Senegal’de alacak tahsilatı

Senegal’de alacak tahsilatı, borçlunun hukuki ve mali durumunun, ticari statüsünün, gerçek faaliyetinin, Senegal’deki mal varlığının, devam eden davaların veya icra işlemlerinin ve alacağı kanıtlayan belgelerin değerlendirilmesiyle başlar. Yabancı bir alacaklı için bu ilk aşama özellikle önemlidir, çünkü uygulanacak strateji borcun niteliğine, borçlunun bulunduğu yere, alacağın belirli, likit ve muaccel olup olmadığına, borçlunun ödeme gücüne ve uyuşmazlığın mahkemeye taşınıp taşınmayacağına bağlıdır.

Borçlu ticari faaliyetlerine devam ediyor, ulaşılabilir durumdaysa ve ödeme ihtimali tamamen ortadan kalkmamışsa, mahkemeye başvurmadan önce dostane tahsilat süreci başlatılabilir. Bu aşamada amaç borçlunun pozisyonunu netleştirmek, borcun kabul edilmesini sağlamak, ödeme takvimi üzerinde anlaşmak veya mahkeme süreci gerekirse kullanılabilecek daha güçlü bir delil dosyası hazırlamaktır.

Bu süreç, borçluya düzenli hatırlatmalar gönderilmesini, resmi ödeme ihtarında bulunulmasını, yazılı görüşmeler yapılmasını ve gerekli olduğunda ödeme konusunda karar verebilecek kişilerle doğrudan müzakere yürütülmesini içerir. Amaç borçlu üzerinde gayriresmi baskı kurmak değil, borçlunun cevabını belgelendirmek, borcun kabul edilip edilmediğini görmek ve alacağın anlaşma yoluyla mı yoksa mahkeme yoluyla mı tahsil edileceğini belirlemektir.

Borçlu ödeme yapmayı reddederse, hatırlatmalara cevap vermezse, borca yeterli hukuki dayanak olmadan itiraz ederse veya mal varlığını azaltmaya çalışırsa, alacaklı adli tahsilat yolunu değerlendirmelidir. Bu aşamada hangi yolun seçileceği; sözleşmeye, faturalara, teslim belgelerine, yazışmalara, borç ikrarına, borçlunun ticari niteliğine ve Senegal’de haczedilebilecek mal varlığı bulunup bulunmadığına göre belirlenir.

Senegal Cumhuriyeti OHADA üyesidir. Bu nedenle Senegal’de adli alacak tahsilatı, ulusal Senegal hukuku ile OHADA’nın ticari alacaklar, ödeme emri, ihtiyati tedbirler, icra yolları ve toplu tasfiye prosedürlerine ilişkin yeknesak kurallarının birlikte uygulanmasını gerektirir. Yeni AUPSRVE, 16 Şubat 2024 tarihinden itibaren başlatılan yeni prosedürler bakımından ödeme emri, ihtiyati haciz ve icra yolları için güncel çerçeveyi belirlemektedir.

Dava açmadan önce zamanaşımı süreleri kontrol edilmelidir. Senegal hukukunda genel zamanaşımı süresi, özel bir hüküm bulunmadıkça on yıldır. Tacirler arasındaki veya tacirler ile tacir olmayanlar arasındaki ticari işlemlerden doğan borçlarda OHADA ticaret hukuku beş yıllık süre öngörür, eğer alacak daha kısa özel bir süreye tabi değilse.

Zamanaşımı sonuçları mahkeme tarafından kendiliğinden uygulanmaz; bu sonuçlardan yararlanmak isteyen tarafın bunu ileri sürmesi gerekir. Süre, borcun muaccel hale geldiği günü izleyen günden itibaren işlemeye başlar. Borçlunun açık veya örtülü borç ikrarı, ödeme emri niteliğindeki ihtar, zorunlu icra işlemi veya mahkemeye başvuru zamanaşımını kesebilir. Kesilmeden sonra yeni süre yeniden işlemeye başlar. Dava süreci ve hâkim tarafından verilen ödeme süresi ise zamanaşımının işlemesini durdurur; durma sebebi sona erdiğinde süre kaldığı yerden devam eder.

