Zagraniczny czarterujący nie płaci frachtu, czynszu za korzystanie ze statku lub demurrage wynikającego z umowy morskiej. Spór ma zostać rozstrzygnięty w arbitrażu, być może nawet poza federalnym okręgiem sądowym, w którym znajduje się majątek dłużnika. Sam dłużnik nie ma w tym okręgu biura ani oczywistej obecności, ale może posiadać tam środki na rachunku bankowym lub inny majątek.
Czy wierzyciel może zająć te aktywa jeszcze przed uzyskaniem prawomocnego wyroku sądowego lub orzeczenia arbitrażowego?
W określonych sytuacjach — tak.
Supplemental Rule B do Federal Rules of Civil Procedure przewiduje szczególny morski mechanizm zajęcia majątku oraz zajęcia u osoby trzeciej posiadającej majątek dłużnika — attachment and garnishment.
Pozwala on powodowi posiadającemu morskie roszczenie in personam na zajęcie rzeczowego lub niematerialnego majątku osobistego pozwanego, którego nie można znaleźć w danym okręgu, pod warunkiem spełnienia wymogów Rules B i E.
W przeciwieństwie do Rule C mechanizm ten nie opiera się na maritime lien obciążającym samo mienie.
Przedmiotem Rule B jest majątek należący do pozwanego, a zajęcie następuje w ramach roszczenia skierowanego właśnie przeciwko temu pozwanemu.
Dla zagranicznego wierzyciela morskiego różnica ta ma szczególne znaczenie, gdy dłużnik znajduje się poza Stanami Zjednoczonymi, ale jego własne aktywa można zidentyfikować w amerykańskim federalnym okręgu sądowym.
Rule B ma zastosowanie wyłącznie do roszczenia morskiego
Punktem wyjścia jest charakter podstawowego roszczenia.
Rule B stanowi część Supplemental Rules for Admiralty or Maritime Claims. Nie jest to ogólny mechanizm służący do zamrażania majątku przed wyrokiem w przypadku każdego długu handlowego.
Powód musi posiadać prawnie wystarczające roszczenie morskie lub admiralicyjne przeciwko pozwanemu.
W zależności od okoliczności mogą to być roszczenia wynikające z:
- umów czarterowych;
- niezapłaconego frachtu;
- demurrage;
- niezapłaconej opłaty za korzystanie ze statku;
- umów przewozu morskiego;
- określonych usług świadczonych dla statków;
- morskich umów budowlanych lub offshore, jeżeli spór podlega federalnej jurysdykcji admiralicyjnej;
- innych zobowiązań umownych lub morskich podlegających tej jurysdykcji.
Samo pytanie, czy określona umowa ma charakter morski, może stać się przedmiotem sporu.
Warto rozstrzygnąć tę kwestię jeszcze przed wystąpieniem o zajęcie, ponieważ po wykonaniu Rule B pozwany może szybko zażądać uchylenia środka, a wierzyciel będzie musiał od razu uzasadnić morski charakter swojego roszczenia.
Cztery kwestie zwykle decydują o tym, czy zajęcie się utrzyma
Przy ocenie zajęcia na podstawie Rule B sądy federalne koncentrują się zazwyczaj na kilku podstawowych przesłankach.
Wierzyciel powinien co do zasady być w stanie wykazać, że:
- posiada prima facie ważne roszczenie admiralicyjne przeciwko pozwanemu;
- pozwanego nie można znaleźć w danym federalnym okręgu sądowym;
- w tym okręgu znajduje się majątek należący do pozwanego;
- żaden przepis ustawowy ani zasada ogólnego prawa morskiego nie zakazuje takiego zajęcia.
Dlatego Rule B ma znacznie węższy zakres niż ogólne żądanie „zamrożenia aktywów”.
Nie wystarczy ustalić, że dłużnik jest spółką zagraniczną, a dany bank działa na terytorium Stanów Zjednoczonych.
Konieczne jest powiązanie konkretnego roszczenia morskiego, konkretnego pozwanego oraz konkretnego majątku z przesłankami Rule B.
Wymóg, aby pozwany „nie znajdował się w okręgu”, ma samodzielne znaczenie
Jedną z najważniejszych przesłanek jest to, że pozwanego nie można znaleźć w odpowiednim judicial district w chwili składania zweryfikowanego pozwu zawierającego wniosek o zastosowanie Rule B oraz wymaganego affidavit.
