W Portugalii wierzyciel może uzyskać istotne informacje jeszcze przed podjęciem decyzji o ponoszeniu dalszych kosztów postępowania sądowego lub egzekucyjnego. Służy temu Lista Pública de Execuções — publiczna lista postępowań egzekucyjnych zakończonych bez pełnego zaspokojenia wierzyciela, między innymi z powodu braku wystarczającego majątku dłużnika podlegającego zajęciu.
Dla zagranicznego wierzyciela taka weryfikacja może mieć realne znaczenie praktyczne. Jeżeli inny wierzyciel próbował już prowadzić egzekucję przeciwko temu samemu portugalskiemu dłużnikowi i nie udało się znaleźć wystarczających aktywów, nie oznacza to automatycznie, że kolejne działania będą bezcelowe. Może jednak zasadniczo wpłynąć na strategię — zamiast od razu wszczynać nowe postępowanie, warto najpierw zbadać majątek dłużnika, jego aktualną sytuację finansową lub rozważyć dodatkowe zabezpieczenie roszczenia.
Publiczny sygnał po nieskutecznej egzekucji
Funkcjonowanie listy reguluje Portaria n.º 313/2009 wraz z późniejszymi zmianami. Mechanizm ten jest bezpośrednio związany z portugalskim postępowaniem egzekucyjnym.
Nie jest to ogólny rejestr wszystkich osób i przedsiębiorstw posiadających przeterminowane zobowiązania. Dane dłużnika mogą zostać opublikowane dopiero wtedy, gdy spełnione są określone ustawowo przesłanki związane z konkretnym postępowaniem egzekucyjnym.
Dotyczy to między innymi przypadków, w których postępowanie zakończyło się jedynie częściowym zaspokojeniem wierzyciela albo z powodu braku wystarczającego majątku, z którego można było skutecznie prowadzić egzekucję.
W ten sposób portugalski system udostępnia innym uczestnikom obrotu gospodarczego informacje o określonych przypadkach nieskutecznej egzekucji.
Praktyczna wartość tego rozwiązania polega na tym, że wierzyciel może wcześniej dostrzec sygnały wskazujące na problem z realną ściągalnością należności i uniknąć rozpoczynania kosztownego postępowania bez wcześniejszej oceny szans na odzyskanie pieniędzy.
Jakie informacje może sprawdzić wierzyciel
Artykuł 5 Portaria n.º 313/2009 przewiduje publikację istotnych danych dotyczących dłużnika i zakończonego postępowania, w tym:
- imienia i nazwiska albo nazwy dłużnika;
- portugalskiego numeru identyfikacji podatkowej lub, w określonych przypadkach, innego numeru identyfikacyjnego;
- kwoty pozostającej do zapłaty w chwili zakończenia postępowania egzekucyjnego;
- numeru sprawy egzekucyjnej oraz sądu, do którego sprawa została skierowana;
- informacji, czy postępowanie zakończyło się po częściowej spłacie, czy też z powodu braku majątku podlegającego egzekucji;
- daty zakończenia postępowania;
- daty umieszczenia informacji na publicznej liście.
Oficjalny portugalski portal wymiaru sprawiedliwości wskazuje, że z listy może skorzystać każda osoba, a samo wyszukiwanie jest bezpłatne.
Wyszukiwanie może być prowadzone przy użyciu danych identyfikacyjnych dłużnika lub numeru sprawy.
Dla wierzyciela współpracującego z portugalską spółką lub osobą fizyczną taka informacja może być wczesnym ostrzeżeniem, że wcześniejsze próby przymusowego odzyskania należności napotkały problem związany z brakiem dostępnych aktywów.
Dlaczego warto sprawdzić listę przed rozpoczęciem nowego sporu
Załóżmy, że zagraniczny dostawca posiada nieopłaconą fakturę wobec portugalskiego kontrahenta. Roszczenie wydaje się dobrze udokumentowane i wierzyciel rozważa wszczęcie postępowania sądowego.
Sama zasadność prawna roszczenia jest jednak tylko jednym z elementów decyzji. Równie ważne jest ustalenie, czy nawet korzystne orzeczenie doprowadzi do rzeczywistego odzyskania pieniędzy.
Jeżeli ten sam dłużnik niedawno znalazł się na publicznej liście po zakończeniu innego postępowania egzekucyjnego z powodu braku wystarczającego majątku, natychmiastowe rozpoczęcie kolejnego procesu nie zawsze będzie najlepszym pierwszym krokiem.
W takiej sytuacji warto wcześniej ustalić:
- czy od czasu poprzedniej egzekucji dłużnik nabył nowe aktywa;
- czy można zidentyfikować środki na rachunkach, wierzytelności wobec osób trzecich, pojazdy, nieruchomości lub inne składniki majątku;
- czy doszło do przeniesienia aktywów na inne osoby lub podmioty;
- czy przedsiębiorstwo nadal prowadzi działalność mimo wcześniejszych nieskutecznych egzekucji;
- czy wobec dłużnika prowadzone są postępowania restrukturyzacyjne lub upadłościowe;
- czy przed rozpoczęciem nowego postępowania należy zastosować inne środki ochrony interesów wierzyciela.
Dlatego publiczna lista nie zastępuje, lecz uzupełnia szerszą ocenę perspektyw windykacji w Portugalii.
