Uzyskanie wyroku przeciwko dłużnikowi nie oznacza jeszcze, że wierzyciel może skierować egzekucję do każdego składnika majątku, nad którym dłużnik faktycznie sprawuje kontrolę. Rozróżnienie to ma szczególne znaczenie, gdy dłużnik posiada udziały w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością typu LLC zarejestrowanej w stanie Delaware.
LLC jest podmiotem odrębnym od swoich wspólników. Nieruchomości, środki na rachunkach bankowych, inwestycje oraz inne składniki majątku należące do LLC nie mogą więc automatycznie zostać uznane za osobisty majątek właściciela spółki.
Prawo Delaware przewiduje dla wierzyciela szczególny mechanizm — nakaz obciążenia udziału wspólnika LLC (charging order). Pozwala on wierzycielowi przejąć określone wypłaty ekonomiczne, które w przeciwnym razie należałyby się dłużnikowi z tytułu jego udziału. Sam nakaz nie daje jednak prawa do przejęcia majątku samej spółki.
Dla wierzyciela prowadzącego windykację w USA jest to dobry przykład tego, dlaczego po uzyskaniu wyroku trzeba osobno zbadać prawo właściwego stanu oraz ustalić, do kogo prawnie należy każdy istotny składnik majątku.
Wspólnik LLC nie jest właścicielem konkretnych aktywów spółki
Podstawową zasadę zawiera § 18-701 ustawy stanu Delaware o spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością, czyli Delaware Limited Liability Company Act.
Zgodnie z tym przepisem udział wspólnika w LLC stanowi jego własność osobistą. Jednocześnie wspólnik nie ma prawa własności do konkretnych składników majątku należących do LLC.
Rozróżnienie to ma bezpośrednie znaczenie dla egzekucji.
Załóżmy, że dłużnik jest jedynym wspólnikiem LLC w Delaware. Spółka posiada nieruchomość komercyjną wartą kilka milionów dolarów oraz środki zgromadzone na własnym rachunku bankowym.
Nawet jeśli dłużnik całkowicie kontroluje spółkę, budynek i pieniądze na rachunku należą do LLC, a nie bezpośrednio do niego.
Wyrok przeciwko wspólnikowi nie staje się zatem automatycznie wyrokiem przeciwko spółce.
Wierzyciel musi ustalić, co dokładnie stanowi własność dłużnika. W takim przypadku dłużnik posiada udział w LLC, natomiast nieruchomość, środki pieniężne i inne aktywa należą do samej spółki.
Na tym właśnie rozróżnieniu opiera się szczególny mechanizm egzekucji z udziału wspólnika.
Co daje wierzycielowi nakaz obciążenia udziału
Zgodnie z § 18-703 prawa Delaware wierzyciel, który dysponuje wyrokiem przeciwko wspólnikowi LLC albo osobie, na którą przeniesiono jego udział, może wystąpić do właściwego sądu o obciążenie udziału dłużnika.
Nakaz taki ustanawia obciążenie udziału. W jego granicach wierzyciel uzyskuje prawo do wypłat, które bez tego nakazu zostałyby przekazane dłużnikowi.
Jeżeli na przykład LLC ma wypłacić wspólnikowi 50 000 dolarów z tytułu podziału zysku, odpowiednia kwota może zostać skierowana na zaspokojenie wierzyciela.
Nie oznacza to jednak, że wierzyciel automatycznie staje się wspólnikiem LLC, uzyskuje prawo głosu albo może zarządzać działalnością spółki.
Co szczególnie istotne, nakaz nie daje również ogólnego prawa do zajęcia majątku należącego do LLC.
Dlaczego wierzyciel nie może po prostu zająć aktywów LLC
§ 18-703(d) prawa Delaware ustanawia bardzo istotne ograniczenie.
Nakaz obciążenia udziału jest wyłącznym środkiem, za pomocą którego wierzyciel wspólnika może zaspokoić wyrok z udziału dłużnika w LLC.
Przepis wyłącza możliwość wykorzystania wobec tego udziału takich środków jak zajęcie, egzekucja przez osobę trzecią, przymusowa sprzedaż udziału oraz inne podobne środki prawne lub oparte na zasadach słuszności.
Dodatkowo § 18-703(e) stanowi, że sam fakt istnienia wierzytelności wobec wspólnika nie daje wierzycielowi prawa do objęcia w posiadanie majątku LLC ani do stosowania środków egzekucyjnych wobec własności samej spółki.
Zasady tej nie należy jednak rozumieć zbyt szeroko.
Nie oznacza ona, że właściciel LLC uzyskuje całkowitą ochronę przed egzekucją. Nie wyklucza również możliwości dochodzenia odrębnych roszczeń przeciwko LLC lub innym osobom, jeśli istnieją niezależne podstawy prawne do ich odpowiedzialności.
Ograniczenie dotyczy czegoś innego: osobisty dług wspólnika nie pozwala wierzycielowi po prostu pominąć odrębności prawnej LLC i przejąć majątku należącego do spółki.
