Bir borçlu aleyhine mahkeme kararı alınması, alacaklının borçlunun fiilen kontrol ettiği her varlığa doğrudan el koyabileceği anlamına gelmez. Bu ayrım, borçlunun Delaware eyaletinde kurulmuş bir LLC’de pay sahibi olması durumunda özellikle önemlidir.
LLC, ortaklarından hukuken ayrı bir tüzel yapıdır. Bu nedenle LLC’ye ait taşınmazlar, banka hesaplarındaki paralar, yatırımlar ve diğer malvarlığı unsurları otomatik olarak şirket sahibinin kişisel malvarlığı sayılmaz.
Delaware hukuku, alacaklı için özel bir mekanizma öngörür: LLC payı üzerinde tahsilata yönelik mahkeme emri (charging order). Bu emir, normalde borçlu ortağa yapılacak belirli ekonomik dağıtımların alacaklıya yönlendirilmesine imkân verebilir. Ancak tek başına alacaklıya şirketin malvarlığına el koyma hakkı vermez.
ABD’de alacak tahsilatı yürüten bir alacaklı açısından bu durum, mahkeme kararından sonra neden ilgili eyalet hukukunun ayrıca incelenmesi ve her önemli varlığın hukuken kime ait olduğunun belirlenmesi gerektiğini gösteren iyi bir örnektir.
LLC ortağı şirketin belirli varlıklarının sahibi değildir
Temel kural, Delaware’deki LLC’leri düzenleyen Delaware Limited Liability Company Act adlı yasanın § 18-701 maddesinde yer alır.
Bu hükme göre LLC’deki ortaklık payı, ortağın kişisel malvarlığıdır. Buna karşılık ortak, LLC’nin sahip olduğu belirli malvarlığı unsurları üzerinde doğrudan mülkiyet hakkına sahip değildir.
Bu ayrım, cebri icra bakımından doğrudan sonuç doğurur.
Örneğin borçlunun Delaware’deki bir LLC’nin tek ortağı olduğunu düşünelim. Şirket birkaç milyon dolar değerinde ticari bir taşınmaza ve kendi banka hesabında önemli miktarda paraya sahip olabilir.
Borçlu şirketi tamamen kontrol ediyor olsa bile taşınmaz ve banka hesabındaki para hukuken LLC’ye aittir; borçlunun kişisel malvarlığı değildir.
Bu nedenle ortak aleyhine verilen bir mahkeme kararı, kendiliğinden LLC aleyhine verilmiş bir karar haline gelmez.
Alacaklı, borçlunun gerçekte hangi haklara ve varlıklara sahip olduğunu belirlemelidir. Bu örnekte borçlunun sahip olduğu şey LLC’deki paydır; taşınmaz, banka hesabındaki paralar ve diğer varlıklar ise şirketin mülkiyetindedir.
Delaware hukukundaki paya yönelik özel tahsilat mekanizması da bu ayrım üzerine kuruludur.
Mahkeme emri alacaklıya hangi hakları verir?
Delaware hukukunun § 18-703 maddesine göre, bir LLC ortağı veya onun payını devralan kişi aleyhine mahkeme kararına sahip olan alacaklı, yetkili mahkemeden borçlunun LLC payının alacağın ödenmesi amacıyla yükümlülük altına alınmasını isteyebilir.
Bu emir, borçlunun payı üzerinde bir yük oluşturur. Alacaklı, bu kapsamda normalde borçluya yapılacak dağıtımları alma hakkı kazanır.
Örneğin LLC, ortağına 50.000 dolar kâr dağıtacaksa, mahkeme emri nedeniyle bu tutar alacağın ödenmesine yönlendirilebilir.
Ancak alacaklı bu nedenle otomatik olarak LLC ortağı olmaz, oy hakkı kazanmaz ve şirket yönetimini devralamaz.
Daha da önemlisi, bu emir alacaklıya LLC’ye ait varlıkları genel olarak haczetme veya devralma hakkı vermez.
Alacaklı neden LLC varlıklarına doğrudan el koyamaz?
§ 18-703(d), alacaklı açısından özellikle önemli bir sınırlama getirir.