Rule B wymaga, aby powód lub jego pełnomocnik złożył affidavit stwierdzający, że zgodnie z najlepszą wiedzą składającego oświadczenie lub na podstawie posiadanych informacji i przekonania pozwanego nie można znaleźć w danym okręgu.
Samo Rule B nie zawiera jednej ogólnokrajowej definicji tego, kiedy pozwany jest uznawany za „znajdującego się” w okręgu.
Kryteria zostały rozwinięte w orzecznictwie, a lokalne reguły admiralicji mogą ustanawiać dodatkowe wymogi dotyczące działań, które wierzyciel powinien podjąć w celu odnalezienia pozwanego i doręczenia mu dokumentów.
Znaczenie mogą mieć w szczególności dwa odrębne pytania:
- czy sąd posiada jurysdykcję osobistą nad pozwanym w danym okręgu;
- czy można tam faktycznie skutecznie doręczyć pozwanemu dokumenty procesowe.
Analiza może zatem zależeć od konkretnego federalnego okręgu sądowego, działalności gospodarczej pozwanego, jego przedstawicieli, zasad doręczeń oraz aktualnego orzecznictwa dotyczącego jurysdykcji osobistej.
Wierzyciel nie powinien zakładać, że spółki nie ma w okręgu wyłącznie dlatego, że została zarejestrowana poza Stanami Zjednoczonymi.
Kwestię tę należy sprawdzić przed złożeniem pozwu, ponieważ istotny jest stan faktyczny w chwili złożenia verified complaint i wymaganego affidavit.
Rule B pozwala zająć majątek pozwanego, a nie każdy związany z nim składnik majątkowy
Drugą kluczową kwestią jest własność majątku.
Rule B pozwala na zajęcie rzeczowego lub niematerialnego majątku osobistego samego pozwanego do wysokości dochodzonego roszczenia.
Może to potencjalnie obejmować różne rodzaje aktywów, ale wierzyciel musi wykazać, że dany składnik rzeczywiście należy do dłużnika.
Ma to szczególne znaczenie w międzynarodowych grupach kapitałowych.
Sam fakt, że spółka dominująca, podmiot zależny, spółka powiązana, wspólnik albo odrębna spółka będąca właścicielem statku jest związana z dłużnikiem, nie oznacza automatycznie, że jej majątek może zabezpieczać zobowiązanie dłużnika.
Jeżeli wierzyciel próbuje zastosować Rule B do majątku spółki powiązanej na podstawie koncepcji alter ego albo przebicia zasłony korporacyjnej, musi istnieć wystarczająca podstawa faktyczna i prawna, aby przypisać ten majątek pozwanemu.
Ryzyko takiego podejścia dobrze pokazuje orzeczenie Ninth Circuit z 2024 roku w sprawie Sikousis Legacy, Inc. v. B-Gas Limited.
Wierzyciele posiadający orzeczenia arbitrażowe próbowali zająć statek należący do innej spółki, twierdząc, że jego właściciel jest alter ego dłużnika.
Zajęcie zostało uchylone, ponieważ wierzyciele nie wykazali w wymaganym stopniu, dlaczego właściciel statku powinien odpowiadać za zobowiązania dłużnika.
Wniosek praktyczny jest prosty: poszukiwanie aktywów oraz ustalenie ich prawnego właściciela należy przeprowadzić przed złożeniem wniosku na podstawie Rule B, a nie dopiero po zajęciu.
Majątek musi rzeczywiście znajdować się w odpowiednim federalnym okręgu sądowym
Rule B ma wyraźnie terytorialny charakter.
Rule E stanowi, że czynności dotyczące maritime attachment i garnishment mogą być wykonywane wyłącznie w granicach odpowiedniego district.
Dlatego sama obecność osoby trzeciej, na przykład banku, w danym okręgu może nie wystarczyć.
Również sam majątek, który wierzyciel zamierza zająć, musi spełniać wymóg położenia w granicach jurysdykcji terytorialnej sądu.
Kwestia ta stała się szczególnie istotna w przypadku rachunków bankowych.
W nowoczesnym systemie bankowym miejsce położenia niematerialnego aktywa może być znacznie trudniejsze do ustalenia niż położenie rzeczy materialnej.
