Międzynarodowe płatności handlowe powinny mieć jasno określoną podstawę gospodarczą. Towary są dostarczane, strony dokumentują transakcję, a płatność następuje zgodnie z warunkami umowy.
Problem pojawia się wtedy, gdy sama transakcja handlowa jest fikcyjna. Fałszywa dokumentacja może stworzyć pozory legalnej operacji gospodarczej i stanowić formalną podstawę do transferu środków za granicę.
Sprawa opublikowana przez chińską Państwową Administrację Wymiany Walut pokazuje, jak taki mechanizm może wyglądać w praktyce.
Sprawa dotycząca 9,015 mln dolarów
Według chińskiego organu nadzoru dewizowego w marcu 2016 r. spółka Wenzhou Kecheng Trading Co., Ltd. stworzyła fikcyjną podstawę transakcji handlowej, przedłożyła fałszywy konosament i dokonała transferu za granicę w wysokości 9,015 mln dolarów amerykańskich.
Organ zakwalifikował te działania jako naruszenie przepisów dotyczących obrotu dewizowego. Stwierdzono naruszenie art. 12 chińskich przepisów dotyczących administracji dewizowej, a na podstawie art. 39 tego aktu na spółkę nałożono karę w wysokości 2,921 mln juanów.
Oficjalny komunikat nie zawiera szczegółowych informacji na temat towarów, zagranicznego odbiorcy środków ani wewnętrznej struktury transakcji. Nie ma więc podstaw, aby uzupełniać te okoliczności przypuszczeniami.
Z opublikowanych informacji wynika jednak jednoznacznie, że podstawa handlowa transakcji była fikcyjna, wykorzystano fałszywy dokument przewozowy, a całość była związana z transferem 9,015 mln dolarów poza Chiny.
Dlaczego transakcja naruszała przepisy
Zgodnie z art. 12 chińskich przepisów dotyczących administracji dewizowej wpływy i płatności w walutach obcych w ramach bieżących transakcji gospodarczych muszą mieć rzeczywistą i zgodną z prawem podstawę.
To właśnie ten element ma kluczowe znaczenie w podobnych sprawach.
Samo istnienie dokumentów nie oznacza, że płatność jest zgodna z prawem. Rzeczywista musi być również transakcja gospodarcza, którą te dokumenty mają potwierdzać.
Instytucje finansowe obsługujące operacje walutowe są zobowiązane do odpowiedniej weryfikacji autentyczności dokumentów oraz ich zgodności z daną płatnością. Organ nadzoru dewizowego może natomiast badać także rzeczywiste okoliczności gospodarcze stojące za transakcją.
W przypadku Wenzhou Kecheng Trading problemem nie był więc wyłącznie fałszywy konosament. Dokument ten był częścią fikcyjnej transakcji handlowej, która posłużyła jako podstawa transferu znacznej kwoty za granicę.
Możliwe konsekwencje
Art. 39 chińskich przepisów dotyczących administracji dewizowej przewiduje sankcje za nielegalne wyprowadzanie środków za granicę.
Organ nadzoru może nakazać sprowadzenie nielegalnie wytransferowanych środków z powrotem do kraju oraz nałożyć karę pieniężną w wysokości do 30% kwoty objętej naruszeniem. W poważniejszych przypadkach kara może wynosić od 30% do pełnej wartości środków objętych naruszeniem.
Jeżeli dane działanie wyczerpuje również znamiona przestępstwa, możliwa jest odpowiedzialność karna.
Nie oznacza to jednak, że każdy błąd w dokumencie handlowym automatycznie prowadzi do odpowiedzialności za naruszenie przepisów dewizowych. Zwykła pomyłka, spór dotyczący wykonania umowy i świadome stworzenie fikcyjnej transakcji to prawnie odmienne sytuacje.
Kluczowe znaczenie ma to, czy nieprawdziwe lub wprowadzające w błąd dokumenty zostały świadomie wykorzystane do stworzenia fikcyjnej podstawy transferu środków.
Ryzyko dla zagranicznych kontrahentów
W opisanej sprawie kara została nałożona na chińską spółkę. Zagraniczny kontrahent również powinien jednak zachować ostrożność, jeśli druga strona proponuje nietypową strukturę płatności albo prosi o przygotowanie dokumentów, które nie odpowiadają rzeczywistemu przebiegowi transakcji.
Problem może powstać na przykład wtedy, gdy firma wystawia dokumenty dotyczące towarów lub usług, które faktycznie nie zostały dostarczone, albo przyjmuje płatność w sposób istotnie odbiegający od warunków zawartej umowy.
Takie rozbieżności mogą prowadzić nie tylko do problemów regulacyjnych lub bankowych. Mogą również nabrać znaczenia w przypadku późniejszego sporu handlowego.
Przy windykacji należności w Chinach istotne może być wykazanie rzeczywistego stosunku umownego, wykonania zobowiązania oraz podstawy dochodzonej należności.
Z tego względu szczególną ostrożność należy zachować, gdy kontrahent prosi o zmianę celu płatności, antydatowanie dokumentów, opisanie transakcji w sposób niezgodny z jej rzeczywistym przebiegiem albo skierowanie pieniędzy do podmiotu, który faktycznie nie uczestniczył w danej operacji gospodarczej.
Co powinny sprawdzić firmy
Podstawowa zasada jest prosta: transakcja opisana w dokumentach powinna odpowiadać temu, co rzeczywiście wydarzyło się między stronami.
Przed przyjęciem znacznej płatności transgranicznej warto upewnić się, że struktura transakcji jest przejrzysta, strony zostały prawidłowo wskazane, a płatność ma rzeczywisty i zrozumiały cel gospodarczy.
Jeżeli proponowany sposób płatności odbiega od warunków podstawowej transakcji albo dodatkowe dokumenty mają zostać przygotowane wyłącznie po to, aby umożliwić transfer środków, należy potraktować to jako sygnał ostrzegawczy.
Sprawa Wenzhou Kecheng Trading pokazuje, że fikcyjna dokumentacja handlowa nie jest jedynie problemem formalnym. Jeżeli zostaje wykorzystana do stworzenia pozornej podstawy dla transferu pieniędzy za granicę, może prowadzić do postępowania prowadzonego przez organy nadzoru dewizowego oraz do dotkliwych sankcji finansowych.
Dla przedsiębiorstw prowadzących interesy z chińskimi kontrahentami najbezpieczniejsza zasada pozostaje niezmienna: rzeczywista transakcja, dokumentacja i przepływ pieniędzy powinny być ze sobą zgodne.