Przed wpisaniem na listę dłużnik otrzymuje 10 dni
Istotnym elementem mechanizmu jest etap bezpośrednio poprzedzający publikację danych.
Po zakończeniu postępowania egzekucyjnego na odpowiedniej podstawie dłużnik jest informowany o sytuacji i ma 10 dni na podjęcie działań przewidzianych w przepisach.
W tym okresie może między innymi doprowadzić do spłaty zobowiązania albo przystąpić do odpowiedniego planu spłaty, jeżeli spełnione są wymagane warunki.
Jeżeli do tego nie dojdzie, a pozostałe przesłanki prawne są spełnione, dane dłużnika mogą zostać umieszczone na publicznej liście.
Do publikacji konieczne są również wymagane dane identyfikacyjne. Brak informacji wskazanych w przepisach może uniemożliwić dokonanie wpisu.
Z tego względu lista nie stanowi kompletnego wykazu wszystkich dłużników, wobec których egzekucja w Portugalii kiedykolwiek okazała się nieskuteczna.
Brak wpisu nie oznacza, że dłużnik jest wypłacalny
Jednym z najpoważniejszych błędów byłoby uznanie, że brak osoby lub przedsiębiorstwa na liście potwierdza posiadanie przez dłużnika wystarczającego majątku.
Brak wpisu może mieć wiele przyczyn.
Postępowanie egzekucyjne mogło nigdy nie zostać wszczęte. Może nadal trwać. Mogły nie powstać przesłanki wymagane do publikacji. Wcześniejszy wpis mógł zostać zawieszony lub usunięty. Starsze informacje są również usuwane po upływie określonego czasu.
Dlatego wynik wyszukiwania należy traktować jako wskaźnik ryzyka, a nie jako potwierdzenie wypłacalności.
Pozytywny wynik może mieć istotną wartość, ponieważ wskazuje na udokumentowaną historię postępowania, w którym wierzyciel nie został w pełni zaspokojony. Brak wpisu nie powinien natomiast zastępować dalszej analizy sytuacji finansowej kontrahenta.
Wpis nie pozostaje na liście bezterminowo
Portugalskie przepisy przewidują zarówno możliwość zawieszenia, jak i usunięcia informacji.
Jeżeli dłużnik przystąpi do przewidzianego prawem planu spłaty i prawidłowo go realizuje, odpowiedni wpis może zostać zawieszony. W przypadku naruszenia warunków planu informacja może ponownie pojawić się na liście.
Spłata zobowiązania może prowadzić do usunięcia danych.
Ponadto wpisy dotyczące postępowań egzekucyjnych zakończonych ponad pięć lat wcześniej są automatycznie usuwane.
Dłużnik może również żądać sprostowania lub zmiany nieprawidłowych danych.
Oznacza to, że wynik wyszukiwania należy zawsze oceniać z uwzględnieniem daty sprawdzenia i aktualnego statusu sprawy. Lista pokazuje informacje dostępne zgodnie z obowiązującym mechanizmem prawnym w określonym momencie, a nie pełną i nieograniczoną w czasie historię finansową dłużnika.
Jak zagraniczny wierzyciel powinien wykorzystać wynik
Dla zagranicznego wierzyciela najbardziej użyteczne jest przeprowadzenie takiego sprawdzenia przed poniesieniem istotnych dodatkowych kosztów związanych z odzyskiwaniem należności.
Weryfikacja może być szczególnie przydatna:
- przed udzieleniem portugalskiemu kontrahentowi kredytu kupieckiego lub odroczenia płatności;
- gdy należność staje się poważnie przeterminowana;
- przed podjęciem decyzji o wszczęciu postępowania sądowego;
- przed przejściem do przymusowej egzekucji;
- przy ocenie, czy w pierwszej kolejności należy przeprowadzić poszukiwanie majątku.
Odnalezienie niedawnego wpisu dotyczącego nieskutecznej egzekucji nie oznacza, że wierzyciel powinien zrezygnować z dochodzenia roszczenia.
Sytuacja finansowa dłużnika mogła się zmienić. Mogły pojawić się nowe aktywa. Możliwe mogą być także inne metody odzyskania należności lub zabezpieczenia interesów wierzyciela.
Taki wynik jest jednak mocnym argumentem za tym, aby najpierw ocenić realną ściągalność długu, a dopiero później zdecydować o dalszej strategii procesowej.
Najważniejsze jest uniknięcie egzekucji prowadzonej w ciemno
Publiczna lista egzekucji daje wierzycielowi dostęp do informacji, które w sprawach transgranicznych często trudno uzyskać na wczesnym etapie: wskazuje, że wcześniejsze postępowanie egzekucyjne przeciwko temu samemu dłużnikowi zakończyło się bez pełnego zaspokojenia wierzyciela.
Właściwie wykorzystana może pomóc jeszcze przed poniesieniem znaczących kosztów odpowiedzieć na najważniejsze pytanie gospodarcze: jeżeli wierzyciel wygra sprawę, z jakiego majątku będzie można faktycznie wyegzekwować należność?
Dlatego przed rozpoczęciem windykacji w Portugalii warto analizować publiczną listę łącznie z podstawą prawną roszczenia, sytuacją majątkową dłużnika, ewentualnymi postępowaniami restrukturyzacyjnymi lub upadłościowymi oraz wyborem najbardziej efektywnego sposobu egzekucji.