Zasada dotyczy również LLC z jednym wspólnikiem
Istotną cechą prawa Delaware jest to, że omawiany mechanizm nie ogranicza się do spółek posiadających kilku wspólników.
§ 18-703(d) wprost stanowi, że zasada obowiązuje niezależnie od tego, czy LLC ma jednego wspólnika, czy więcej niż jednego.
Ma to duże znaczenie praktyczne.
Jeżeli dłużnik jest jedynym wspólnikiem LLC, z ekonomicznego punktu widzenia spółka może wydawać się niemal tożsama ze swoim właścicielem. Jedna osoba może podejmować wszystkie decyzje, kontrolować działalność i otrzymywać całość korzyści ekonomicznych.
Nie oznacza to jednak, że jednoosobowy charakter LLC znosi przewidziany przez prawo Delaware mechanizm obciążenia udziału.
Wierzyciel nie powinien więc zakładać, że wyłączna własność spółki przez dłużnika pozwala automatycznie zająć jej majątek albo przymusowo sprzedać udział innym sposobem.
Nakaz nie gwarantuje szybkiego otrzymania pieniędzy
Praktyczne ograniczenia tego mechanizmu dobrze pokazuje sprawa Delaware Acceptance Corporation v. Estate of Frank C. Metzner, Sr., rozpoznawana przez Sąd Kanclerski stanu Delaware.
Wierzyciele uzyskali nakaz, zgodnie z którym wypłaty z LLC należne dłużnikom miały być kierowane na poczet spłaty zadłużenia.
Jedynym składnikiem majątku LLC był jednak dom mieszkalny, w którym dłużnicy nadal mieszkali. Spółka nie dokonywała na ich rzecz wypłat pieniężnych. Nakaz formalnie istniał, lecz nie było przepływu środków, który można byłoby skierować do wierzycieli.
Nie oznacza to, że każda LLC niewypłacająca bieżących środków prowadzi do identycznej sytuacji. W sprawie występowały również inne okoliczności, w tym śmierć jednego ze wspólników i kwestie związane z dalszym istnieniem jego praw.
Praktyczny wniosek pozostaje jednak istotny: uzyskanie nakazu obciążenia udziału i faktyczne odzyskanie pieniędzy to nie to samo.
Jeżeli LLC zatrzymuje zysk w spółce, posiada aktywa nieprzynoszące bieżącego dochodu albo z innych powodów nie dokonuje wypłat na rzecz dłużnika, ekonomiczna wartość takiego nakazu może przez dłuższy czas pozostawać ograniczona.
Dlatego analiza nie powinna kończyć się na samym ustaleniu, że dłużnik posiada udział w LLC.
Czy LLC może służyć do ukrywania aktywów
Ochrona odrębności prawnej spółki nie oznacza, że LLC może być bezkarnie wykorzystywana do oszukańczego przenoszenia majątku lub sztucznego utrudniania wykonania wyroku.
Granice tej ochrony były analizowane przez Sąd Kanclerski Delaware w sprawie Manichaean Capital, LLC v. Exela Technologies, Inc.
Wierzyciele twierdzili, że przepływy finansowe między powiązanymi podmiotami zostały zorganizowane w taki sposób, aby środki nie trafiały do spółki, której udział był już objęty nakazem obciążenia.
Sąd uznał, że w ograniczonych i wyjątkowych okolicznościach prawo Delaware może dopuścić odwrotne pominięcie odrębności prawnej spółki (reverse veil piercing). Mechanizm ten może w szczególnych przypadkach pozwolić sądowi uwzględnić majątek kontrolowanego podmiotu przy ocenie odpowiedzialności jego właściciela.
Nie jest to jednak zwykły sposób na obejście § 18-703.
Sądy Delaware przywiązują dużą wagę do odrębności prawnej podmiotów gospodarczych. Odejście od tej zasady wymaga wyjątkowych okoliczności, wskazujących na przykład na wykorzystywanie struktury spółki do oszustwa albo innej poważnej niesprawiedliwości.
Sam fakt, że wierzyciel nie uzyskał szybko pieniędzy na podstawie nakazu obciążenia udziału, nie jest wystarczający.
W praktyce oznacza to, że wierzyciel nie może po prostu nadać zwykłej egzekucji innej nazwy, aby ominąć ograniczenia przewidziane w prawie Delaware. Jeżeli twierdzi, że struktura spółki jest nadużywana, musi wskazać odrębne podstawy faktyczne i prawne.
Co powinien sprawdzić zagraniczny wierzyciel
Jeżeli dłużnik posiada LLC w Delaware, sama znajomość przybliżonej wartości spółki nie wystarcza.
W pierwszej kolejności trzeba ustalić, do kogo prawnie należy każdy istotny składnik majątku. Należy odróżnić osobisty majątek dłużnika od majątku LLC oraz innych powiązanych podmiotów.