Senegal Cumhuriyeti’nde adli tahsilat türleri esas olarak olağan mahkeme davası ve ödeme emri yoludur. Uyuşmazlık ticari nitelikteyse, dosya ticaret mahkemelerinin veya bu mahkemelerin kurulmadığı yerlerde yetkili genel mahkemelerin görev alanına girebilir. Ticaret mahkemeleri, tacirler arasındaki ticari taahhütlerden, ticari işlemlerden ve toplu tasfiye prosedürlerinden doğan uyuşmazlıklara bakar. Bu mahkemeler, değeri yirmi beş milyon frank KFA’yı aşan veya değeri belirlenemeyen uyuşmazlıklarda ilk derece mahkemesi olarak, bu tutarı aşmayan uyuşmazlıklarda ise ilk ve son derece mahkemesi olarak karar verir.

Olağan mahkeme süreci, yetkili mahkemeye başvuru yapılması ve davalıya çağrı belgesinin tebliğ edilmesiyle başlar. Davalının yerleşim yerine göre çağrı süreleri değişir: davalı yetkili mahkemenin bulunduğu yerde yaşıyorsa beş gün, aynı mahkeme çevresinde yaşıyorsa on gün, komşu mahkeme çevrelerinde yaşıyorsa on beş gün, Senegal’in diğer bölgelerinde yaşıyorsa otuz gün uygulanır. Acil işlerde mahkeme başkanı daha kısa süreli çağrıya izin verebilir.

Davalı Senegal dışında yaşıyorsa süreler bulunduğu bölgeye göre belirlenir: Avrupa, Afrika, Madagaskar ve Reunion için iki ay; Amerika için üç ay; diğer ülkeler için dört ay. Yurt dışında yerleşik bir tarafa çağrı Senegal’de şahsen teslim edilirse, mahkeme farklı bir süre tanımadıkça olağan süreler uygulanır.

Belirlenen günde taraflar bizzat veya yetkili temsilcileri aracılığıyla mahkemede hazır bulunur. Hâkim, davanın başında veya yargılamanın herhangi bir aşamasında tarafları uzlaştırmaya çalışabilir. Ticaret mahkemesinde uzlaştırma girişimi zorunludur ve kapalı oturumda yapılır. Taraflar anlaşırsa, anlaşmanın şartlarını içeren tutanak düzenlenir ve bu tutanak icra edilebilir belge niteliği taşıyabilir.

Uzlaşma sağlanmazsa mahkeme davayı incelemeye devam eder. Taraflar delillerini, yazılı açıklamalarını ve hukuki görüşlerini sunar. Hâkim, uyuşmazlığın aydınlatılması için gerekli gördüğü tedbirleri alabilir; tanık dinlenmesine, bilirkişi incelemesine veya yerinde incelemeye karar verebilir. Dosya yeterince olgunlaştığında taraflar dinlenir ve mahkeme alacak talebi hakkında karar verir.

Ödeme emri, belirli, likit ve muaccel alacakların tahsili için OHADA kurallarına göre kullanılan özel bir yoldur. Bu yol, sözleşmeden doğan alacaklarda, ticari senetlerden kaynaklanan borçlarda veya karşılığı bulunmayan ya da yetersiz olan çeklerden doğan taleplerde uygulanabilir. Alacaklı, başvurusunda talep edilen tutarı, alacağın unsurlarını, hukuki dayanağını ve borcu destekleyen belgeleri açıkça göstermelidir. Alacaklı, başvurunun yapıldığı mahkemenin bulunduğu ülkede yerleşik değilse, o mahkemenin çevresi içinde tebligata elverişli bir adres göstermelidir.