Zagraniczny bank może posiadać agencję lub biuro w amerykańskim mieście, podczas gdy faktyczny rachunek dłużnika jest prowadzony za granicą i nie jest dostępny przez oddział amerykański.
W takiej sytuacji samo istnienie biura banku w Stanach Zjednoczonych nie oznacza jeszcze, że zagraniczny rachunek może zostać zajęty na podstawie Rule B.
Ultra Deep Picasso: sama obecność banku w USA nie wystarczyła
Problem ten został bezpośrednio rozpatrzony przez U.S. Court of Appeals for the Fifth Circuit w sprawie Ultra Deep Picasso Pte. Ltd. v. Dynamic Industries Saudi Arabia Ltd. w 2024 roku.
Ultra Deep twierdziła, że wykonała podwodne prace wsparcia o wartości przekraczającej 10 mln USD i nie otrzymała zapłaty.
Spółka wystąpiła w Southern District of Texas o Rule B attachment środków, które miały być utrzymywane dla pozwanego przez Riyad Bank.
Riyad Bank posiadał agencję w Houston.
Agencja w Houston nie przyjmowała jednak depozytów, nie umożliwiała klientom wypłacania środków i nie miała dostępu do saudyjskich rachunków pozwanego.
Wierzyciel argumentował, że sama obecność banku w Houston powinna wystarczyć do zastosowania Rule B.
Fifth Circuit odrzucił to stanowisko.
Sąd potwierdził, że Rule B wymaga nie tylko odpowiedniej podstawy jurysdykcyjnej wobec garnishee, lecz także tego, aby sam majątek znajdował się w danym district.
Stosując prawo Teksasu do ustalenia miejsca położenia rachunku bankowego, sąd zaakceptował zasadę, że rachunek może być uznawany za położony tam, gdzie deponent ma możliwość wypłaty środków.
Ponieważ wierzyciel nie wykazał, że pozwany mógł uzyskać dostęp do swoich saudyjskich środków przez agencję w Houston, zajęcie zostało uchylone.
Dla wierzyciela rozważającego Rule B prowadzi to do bardzo praktycznego pytania:
Gdzie środki dłużnika znajdują się prawnie dla celów zajęcia, a nie tylko gdzie bank posiada swoje biuro?
Przelewy tranzytowe przez banki w Nowym Jorku to kolejna potencjalna pułapka
W przeszłości Nowy Jork stał się popularną jurysdykcją dla maritime attachments, ponieważ znaczna część międzynarodowych przelewów w dolarach amerykańskich przechodziła przez banki pośredniczące na Manhattanie.
Praktyka ta uległa istotnej zmianie po orzeczeniu Second Circuit w sprawie Shipping Corp. of India Ltd. v. Jaldhi Overseas Pte Ltd.
Sąd uznał, że elektroniczny transfer środków, który jedynie przejściowo znajduje się w intermediary bank w Nowym Jorku, nie stanowi majątku nadawcy ani beneficjenta na potrzeby Rule B zgodnie z właściwym prawem Nowego Jorku.
Wierzyciel nie powinien więc zakładać, że międzynarodową płatność można zająć tylko dlatego, że przelew dolarowy chwilowo przechodzi przez nowojorski bank pośredniczący.
Należy rozróżnić różne rodzaje aktywów.
Własny rachunek bankowy dłużnika to jedna kwestia prawna.
Środki jedynie przechodzące tranzytem przez intermediary bank to zupełnie inna sytuacja.
Przed wskazaniem banku jako garnishee wierzyciel powinien określić charakter aktywa, relację bankową z dłużnikiem oraz zasady dotyczące własności i miejsca położenia środków.
Rule B może zabezpieczać roszczenie morskie rozpoznawane w arbitrażu
Rule B może być szczególnie użyteczne, gdy podstawowy spór morski podlega arbitrażowi.
Zastosowanie Rule B nie oznacza koniecznie, że federalny sąd okręgowy będzie rozstrzygał sam spór umowny co do istoty.
Zajęty majątek może stanowić zabezpieczenie na czas, gdy roszczenie główne jest rozpoznawane w uzgodnionym przez strony arbitrażu.
Dobrym współczesnym przykładem jest sprawa Bunge S.A. v. XCoal Energy and Resources, rozstrzygnięta przez U.S. District Court for the Southern District of Texas w maju 2025 roku.