Warto sprawdzić w szczególności:
- jaki udział w LLC posiada dłużnik;
- czy jest jedynym wspólnikiem;
- jakie prawa ekonomiczne wynikają z jego udziału;
- czy LLC dokonywała wcześniej wypłat na rzecz wspólnika;
- czy takie wypłaty są dokonywane obecnie;
- jakie zasady podziału zysku przewiduje umowa LLC;
- jakie aktywa należą bezpośrednio do spółki;
- czy istnieją podmioty powiązane;
- jak przebiegają przepływy finansowe między tymi podmiotami;
- czy dochodziło do przenoszenia aktywów lub innych operacji wymagających odrębnej oceny prawnej.
Szczególne znaczenie ma rzeczywista historia wypłat.
Jeżeli dochodowa LLC regularnie przekazuje środki swojemu wspólnikowi, nakaz obciążenia udziału może mieć znaczną wartość praktyczną. Jeżeli natomiast spółka zatrzymuje cały zysk, posiada jedynie nieruchomość albo inny mało płynny składnik majątku, rezultat dla wierzyciela może być zupełnie inny.
Ważne jest również ustalenie, czy wartościowe aktywa rzeczywiście należą do tej LLC, w której dłużnik posiada udział. Rozbudowane struktury korporacyjne mogą obejmować kilka powiązanych spółek, a rzeczywiste przepływy pieniędzy nie zawsze odpowiadają formalnej strukturze własności.
Jeżeli istnieją oznaki przenoszenia środków, przekazywania majątku podmiotom powiązanym lub wykorzystywania spółek do utrudniania wykonania wyroku, okoliczności te wymagają odrębnej analizy. Sam nakaz obciążenia udziału nie rozstrzyga takich problemów.
Dodatkowy etap przy zagranicznym wyroku
W przypadku wierzyciela zagranicznego może pojawić się jeszcze jeden etap poprzedzający właściwą egzekucję.
Jeżeli pierwotny wyrok został wydany poza Stanami Zjednoczonymi, przed zastosowaniem amerykańskich środków egzekucyjnych może być konieczne jego uznanie w odpowiedniej jurysdykcji USA.
Uznanie zagranicznego orzeczenia i późniejsze skierowanie egzekucji do udziału dłużnika w LLC z Delaware są dwiema odrębnymi kwestiami prawnymi.
Samo ustalenie, że dłużnik posiada spółkę w Delaware, nie oznacza więc jeszcze, że wierzyciel może natychmiast wystąpić o nakaz obciążenia udziału. Najpierw trzeba ustalić status orzeczenia, właściwość sądu oraz warunki proceduralne jego wykonania.
Jakich założeń wierzyciel powinien unikać
Fakt, że dłużnik posiada LLC w Delaware, nie pozwala automatycznie uznać aktywów spółki za dostępne do egzekucji ani za całkowicie przed nią chronione.
W szczególności nie należy zakładać, że:
- jeśli dłużnik jest jedynym wspólnikiem LLC, majątek spółki staje się jego majątkiem osobistym;
- wyrok przeciwko wspólnikowi można automatycznie wykonać z aktywów LLC;
- uzyskanie nakazu obciążenia udziału musi doprowadzić do szybkiej spłaty długu;
- LLC z jednym wspólnikiem nie podlega § 18-703;
- struktura LLC całkowicie chroni przed odrębnymi roszczeniami związanymi z oszustwem, wyprowadzaniem aktywów lub nadużyciem odrębności prawnej spółki.
Z drugiej strony również dłużnik nie powinien zakładać, że samo przeniesienie działalności lub majątku do LLC automatycznie uniemożliwia wierzycielowi podjęcie innych działań prawnych.
Prawo Delaware silnie chroni odrębność spółki, ale w wyjątkowych okolicznościach sąd może zbadać, czy struktura korporacyjna nie jest wykorzystywana jako narzędzie oszustwa lub innej poważnej niesprawiedliwości.
Najważniejszy wniosek praktyczny
Wyrok przeciwko właścicielowi LLC w Delaware co do zasady nie daje wierzycielowi prawa do przejęcia majątku samej spółki tak, jakby należał on bezpośrednio do dłużnika.
Prawo Delaware rozróżnia udział wspólnika od aktywów należących do LLC. Podstawowym mechanizmem przewidzianym w § 18-703 dla zaspokojenia wierzyciela z takiego udziału jest szczególny nakaz obciążenia udziału, który umożliwia przejmowanie wypłat należnych dłużnikowi.
Zasada ta dotyczy zarówno LLC posiadających kilku wspólników, jak i spółek z jednym wspólnikiem.
Dlatego zadaniem wierzyciela nie jest jedynie odnalezienie spółki zarejestrowanej w Delaware. Konieczne jest ustalenie rzeczywistej struktury własności, zakresu praw dłużnika, historii wypłat, położenia aktywów oraz ewentualnych odrębnych podstaw roszczeń dotyczących podmiotów powiązanych lub przeniesionego majątku.
Uzyskanie wyroku jest tylko jednym etapem windykacji. Prawna przynależność aktywów oraz szczególne przepisy danego stanu mogą ostatecznie zdecydować, czy wierzyciel będzie w stanie przekształcić korzystne orzeczenie w rzeczywiste odzyskanie pieniędzy.