Yetkili mahkeme başkanı veya görevlendirilmiş hâkim, başvurudan itibaren üç gün içinde karar verir. Talep tamamen veya kısmen haklı görülürse, belirlenen tutar için ödeme emri verilir. Başvuru tamamen veya kısmen reddedilirse karar gerekçeli olmalıdır; alacaklı bu ret kararına karşı ayrı bir kanun yoluna başvuramaz, ancak alacağını olağan dava yoluyla ileri sürebilir.

Başvuru ve ödeme emrinin onaylı örneği borçluya mahkeme dışı tebligat yoluyla bildirilmelidir. Ödeme emri tarihinden itibaren üç ay içinde tebliğ edilmezse hükümsüz hale gelir. Tebligat, borçluya on gün içinde ya emirde belirtilen tutarı faiz ve masraflarıyla birlikte ödeme ya da itiraz etme yükümlülüğünü bildirmelidir.

Borçlu on gün içinde itiraz etmezse veya itirazından vazgeçerse, alacaklı ödeme emrine icra kabiliyeti kazandırılmasını isteyebilir. Bu talep, itiraz süresinin bitiminden veya borçlunun vazgeçmesinden itibaren iki ay içinde yapılmalıdır. Bu sürenin kaçırılması, ödeme emri yolunun alacaklı bakımından etkisiz hale gelmesine neden olabilir.

Borçlu itiraz ederse, uyuşmazlık ödeme emrini veren yetkili mahkeme önüne taşınır. İtiraz eden taraf, başvurusunu ilgili taraflara tebliğ eder ve otuz günü geçmeyecek bir duruşma tarihi için çağrı yapılmasını sağlar. Mahkeme, tarafları uzlaştırmaya çalışacak bir hâkim belirler. Uzlaşma sağlanmazsa dosya açık duruşmada incelenir ve mahkeme alacak hakkında karar verir. İtiraz üzerine verilen karar, daha önce verilmiş ödeme emrinin yerine geçer.

Kararlara karşı başvuru yolları kullanılan usule göre değişir. Olağan dava yolunda ilk derece mahkemesi kararlarına karşı Senegal usul kurallarına göre iki ay içinde başvuru yapılabilir; taraflardan biri Senegal dışında yerleşikse, yurt dışı tebligat sürelerine ilişkin ek süreler dikkate alınır. Ödeme emri yolunda ise itiraz üzerine verilen karara karşı on beş gün içinde başvuru yapılabilir, eğer uygulanacak ulusal hukukta farklı bir süre öngörülmemişse. Bu yolda başvuru süresi ve süresi içinde yapılan başvuru, geçici icra kararı bulunmadıkça kararın etkisini durdurur.

Alacaklı yabancı bir mahkeme kararına sahipse, borçlunun Senegal’deki mal varlığına yönelmeden önce bu kararın Senegal’de tanınması ve icra edilebilir hale getirilmesi gerekir. Yabancı medeni, ticari veya idari kararların Senegal’de sonuç doğurabilmesi için kararı veren mahkemenin yetkili olması, kararın uygulanabilir hukuka uygun verilmiş olması, kararın verildiği ülkede kesinleşmiş ve icra edilebilir hale gelmiş bulunması, tarafların çağrı ve temsil haklarına saygı gösterilmiş olması ve kararın Senegal kamu düzenine ya da Senegal’de kesinleşmiş bir karara aykırı olmaması gerekir.

Bu başvuruda genellikle kararın onaylı örneği, tebliğ belgesi veya buna denk belge, olağan kanun yolunun bulunmadığını veya süresinde kullanılmadığını gösteren belge ve davaya katılmayan tarafa yapılan çağrının veya davet bildiriminin örneği sunulur. Bu aşama, yabancı alacaklılar için özellikle önemlidir; çünkü yabancı karar, Senegal’de tanınıp icra edilebilir hale gelmeden doğrudan haciz işlemlerine dayanak oluşturmaz.