Spór wynikał z morskiej umowy subczarteru dotyczącej przewozu około 80 000 ton metrycznych węgla z Wirginii do Chin.
Umowa przewidywała arbitraż w Nowym Jorku.
Mimo to Bunge wystąpiła do federalnego sądu w Teksasie o Rule B attachment rachunków XCoal w PNC Bank w celu zabezpieczenia roszczenia arbitrażowego.
Sąd wcześniej zezwolił na zajęcie, a XCoal następnie zażądała jego uchylenia.
Po przeanalizowaniu morskiego charakteru roszczenia oraz dowodów przedstawionych podczas Rule E hearing sąd pozostawił zajęcie w mocy, choć obniżył wysokość zabezpieczenia do około 2,09 mln USD.
Sprawa pokazuje jedną z najważniejszych funkcji Rule B: zajęcie może zabezpieczać roszczenie morskie nawet wtedy, gdy sam spór co do meritum zostanie rozstrzygnięty w arbitrażu w innym miejscu.
Ma to szczególne znaczenie w transakcjach międzynarodowych, w których uzgodnione miejsce arbitrażu i aktywa dłużnika znajdują się w różnych jurysdykcjach.
Przed zajęciem należy złożyć verified complaint i affidavit
Rule B ustanawia własne wymagania dotyczące dokumentów procesowych.
Powód żądający attachment musi złożyć zweryfikowany pozew — verified complaint — zawierający wniosek o zastosowanie tego środka.
Dodatkowo powód lub jego pełnomocnik musi podpisać i złożyć affidavit stwierdzający, że pozwanego nie można znaleźć w danym okręgu.
Przed zwykłym wykonaniem attachment and garnishment sąd bada pozew i affidavit.
Jeżeli z dokumentów wynika, że przesłanki Rule B są spełnione, sąd wydaje postanowienie zezwalające na dalsze czynności.
Wstępna kontrola sądowa ma szczególne znaczenie, ponieważ Rule B może zostać zastosowane jeszcze zanim pozwany otrzyma realną możliwość zakwestionowania roszczenia.
Istnieje wąski wyjątek dla rzeczywiście nagłych okoliczności, gdy wcześniejsza kontrola sądu jest niewykonalna.
W takiej sytuacji powód lub jego pełnomocnik może złożyć wymagane przez Rule B potwierdzenie exigent circumstances.
Później jednak to właśnie powód będzie musiał wykazać podczas Rule E(4)(f) hearing, że wyjątkowe okoliczności faktycznie istniały.
Wyjątku nie należy więc traktować jako zwykłego sposobu na przyspieszenie uzyskania zajęcia.
Garnishment włącza do postępowania osobę trzecią posiadającą majątek dłużnika
Rule B nie ogranicza się do bezpośredniego zajęcia rzeczy materialnych.
Wyraźnie dopuszcza zajęcie rzeczowego i niematerialnego majątku pozwanego znajdującego się u garnishee — osoby trzeciej, która posiada dany składnik majątkowy albo jest winna pozwanemu pieniądze.
Najbardziej oczywistym przykładem jest bank.
Garnishee może jednak być także inną osobą lub spółką, która:
- jest winna pieniądze pozwanemu;
- przechowuje jego majątek;
- kontroluje inny składnik kwalifikujący się do zajęcia na podstawie Rule B.
Po doręczeniu dokumentów procesowych Rule B wymaga od garnishee złożenia odpowiedzi w ciągu 21 dni oraz ujawnienia odpowiednich długów, środków lub innych składników majątku pozwanego znajdujących się w jego rękach, w tym odpowiedzi na prawidłowo doręczone interrogatories.
Jeżeli garnishee przyzna, że posiada majątek pozwanego lub jest mu winien środki, aktywa takie zasadniczo pozostają pod dalszymi zarządzeniami sądu albo mogą zostać wpłacone do depozytu sądowego.
Pozwany z kolei powinien zasadniczo złożyć swoją odpowiedź w ciągu 30 dni po wykonaniu zajęcia albo doręczeniu dokumentów garnishee.
Dlatego prawidłowe ustalenie garnishee stanowi centralny element strategii Rule B.
