinaf mahkemesine gönderir. İstinaf incelemesi, usul kurallarına ve dosyanın koşullarına bağlı olarak duruşmalı veya yazılı şekilde yapılabilir. İstinaf mahkemesinin kararı kanunda belirlenen kurallara göre yürürlüğe girer.

İstinaf mahkemesinin kararı, kanuni süre içinde Letonya Yüksek Mahkemesi nezdinde temyiz edilebilir. Genel kural olarak bu süre, kararın açıklanmasından itibaren 30 gündür; karar daha sonra hazırlanmışsa veya yazılı usulde verilmişse süre, kararın hazırlanması ya da tebliğine ilişkin usul kurallarına göre hesaplanır. Koşullara bağlı olarak Yüksek Mahkeme dosyayı yazılı olarak veya duruşmada inceleyebilir ve verdiği karar kesindir.

Basitleştirilmiş usul, dava açıldığı tarihte ana borç 3 000 avroyu aşmıyorsa para alacaklarının tahsili için uygulanır. Dosya yazılı dava dilekçesine dayanarak açılır; davalıya açıklama formu gönderilir ve yazılı görüşünü sunması için 30 gün süre verilir. Mahkeme ayrıca davalıya, açıklama sunmamasının karar verilmesini engellemediğini ve davalının duruşma yapılmasını isteyebileceğini bildirir.

Dosyanın incelenmesinden sonra mahkeme basitleştirilmiş usulde karar verir. Bu karar, kanunda öngörülen sebepler varsa istinaf edilebilir. İstinaf süresi genellikle kararın hazırlandığı tarihten veya usul hukukunda öngörülen hallerde kararın dosya katılımcısına tebliğ edildiği tarihten itibaren 20 gündür.

Karar yürürlüğe girdikten ve borçlu kararı gönüllü olarak yerine getirmedikten sonra alacaklı icra belgesi alır ve bunu cebri icra için sunar. İcra belgeleri, kanunda başka bir süre öngörülmemişse, mahkeme veya hâkim kararının yürürlüğe girdiği tarihten itibaren genellikle 10 yıl içinde icraya sunulabilir. İcra belgesinin sunulması bu sürenin işlemesini keser.

Cebri icra aşamasında alacaklının talebi borçlunun hesaplarındaki para, taşınır mallar, taşınmaz mallar, üçüncü kişilerde bulunan para veya mallar ve borçlunun bir şirkette sahip olduğu paylar ya da hisseler üzerinden karşılanabilir. Borçlu tüzel kişi ise icra öncelikle bankalarda veya diğer ödeme hizmeti sağlayıcılarında bulunan paralara yöneltilir; bu paralar yeterli değilse tüzel kişinin diğer mallarına başvurulur.

Borçluda ödeme aczi belirtileri varsa, alacaklı borçlunun ödeme aczi veya yeniden yapılandırılması yolunu değerlendirebilir. Alacaklı, mahkeme kararının cebri icrası borcun tahsilini sağlamamışsa veya limited şirket ya da anonim şirket en az 4 268 avro tutarındaki ana borcu ödememişse ve alacaklı borçluya ödeme aczi başvurusu yapma niyetini önceden bildirmişse, tüzel kişi hakkında ödeme aczi başvurusu yapabilir. Limited şirket ve anonim şirket dışındaki diğer tüzel kişiler için resmi kaynak, alacaklının önceden uyarı yapması şartıyla 2 134 avro ana borç eşiği belirtmektedir.

Tüzel kişi hakkında ödeme aczi başvurusu yapılırken alacaklı devlet harcı ve usul depozitosu öder. Letonya’daki resmi kaynak, alacaklı tarafından yapılan başvuru için devlet harcının 355 avro olduğunu ve usul depozitosunun iki aylık asgari ücrete karşılık geldiğini belirtir. Bu depozito, borçlunun malvarlığı bulunmadığında veya mevcut malvarlığı işlem masraflarını karşılamaya yetmediğinde sürecin finanse edilmesi için kullanılır.