İcra edilebilir bir belge elde edildikten sonra alacaklı, OHADA kurallarına göre zorunlu icra yoluna başvurabilir. Seçilecek icra yolu, borçlunun mal varlığı hakkında mevcut bilgilere, alacağın tutarına, borçlunun banka hesaplarına, ticari varlıklarına, üçüncü kişilerdeki alacaklarına ve Senegal’de haczedilebilir mal bulunup bulunmadığına bağlıdır.

Zorunlu icra kapsamında alacaklı, borçlunun taşınır veya taşınmaz mallarına, banka hesaplarına, elektronik para varlıklarına, üçüncü kişilerdeki alacaklarına, ortaklık haklarına, menkul kıymetlerine veya ticari mal varlığına yönelik haciz yollarını kullanabilir. Alacaklı ayrıca borçlunun mal kaçırma ihtimali bulunduğunda, alacağını korumak için ihtiyati haciz niteliğindeki tedbirlerden yararlanabilir. Seçilen tedbir, alacağın tahsili veya alacaklının haklarının korunması için gerekli olan ölçüyü aşmamalıdır.

Borçlu devlet, yerel yönetim veya kamu kurumu niteliğinde bir tüzel kişi ise özel sınırlamalar uygulanır. Açık bir feragat bulunmadıkça bu kişilere karşı özel borçlulara uygulanan haciz ve koruma tedbirleri aynı şekilde kullanılamaz. İcra edilebilir bir belgeyle tespit edilen veya kamu tüzel kişisi tarafından kabul edilen alacak, üç ay sonuçsuz kalan resmi ödeme ihtarından sonra ilgili kamu tüzel kişisinin hesaplarına ve bütçesine zorunlu gider olarak kaydedilebilir.

Alacak tahsilinin alternatif yollarından biri, borçlunun mali durumuna göre OHADA tarafından düzenlenen toplu tasfiye prosedürlerinin kullanılmasıdır. Senegal’de bu prosedürler; uzlaşma, önleyici düzenleme, yargısal iyileştirme ve mal varlığının tasfiyesi aşamalarını içerebilir. Amaç, borçlunun ödeme güçlüğünü önlemek, işletmenin devamını sağlamak, borçların yeniden yapılandırılmasına imkân vermek veya borçlunun mal varlığını alacaklılar arasında hukuka uygun şekilde dağıtmaktır.

Borçlu borçlarını vadesinde ödeyemeyecek duruma gelmişse veya toplu tasfiye prosedürü açılmışsa, önceki bazı işlemler incelenebilir. Karşılıksız mal devri, tarafların edimleri arasında açık dengesizlik bulunan sözleşmeler, henüz vadesi gelmemiş borçların erken ödenmesi, eski borçlar için sonradan teminat verilmesi veya diğer tarafın borçlunun ödeme güçlüğünü bildiği işlemler, şartları varsa alacaklılar aleyhine sonuç doğuran işlemler olarak değerlendirilebilir.

Bu tür işlemlerin iptali veya etkisiz sayılması, borçlunun mal varlığının yeniden oluşturulmasına ve mevcut varlıkların alacaklılar arasında daha adil şekilde dağıtılmasına yardımcı olabilir. Bu yol, bireysel icra işlemleri yetersiz kaldığında veya birden fazla alacaklının aynı ödeme güçlüğüyle karşı karşıya olduğu durumlarda önem kazanır.

Senegal’de uluslararası alacak tahsilatı, sözleşmenin, belgelerin, borçlunun ticari statüsünün, zamanaşımı sürelerinin, Senegal mahkemelerinin yetkisinin, OHADA kurallarının ve haczedilebilir mal varlığının birlikte değerlendirilmesini gerektirir. Doğru strateji; dostane tahsilat, ödeme emri, olağan dava, yabancı kararın tanınması, ihtiyati tedbirler, zorunlu icra veya toplu tasfiye prosedürlerinin hangisinin somut dosyada daha etkili olduğuna göre belirlenmelidir.

29.11.2024

455