Uluslararası ticari ödemelerin açık ve gerçek bir ekonomik temele dayanması gerekir. Mallar teslim edilir, taraflar işlemi belgelendirir ve ödeme sözleşme şartlarına uygun olarak gerçekleştirilir.
Sorun, ticari işlemin kendisi gerçekte mevcut olmadığında ortaya çıkar. Sahte belgeler, meşru bir ticari işlem varmış izlenimi yaratabilir ve paranın yurt dışına aktarılması için görünürde bir dayanak oluşturabilir.
Çin Devlet Döviz İdaresi tarafından yayımlanan bir vaka, bu mekanizmanın uygulamada nasıl işleyebildiğini gösteriyor.
9,015 milyon dolarlık vaka
Çin’in döviz denetim makamına göre Wenzhou Kecheng Trading Co., Ltd., Mart 2016’da gerçekte var olmayan bir ticari işlem zemini oluşturdu, sahte bir konşimento sundu ve 9,015 milyon ABD dolarını yurt dışına transfer etti.
Yetkili makam bu işlemleri döviz mevzuatının ihlali olarak değerlendirdi. Şirketin Çin’in döviz idaresine ilişkin düzenlemesinin 12. maddesini ihlal ettiği tespit edildi ve aynı düzenlemenin 39. maddesi uyarınca şirkete 2,921 milyon yuan para cezası verildi.
Resmî açıklamada malların niteliği, paranın yurt dışındaki alıcısı veya işlemin iç yapısı hakkında ayrıntılı bilgi yer almıyor. Bu nedenle açıklanmayan unsurlar hakkında varsayımda bulunmak doğru olmaz.
Bununla birlikte yayımlanan bilgiler, ticari işlemin dayanağının gerçeğe aykırı olduğunu, sahte bir taşıma belgesinin kullanıldığını ve bu yapının 9,015 milyon doların Çin dışına aktarılmasıyla bağlantılı olduğunu açıkça ortaya koyuyor.
İşlem neden mevzuata aykırıydı
Çin’in döviz idaresine ilişkin düzenlemesinin 12. maddesine göre cari işlemler kapsamındaki döviz tahsilat ve ödemelerinin gerçek ve hukuka uygun bir işlem temeline dayanması gerekir.
Bu tür dosyalarda temel mesele budur.
Belge bulunması tek başına ödemenin hukuka uygun olduğu anlamına gelmez. Belgelerin dayandığı ticari işlemin de gerçekten gerçekleşmiş olması gerekir.
Döviz işlemlerini yürüten finansal kuruluşların belgelerin gerçekliğini ve ödeme ile uyumunu makul şekilde kontrol etmesi beklenir. Döviz denetim makamı da gerektiğinde işlemin gerçek ekonomik temelini inceleyebilir.
Bu nedenle Wenzhou Kecheng Trading dosyasında sorun yalnızca sahte konşimentodan ibaret değildi. Bu belge, gerçekte var olmayan bir ticari işlemin parçasıydı ve önemli miktarda paranın yurt dışına aktarılmasında kullanıldı.
Olası sonuçlar
Çin’in döviz idaresine ilişkin düzenlemesinin 39. maddesi, paranın hukuka aykırı şekilde yurt dışına çıkarılması hâlinde uygulanabilecek yaptırımları düzenler.
Yetkili makam, hukuka aykırı şekilde yurt dışına aktarılan paranın ülkeye geri getirilmesini isteyebilir ve ihlale konu tutarın yüzde 30’una kadar para cezası uygulayabilir. Daha ciddi vakalarda ceza, ihlale konu tutarın yüzde 30’u ile tamamı arasında olabilir.
Fiilin ayrıca suç teşkil etmesi hâlinde ceza sorumluluğu da gündeme gelebilir.
Ancak bu, ticari bir belgedeki her hatanın otomatik olarak döviz mevzuatı ihlali anlamına geldiği şeklinde yorumlanmamalıdır. Basit bir maddi hata, sözleşmenin ifasına ilişkin bir uyuşmazlık ve bilinçli olarak kurgulanmış sahte bir işlem hukuken farklı durumlardır.
Belirleyici olan, gerçeğe aykırı veya yanıltıcı belgelerin para transferi için sahte bir dayanak oluşturmak amacıyla kasıtlı olarak kullanılıp kullanılmadığıdır.
Yabancı taraflar açısından riskler
Bu olayda yaptırım Çinli şirkete uygulandı. Ancak yabancı bir taraf da karşı taraf olağan dışı bir ödeme yapısı önerdiğinde veya gerçek işlemi yansıtmayan belgeler hazırlanmasını istediğinde dikkatli olmalıdır.
Örneğin, gerçekte teslim edilmemiş mal veya hizmetler için belge düzenlenmesi ya da ödemenin sözleşmenin gerçek yapısından önemli ölçüde farklı bir yöntemle alınması risk yaratabilir.
Bu tür uyumsuzluklar yalnızca düzenleyici veya bankacılık sorunlarına yol açmaz. Daha sonra ortaya çıkabilecek ticari bir uyuşmazlıkta da önem kazanabilir.
Çin’de alacak tahsili sürecinde gerçek sözleşme ilişkisinin, yükümlülüklerin fiilen yerine getirildiğinin ve talep edilen alacağın dayanağının ortaya konulması önemli olabilir.
Bu nedenle karşı tarafın ödeme amacını değiştirmeyi, belgeleri geriye dönük düzenlemeyi, işlemi gerçekte olduğundan farklı göstermeyi veya parayı işleme fiilen taraf olmayan bir kuruluşa göndermeyi istemesi hâlinde özellikle dikkatli olunmalıdır.
Şirketler neyi kontrol etmeli
Temel kural basittir: belgelerde açıklanan işlem, taraflar arasında gerçekte gerçekleşen işlemle uyumlu olmalıdır.
Önemli tutardaki bir sınır ötesi ödeme kabul edilmeden önce ticari yapının açık olduğundan, tarafların doğru şekilde belirlendiğinden ve ödemenin gerçek ve anlaşılır bir ekonomik amaca dayandığından emin olunmalıdır.
Önerilen ödeme yöntemi esas işlemin koşullarından farklıysa veya ek belgeler yalnızca para transferini mümkün kılmak amacıyla hazırlanıyorsa bu durum bir uyarı işareti olarak değerlendirilmelidir.
Wenzhou Kecheng Trading vakası, sahte ticari belgelerin yalnızca şekli bir belge sorunu olmadığını gösteriyor. Bu belgeler yurt dışına para transferi için gerçekte var olmayan bir dayanak oluşturmak amacıyla kullanıldığında, döviz denetimi ve ciddi mali yaptırımlar gündeme gelebilir.
Çinli taraflarla çalışan şirketler açısından en güvenli yaklaşım aynıdır: gerçek ticari işlem, belgeler ve para akışı birbiriyle uyumlu olmalıdır.