Wierzyciel potrzebuje czegoś więcej niż listy banków lub kontrahentów dłużnika.
Musi istnieć racjonalna i możliwa do wykazania podstawa do przyjęcia, że konkretna osoba trzecia faktycznie posiada majątek pozwanego nadający się do zajęcia w granicach właściwego federal district.
Dłużnik może zażądać szybkiego posiedzenia sądu
Rule B attachment nie oznacza ostatecznego stwierdzenia, że wierzyciel ma prawo do zajętego majątku.
Rule E(4)(f) przyznaje osobie zgłaszającej interes w zajętym majątku prawo do prompt hearing.
Na tym etapie wierzyciel musi wykazać, dlaczego zajęcie nie powinno zostać uchylone lub dlaczego sąd nie powinien zastosować innego środka.
Dłużnik może kwestionować między innymi:
- czy podstawowe roszczenie rzeczywiście ma charakter morski;
- czy pozwanego faktycznie można było znaleźć w danym okręgu;
- czy zajęty majątek rzeczywiście należy do pozwanego;
- czy majątek faktycznie znajdował się w granicach danego district;
- czy przestrzegano wymogów Rules B i E;
- czy wysokość zabezpieczenia nie jest nadmierna;
- czy przepis ustawowy lub zasada prawa morskiego nie wyłącza zajęcia.
Dokładny standard dowodowy stosowany podczas Rule E hearing może różnić się między federalnymi circuit courts.
Na przykład w Sikousis Legacy Ninth Circuit w 2024 roku uznał, że wierzyciel broniący zakwestionowanego prejudgment maritime attachment musi wykazać probable cause — rozsądne prawdopodobieństwo powodzenia w odniesieniu do właściwego roszczenia, choć nie oznacza to konieczności udowodnienia całej sprawy już na tym etapie według standardu preponderance of the evidence.
Praktyczny wniosek jest taki, że wierzyciel powinien od początku zakładać możliwość Rule E challenge i przygotować materiał dowodowy jeszcze przed złożeniem wniosku.
Zabezpieczenie może zastąpić zajęty majątek
Celem Rule B często nie jest długotrwałe blokowanie konkretnego aktywa, lecz uzyskanie wiarygodnego zabezpieczenia roszczenia.
Rule E(5) pozwala na zwolnienie zajętego majątku po ustanowieniu akceptowalnego zabezpieczenia.
Strony mogą uzgodnić jego rodzaj i wysokość.
Jeżeli nie osiągną porozumienia, wysokość może określić sąd.
Zabezpieczenie powinno pokrywać zasadnie określoną kwotę roszczenia wraz z narosłymi odsetkami i kosztami, z uwzględnieniem ograniczeń Rule E.
Może to istotnie zmienić komercyjną dynamikę sporu.
Po zajęciu aktywa pozwany może zdecydować się na ustanowienie bond, letter of undertaking, gwarancji bankowej lub innej akceptowalnej formy zabezpieczenia w zamian za zwolnienie rachunku bankowego, statku lub innego składnika majątku.
Dla międzynarodowego wierzyciela uzyskanie wiarygodnego zabezpieczenia może być znacznie cenniejsze niż utrzymywanie pierwotnie zajętego majątku przez cały czas trwania postępowania sądowego lub arbitrażowego.
Rule B nie jest tym samym co areszt statku na podstawie Rule C
Rule B i Rule C rozwiązują różne problemy prawne.
Rule B opiera się na morskim roszczeniu in personam przeciwko pozwanemu i pozwala, przy spełnieniu odpowiednich przesłanek, zająć majątek należący do tego pozwanego.
Rule C jest natomiast postępowaniem in rem skierowanym przeciwko samemu mieniu morskiemu, najczęściej statkowi, i zasadniczo wymaga odrębnej podstawy materialnoprawnej, takiej jak maritime lien.
Wierzyciel może więc posiadać w pełni uzasadnione morskie roszczenie umowne przeciwko spółce żeglugowej, a jednocześnie nie mieć prawa do prowadzenia postępowania in rem przeciwko konkretnemu statkowi.
W takiej sytuacji Rule B nadal może być istotne, jeżeli pozwanego nie można znaleźć w danym okręgu, a jego własny majątek znajduje się tam.