Ödeme aczi kayda geçirildikten sonra alacaklı, alacağını bir ay içinde yöneticiye bildirmelidir. Alacak bu süre içinde bildirilir ve kabul edilirse, alacaklı kabul edilen alacak tutarıyla orantılı olarak alacaklılar toplantısında oy hakkı elde eder. Bir aylık süre kaçırılırsa alacak, kayıttan itibaren altı ay içinde ve alacaklıların tatmin planının hazırlanma tarihinden geç olmamak üzere hâlâ bildirilebilir; bu süre de kaçırılırsa alacaklı bu süreçte alacağını ileri sürme hakkını kaybeder.

Ödeme aczi sürecinde, şirketin muhasebe belgeleri yöneticiye teslim edilmezse veya belgelerin durumu borçlunun ödeme aczi ilanından önceki son üç yıldaki işlemleri ve malvarlığı hakkında açık bir değerlendirme yapılmasına imkân vermezse, borçlunun yönetiminin müteselsil sorumluluğu gündeme gelebilir. Bu durum, borçlunun yeterli malvarlığı bulunmadığı, ancak malvarlığı devri, muhasebe düzensizlikleri veya şirketi kontrol eden kişilerin dürüst olmayan davranışları hakkında belirtiler olduğu hallerde alacaklı açısından önemlidir.

Ödeme aczi sürecinde yönetici, borçlunun işlemlerini de inceler ve borçluya veya alacaklılara zarar veren işlemlerin geçersiz sayılmasını isteyebilir. Özellikle ödeme aczi ilanından sonra yapılan işlemler ve ilan tarihinden önceki dört ay içinde yapılıp zarar doğuran işlemler incelenir. Ayrıca ilan tarihinden önceki üç yıl içinde yapılan işlemler, karşı tarafın bu işlemin borçluya zarar verdiğini bildiği veya bilmesi gerektiği durumda itiraz konusu yapılabilir. İşlem borçluyla bağlantılı kişiyle veya bu kişinin yararına yapılmışsa, aksi ispatlanana kadar bu kişinin zarardan haberdar olduğu kabul edilir.

Borçlunun işlemi başarıyla iptal edilirse, mal veya malın değeri borçlunun malvarlığına geri dönebilir. Bu, alacaklıların alacaklarının tamamen veya kısmen karşılanma ihtimalini artırabilir ve özellikle olağan cebri icra yeterli malvarlığı ortaya çıkarmadığında pratik önem taşır.

Uyuşmazlık başka bir Avrupa Birliği ülkesiyle bağlantılıysa, alacaklı yalnızca Letonya’daki ulusal usulleri değil, Avrupa düzeyindeki mekanizmaları da kullanabilir. Bir üye devlette medeni ve ticari konularda verilen mahkeme kararları, diğer üye devletlerde özel bir prosedür olmadan tanınır ve icra edilebilir bir karar, ayrıca icra edilebilirlik kararı alınmadan başka bir üye devlette icra edilebilir.

Çekişmesiz sınır ötesi para alacakları için Avrupa ödeme emri kullanılabilir. Bu usul standart formlara dayanır: mahkeme ödeme emrini verir, borçlu itiraz edebilir ve itiraz sunulmazsa emir icra edilebilir hale gelir. Borçlunun başka bir Avrupa Birliği ülkesindeki banka hesabından para aktarma riski varsa, Danimarka hariç olmak üzere başka bir üye devletteki banka hesabındaki paraların korunmasını sağlayan Avrupa banka hesabı koruma emri kullanılabilir.

Letonya’daki bir borçludan alacak tahsil etmeniz gerekiyorsa, alacağın hukuki dayanağını, zaman aşımı süresini, mevcut belgeleri, borçlunun mali durumunu ve en uygun tahsilat yolunu önceden değerlendirmek önemlidir. Grandliga, belgelerin incelenmesi, strateji seçimi, görüşmeler, dava yoluyla tahsilat, icra takibi ve Letonya ile bağlantılı sınır ötesi alacak dosyalarında destek sağlayabilir.

26.06.2024

251