LLC payı üzerindeki tahsilata yönelik mahkeme emri, alacaklının borçlunun LLC payından mahkeme kararını tahsil edebilmesi için öngörülen münhasır hukuki yoldur.
Hüküm, bu pay üzerinde başka tür haciz, cebri satış ve benzeri hukuki veya hakkaniyete dayalı tahsil yöntemlerinin kullanılmasını sınırlar.
Ayrıca § 18-703(e), bir ortağın alacaklısının sırf alacaklı olması nedeniyle LLC’ye ait malları zilyetliğine alma veya şirket malvarlığı üzerinde doğrudan icra işlemi uygulama hakkı bulunmadığını düzenler.
Bununla birlikte bu kural gereğinden geniş yorumlanmamalıdır.
Kural, LLC sahibinin tüm icra işlemlerinden tamamen korunduğu anlamına gelmez. LLC’ye veya başka kişilere karşı bağımsız hukuki sebepler mevcutsa ayrı talepler ileri sürülmesine de engel değildir.
Sınırlamanın özü şudur: ortağın kişisel borcu, alacaklıya LLC’nin hukuki bağımsızlığını yok sayarak şirket malvarlığına doğrudan el koyma hakkı vermez.
Kural tek ortaklı LLC’ler için de geçerlidir
Delaware hukukunun önemli özelliklerinden biri, bu mekanizmanın yalnızca birden fazla ortağı bulunan LLC’lerle sınırlı olmamasıdır.
§ 18-703(d), kuralın LLC’nin tek ortağının veya birden fazla ortağının bulunmasına bakılmaksızın uygulanacağını açıkça belirtir.
Bu nokta uygulamada büyük önem taşır.
Borçlu LLC’nin tek ortağıysa şirket ekonomik açıdan sahibinden neredeyse ayrılmaz görünebilir. Tek bir kişi tüm kararları alabilir, şirketi tamamen kontrol edebilir ve bütün ekonomik faydayı elde edebilir.
Ancak tek ortaklı yapı, Delaware hukukundaki hukuki ayrılığı veya LLC payına ilişkin özel tahsilat düzenini ortadan kaldırmaz.
Bu nedenle alacaklı, borçlunun şirketin tek sahibi olmasının kendisine otomatik olarak LLC varlıklarına el koyma veya payı farklı bir yöntemle zorla sattırma hakkı verdiğini varsaymamalıdır.
Mahkeme emri hızlı ödeme garantisi değildir
Bu mekanizmanın pratik sınırları Delaware Acceptance Corporation v. Estate of Frank C. Metzner, Sr. davasında açık biçimde görülür.
Alacaklılar, LLC’den borçlulara yapılması gereken dağıtımların alacağın ödenmesine yönlendirilmesini sağlayan bir mahkeme emri elde etmişti.
Ancak LLC’nin tek önemli varlığı, borçluların yaşamaya devam ettiği bir konuttu. Şirket ortaklara nakit dağıtımı yapmıyordu. Dolayısıyla mahkeme emri hukuken mevcut olmasına rağmen alacaklılara yönlendirilebilecek fiilî bir para akışı bulunmuyordu.
Bu durum, dağıtım yapmayan her LLC’de aynı sonucun ortaya çıkacağı anlamına gelmez. Davada, ortaklardan birinin ölümü ve ortaklık haklarının sonraki durumu gibi başka konular da incelenmiştir.
Bununla birlikte temel uygulama sonucu önemlidir: mahkeme emri almak ile fiilen para tahsil etmek aynı şey değildir.
LLC kârını şirket içinde tutuyorsa, düzenli gelir üretmeyen bir varlığa sahipse veya başka nedenlerle borçlu ortağa dağıtım yapmıyorsa bu emrin ekonomik değeri uzun süre sınırlı kalabilir.
Bu nedenle malvarlığı araştırması, yalnızca borçlunun bir LLC payına sahip olduğunun tespit edilmesiyle sona ermemelidir.
LLC varlıkları gizlemek için kullanılabilir mi?