Z kolei gdy wierzyciel posiada maritime lien egzekwowalne bezpośrednio przeciwko statkowi, właściwym zagadnieniem jest areszt statku na podstawie Supplemental Rule C, a nie zajęcie innych aktywów dłużnika na podstawie Rule B.
Rozróżnienie to należy przeprowadzić przed wyborem procedury oraz konkretnego majątku, który wierzyciel zamierza objąć środkiem.
Co należy sprawdzić przed złożeniem wniosku na podstawie Rule B
Najważniejsza praca związana z Rule B zwykle odbywa się jeszcze przed skierowaniem sprawy do sądu.
Zagraniczny wierzyciel morski powinien wcześniej ustalić:
- podstawę prawną oraz morski charakter roszczenia głównego;
- dokładną tożsamość kontraktowego dłużnika;
- czy pozwanego można znaleźć w planowanym federalnym okręgu sądowym;
- jakie działania podjęto w celu jego odnalezienia i doręczenia mu dokumentów;
- jaki konkretnie majątek ma zostać zajęty;
- jakie dowody potwierdzają, że majątek należy do pozwanego;
- gdzie majątek znajduje się w sensie prawnym;
- która osoba trzecia faktycznie posiada majątek albo jest winna pieniądze pozwanemu;
- czy środki na rachunku bankowym są dostępne w granicach danego district;
- czy istnieje rzeczywista podstawa dowodowa dla teorii alter ego lub innej teorii korporacyjnej;
- wysokość roszczenia oraz uzasadnioną wysokość zabezpieczenia;
- właściwe lokalne reguły admiralicji;
- czy umowa podstawowa zawiera klauzulę arbitrażową albo umowę dotyczącą forum;
- jakie dowody będą potrzebne do obrony zajęcia podczas natychmiastowego Rule E hearing.
W przypadku aktywów bankowych analiza nie powinna kończyć się na ustaleniu nazwy instytucji finansowej.
Należy sprawdzić:
- gdzie faktycznie prowadzony jest rachunek;
- czy dłużnik może uzyskać dostęp do środków przez oddział lub biuro banku znajdujące się w wybranym district;
- czy dana jednostka banku faktycznie posiada majątek pozwanego;
- jak prawo stanu forum określa miejsce położenia takiego aktywa bankowego.
Rule B jest instrumentem zabezpieczenia, a nie globalnym zamrożeniem aktywów
Rule B może być bardzo skuteczne, ponieważ pozwala wierzycielowi morskiemu podjąć działania wobec majątku jeszcze przed ostatecznym rozstrzygnięciem roszczenia.
Jego zakres jest jednak ściśle ograniczony.
Konieczne jest jednoczesne istnienie:
- roszczenia morskiego;
- pozwanego, którego nie można znaleźć w odpowiednim okręgu;
- należącego do niego majątku znajdującego się w tym okręgu;
- zgodności z wymogami proceduralnymi Supplemental Rules.
Zagraniczny wierzyciel nie powinien zakładać, że każde amerykańskie biuro zagranicznego banku, każdy składnik majątku spółki powiązanej albo każdy dolarowy przelew przechodzący przez amerykański system finansowy automatycznie podlega Rule B attachment.
Współczesne orzecznictwo, w tym Ultra Deep Picasso, pokazuje, że sądy dokładnie badają faktyczne i prawne miejsce położenia majątku.
Z kolei sprawy takie jak Bunge v. XCoal pokazują, że prawidłowo przygotowane Rule B attachment może zapewnić realne zabezpieczenie międzynarodowego morskiego roszczenia arbitrażowego.
Szersze zagadnienia dotyczące sporów sądowych, uznawania orzeczeń oraz egzekucji wobec dłużników w Stanach Zjednoczonych zostały omówione w przewodniku Grandliga dotyczącym windykacji w USA.
Jeżeli dłużnik morski znajduje się poza Stanami Zjednoczonymi, ale jego własne, możliwe do zidentyfikowania aktywa mogą znajdować się w określonym amerykańskim federalnym okręgu sądowym, priorytetem powinno być sprawdzenie miejsca położenia majątku oraz obecności samego pozwanego jeszcze przed złożeniem wniosku.
W sprawach na podstawie Rule B właśnie te dwa faktyczne zagadnienia często przesądzają o tym, czy zajęcie utrzyma się po pierwszym zakwestionowaniu go przed sądem.
