Madagaskar’da alacak tahsilatı

Madagaskar’da alacak tahsilatı, borcun hukuki dayanağının, borçlunun ödeme gücünün ve delil durumunun ayrıntılı biçimde incelenmesiyle başlar. Alacaklı, sözleşmeyi, faturaları, teslim belgelerini, hesap mutabakatlarını, borç ikrarlarını, ödeme taahhütlerini, yazışmaları ve borcun muaccel olduğunu gösteren diğer belgeleri dosyada toplamalıdır.

Bu ilk incelemede borçlunun Madagaskar’daki yerleşim yeri veya şirket merkezi, faaliyetinin devam edip etmediği, bilinen malvarlığı, banka hesapları, üçüncü kişilerdeki alacakları, taşınır veya taşınmaz malları, hakkında devam eden davalar, önceki icra işlemleri, ödeme güçlüğü belirtileri ve borca karşı ileri sürebileceği savunmalar değerlendirilir. Özellikle yabancı alacaklılar için borçlunun Madagaskar’da bilinen bir adresinin bulunması, hem tebligat hem de daha sonra uygulanabilecek tahsilat yolları bakımından önem taşır.

Borçlu ticari faaliyetine devam ediyorsa, yetkili temsilcileri belirlenebiliyorsa ve dosya hemen mahkeme yoluna başvurmayı zorunlu kılmıyorsa, alacaklı mahkeme öncesi aşamada ödeme talebi gönderebilir. Bu aşama; yazılı ihtar, belgeli hatırlatmalar, ödeme planı görüşmeleri, borç ikrarı alınması, taksitlendirme, malın iadesi, mahsup veya borcun başka bir hukuki yöntemle kapatılması gibi seçenekleri kapsayabilir.

Mahkeme öncesi görüşmelerin etkili olabilmesi için iletişim yazılı ve ispatlanabilir şekilde yürütülmelidir. Borçlunun ödeme sözü, kısmi ödeme yapması, borcu kabul eden yazılı beyanı veya ödeme planını imzalaması, sonraki aşamada alacaklının delil durumunu güçlendirebilir.

Borçlu ödeme yapmazsa, sessiz kalırsa, borcu yeterli dayanak olmadan inkâr ederse, ödeme planına uymazsa veya malvarlığı üzerinde hızlı işlem yapılması gerekiyorsa, alacaklı Madagaskar’da yargı yoluyla alacak tahsilatı sürecine geçebilir.

Mahkemeye başvurmadan önce zamanaşımı süresi ayrıca değerlendirilmelidir. Hukuki alacakların tahsilinde zamanaşımı süresi kural olarak 30 yıldır. Ticari alacakların tahsilinde zamanaşımı süresi 5 yıldır. Alacağın hukuki veya ticari nitelikte olması, sözleşmenin türü ve özel bir süreye tabi olup olmadığı bu nedenle önemlidir. Zamanaşımının sonuçları mahkemede borçlu tarafından ileri sürüldüğünde dikkate alınır.

Zamanaşımı süresinin işlemesi, borçlunun alacaklıya karşı borcu kabul ettiği bir işlemle kesilebilir. Yazılı borç ikrarı, ödeme taahhüdü, taksit anlaşması veya kısmi ödeme, borcun varlığını açıkça ortaya koyuyorsa alacaklının konumunu güçlendirebilir. Kesilmeden sonra zamanaşımı süresi yeniden işlemeye başlar.

Madagaskar’da adli alacak tahsilatı, olağan yargılama yoluyla veya kanunda öngörülen şartlar mevcutsa küçük ölçekli hukuki ve ticari uyuşmazlıklara ilişkin özel usulle yürütülebilir. Hangi yolun seçileceği; alacağın tutarına, alacağın sözleşmeden doğup doğmadığına, borçlunun itiraz ihtimaline, belgelerin gücüne, borçlunun Madagaskar’daki adresine ve daha sonra kararın fiilen icra edilebilmesine bağlıdır.

Olağan yargılama, yetkili mahkemeye dilekçe veya çağrı belgesi sunulmasıyla başlar. Çağrı belgesinde tarafların kimliği ve adresi, talebin dayanağı, istenen tutar, mahkeme, duruşma günü, saati ve yeri ile alacağın dayandığı belgeler açıkça gösterilmelidir. Başvuru usule uygunsa mahkeme dosyayı kayda alır ve davalının mahkemeye çağrılmasını sağlar.

Tebligat tarihinden duruşma gününe kadar geçecek süre şu şekilde belirlenir: çağrılan kişi mahkemenin bulunduğu ilçede ise sekiz gün; komşu ilçede ise on beş gün; başka bir ilçede ise bir ay; Madagaskar dışında ise iki ay. Bu süreler, özellikle yabancı borçlular veya yurt dışında bulunan taraflar bakımından dava takviminin belirlenmesinde önemlidir.