Şirketin hukuki bağımsızlığının korunması, LLC’nin malvarlığını hileli biçimde aktarmak veya mahkeme kararının icrasını yapay şekilde engellemek amacıyla kullanılabileceği anlamına gelmez.
Bu korumanın sınırları Manichaean Capital, LLC v. Exela Technologies, Inc. davasında Delaware Chancery Court tarafından incelenmiştir.
Alacaklılar, bağlantılı şirketler arasındaki para akışlarının, hakkında tahsilata yönelik mahkeme emri bulunan şirkete para ulaşmasını engelleyecek şekilde düzenlendiğini ileri sürmüştür.
Mahkeme, sınırlı ve istisnai koşullarda Delaware hukukunun şirket tüzel kişiliğinin ters yönde aşılması (reverse veil piercing) olarak bilinen hukuki yaklaşımı kabul edebileceğini belirtmiştir. Bu yöntem, belirli durumlarda şirket ile onu kontrol eden kişi arasındaki hukuki ayrılığın sorumluluk bakımından aşılmasını gündeme getirebilir.
Ancak bu, § 18-703’teki sınırlamaları aşmak için kullanılan olağan bir yol değildir.
Delaware mahkemeleri şirketlerin hukuki bağımsızlığına büyük önem verir. Bu ilkeden ayrılmak için şirket yapısının dolandırıcılık veya benzeri ciddi bir adaletsizliğin aracı olarak kullanılması gibi istisnai olguların bulunması gerekir.
Alacaklının tahsilata yönelik mahkeme emri sayesinde hızlı ödeme alamaması tek başına yeterli değildir.
Uygulamada bu, alacaklının kanundaki sınırlamaları aşmak amacıyla sıradan bir icra girişimine farklı bir ad vermesinin yeterli olmayacağı anlamına gelir. Şirket yapısının kötüye kullanıldığı iddia ediliyorsa bunun bağımsız olgusal ve hukuki dayanakları bulunmalıdır.
Yabancı alacaklı neleri incelemelidir?
Borçlu Delaware’de bir LLC’ye sahipse, alacaklı açısından yalnızca şirketin yaklaşık değerini bilmek yeterli değildir.
Öncelikle her önemli varlığın hukuken kime ait olduğu belirlenmelidir. Borçlunun kişisel malvarlığı, LLC’ye ve varsa diğer bağlantılı şirketlere ait varlıklardan ayrılmalıdır.
Özellikle şu konular incelenmelidir:
- borçlunun LLC’de ne kadar paya sahip olduğu;
- şirketin tek ortağı olup olmadığı;
- payın borçluya hangi ekonomik hakları verdiği;
- LLC’nin geçmişte borçluya dağıtım yapıp yapmadığı;
- günümüzde dağıtım yapılıp yapılmadığı;
- LLC sözleşmesinde dağıtımlara ilişkin hangi kuralların bulunduğu;
- hangi varlıkların doğrudan LLC’ye ait olduğu;
- bağlantılı şirketlerin veya başka tüzel kişilerin bulunup bulunmadığı;
- bu yapılar arasında para akışının nasıl gerçekleştiği;
- ayrı bir hukuki inceleme gerektiren malvarlığı devirlerinin veya başka işlemlerin bulunup bulunmadığı.
Gerçek dağıtım geçmişi özellikle önemlidir.
Kârlı bir LLC ortağına düzenli olarak ödeme yapıyorsa, tahsilata yönelik mahkeme emri alacaklı açısından önemli bir ekonomik araç olabilir. Buna karşılık şirket tüm kazançlarını bünyesinde tutuyor veya yalnızca taşınmaz gibi likit olmayan varlıklara sahipse sonuç tamamen farklı olabilir.
Değerli malvarlığı unsurlarının gerçekten borçlunun pay sahibi olduğu LLC’ye ait olup olmadığı da ayrıca araştırılmalıdır. Karmaşık kurumsal yapılarda birden fazla bağlantılı şirket bulunabilir ve gerçek para akışları resmî mülkiyet yapısıyla her zaman örtüşmeyebilir.
Malvarlığının aktarılması, bağlantılı kişilere ödeme yapılması veya şirketlerin icrayı engellemek amacıyla kullanılması yönünde işaretler varsa bu işlemler ayrı bir hukuki değerlendirme gerektirir. LLC payına ilişkin mahkeme emri bu sorunları kendiliğinden çözmez.
Yabancı mahkeme kararı varsa ek bir aşama gerekebilir
Yabancı bir alacaklı açısından asıl icra işlemlerinden önce ek bir hukuki aşama ortaya çıkabilir.
İlk mahkeme kararı Amerika Birleşik Devletleri dışında verilmişse, ABD’deki cebri icra araçlarına başvurulmadan önce kararın ilgili Amerikan yargı çevresinde tanınması gerekebilir.
Yabancı mahkeme kararının tanınması ile borçlunun Delaware LLC’deki payına yönelik daha sonraki icra işlemleri birbirinden ayrı hukuki konulardır.
Bu nedenle borçlunun Delaware’de bir şirkete sahip olduğunun tespit edilmesi, alacaklının derhal paya yönelik mahkeme emri alabileceği anlamına gelmez.
Öncelikle mahkeme kararının statüsü, yetkili mahkeme ve icra için gerekli usul şartları değerlendirilmelidir.
Alacaklı hangi varsayımlardan kaçınmalıdır?
Borçlunun Delaware’de bir LLC’ye sahip olması, şirket varlıklarının ya otomatik olarak haczedilebilir ya da tamamen dokunulmaz olduğu sonucunu doğurmaz.
Özellikle şu varsayımlardan kaçınılmalıdır:
- borçlu LLC’nin tek ortağıysa şirket varlıklarının otomatik olarak onun kişisel malvarlığına dönüştüğü;
- ortak aleyhine verilen mahkeme kararının LLC varlıkları üzerinde doğrudan icra edilebileceği;
- tahsilata yönelik mahkeme emrinin mutlaka hızlı ödeme sağlayacağı;
- tek ortaklı LLC’nin § 18-703 kapsamı dışında kaldığı;
- LLC yapısının dolandırıcılık, malvarlığı aktarımı veya şirketin hukuki bağımsızlığının kötüye kullanılmasıyla ilgili bağımsız taleplere karşı mutlak koruma sağladığı.
Aynı şekilde borçlu da faaliyetlerin veya malvarlığının LLC’ye aktarılmasının alacaklının diğer hukuki yollara başvurmasını otomatik olarak engelleyeceğini varsaymamalıdır.
Delaware hukuku şirketlerin hukuki bağımsızlığını güçlü şekilde korur. Bununla birlikte istisnai durumlarda mahkeme, şirket yapısının dolandırıcılık veya başka ciddi bir adaletsizliğin aracı olarak kullanılıp kullanılmadığını inceleyebilir.
En önemli uygulama sonucu
Delaware’de bir LLC sahibine karşı verilen mahkeme kararı, kural olarak alacaklıya şirketin malvarlığını borçlunun kişisel malvarlığıymış gibi haczetme hakkı vermez.
Delaware hukuku, ortağın LLC payı ile şirketin kendi varlıklarını birbirinden ayırır. § 18-703 kapsamında bu paydan tahsilat için öngörülen özel yöntem, normalde borçluya yapılacak dağıtımların alacaklıya yönlendirilmesini sağlayabilen mahkeme emridir.
Bu kural, hem birden fazla ortağı bulunan LLC’ler hem de tek ortaklı şirketler bakımından açıkça uygulanır.
Bu nedenle alacaklının görevi yalnızca Delaware’de kayıtlı bir şirket tespit etmek değildir. Gerçek mülkiyet yapısı, borçlunun paydan doğan hakları, dağıtım geçmişi, varlıkların hukuki sahipliği ve bağlantılı kişiler veya malvarlığı işlemleri hakkında bağımsız taleplerin bulunup bulunmadığı da araştırılmalıdır.
Mahkeme kararı almak, alacak tahsilatının yalnızca bir aşamasıdır. Varlıkların hukuken kime ait olduğu ve ilgili eyaletin özel kuralları, başarılı bir kararın fiilen tahsilata dönüşüp dönüşmeyeceğini belirleyebilir.