Alacaklı yabancı ise, davalı esas savunmalarından önce alacaklıdan yargılama giderleri ve olası tazminatlar için yargılama gideri teminatı talep edebilir. Mahkeme teminatın tutarını belirler. Alacaklı, Madagaskar’da bu teminatı karşılamaya yetecek taşınmaz malları bulunduğunu ispat ederse teminat yükümlülüğünden kurtulabilir.

Belirlenen günde taraflar şahsen veya avukatları aracılığıyla mahkemeye gelirler. Mahkeme tarafların hukuki ve fiili açıklamalarını dinler, belgeleri inceler ve dosya karar için yeterliyse hüküm verebilir. Dosya ek inceleme gerektiriyorsa mahkeme delillerin toplanmasına, araştırma yapılmasına ve gerekli sürelerin belirlenmesine karar verebilir. İnceleme tamamlandıktan sonra dava karar için yeniden duruşmaya alınır.

Madagaskar hukukunda belirli alacaklar için küçük hukuki ve ticari uyuşmazlıklar özel usulü uygulanabilir. Bu usul, para alacağına ilişkin bazı talepler için öngörülmüştür. Sözleşmeden doğan ticari alacaklarda üst sınır 30.000.000 ariari, sözleşmeden doğan hukuki alacaklarda ise 10.000.000 ariari olarak belirlenmiştir. Ayrıca kabul edilmiş kambiyo senedi, varant, bono, çek veya resmi ya da onaylı borç ikrarına dayanan alacaklar bakımından da bu usul gündeme gelebilir.

Ticari alacaklarda başvuru ticaret mahkemesi yazı işleri müdürlüğüne, hukuki alacaklarda ise hukuk mahkemesi yazı işleri müdürlüğüne yapılır. Başvuruda talep edilen tutar, borcun sebebi, tarafların kimlik bilgileri ve alacağı ispatlayan belgeler açıkça yer almalıdır. Borçlunun yazılı borç ikrarı, ödeme taahhüdü veya borcu doğrulayan diğer yazılı belgeler bu usulde özel önem taşır.

Alacaklı aynı başvuruda, borçlunun üçüncü kişilerde bulunan varlıkları veya borçları üzerinde haciz ya da borçlunun taşınır malları üzerinde koruyucu haciz izni talep edebilir. Yetkili mahkeme başkanı veya onun yerine bakan hâkim, başvurudan itibaren on beş gün içinde karar verir. Alacak haklı görünüyorsa karar, borçluya tebliğden itibaren on beş gün içinde ödeme yapmasını emreder ve gerekli haciz tedbirlerine izin verebilir.

Ödeme ve haciz kararı, karar tarihinden itibaren iki ay içinde icra görevlisi aracılığıyla tebliğ edilmelidir. Borçlu, tebliğden itibaren on beş gün içinde itiraz edebilir veya hacizlere karşı çıkabilir. İtiraz halinde ilk duruşma, itiraz beyanından itibaren bir ay içinde yapılır; taraflar yazı işleri müdürlüğü tarafından beş gün içinde çağrılır. Usul, itiraz beyanından itibaren altı ayı aşmayacak şekilde yürütülmelidir; kanunda izin verilen hallerde bu süre uzatılabilir.

Borçlu ödeme emrine veya hacizlere itiraz etmezse, alacaklı ödeme ve haciz kararına icra kabiliyeti kazandırılmasını isteyebilir. Bu talep, kararın tebliğinden sonraki bir ay içinde yapılmalıdır. Bu şekilde karar, izin verilen hacizlerin geçerli hale gelmesine ve icra hacizlerine dönüştürülmesine imkân verir. Bu özel usul, borçlunun Madagaskar’da bilinen bir yerleşim yeri veya konutu varsa ve kararın yurt dışında tebliğ edilmesi gerekmiyorsa uygulanabilir.

İlk derece mahkemesinin kararına karşı, istinaf yolu açıksa istinaf başvurusu yapılabilir. İstinaf süresi bir aydır ve süre yalnızca kararın verilmesinden değil, kararın ilgili tarafa bildirilmesi veya tebliğ edilmesinden itibaren işlemeye başlar. İstinaf mahkemesi kararına veya son derece mahkemesi tarafından verilen karara karşı, kanuni şartlar mevcutsa Madagaskar Yüksek Mahkemesine başvurulabilir. Hukuki ve ticari işlerde bu başvuru süresi, kararın kişiye veya yerleşim yerine bildirilmesi ya da tebliğ edilmesi tarihinden veya başvurucuya verilen ilk resmi örnek tarihinden itibaren iki aydır.

Alacaklı daha önce yabancı bir mahkemeden karar almışsa, yabancı mahkeme kararının Madagaskar’da icrası için kararın Madagaskar mahkemesi tarafından icra edilebilir hale getirilmesi gerekir. Uygulanabilecek uluslararası anlaşmalar saklı olmak üzere, yabancı mahkeme kararları ve yabancı resmi makamlarca düzenlenen belgeler, Madagaskar’da doğrudan icra edilemez. Bu aşama, yabancı kararı Madagaskar’da borçlunun malları, banka hesapları veya üçüncü kişilerdeki alacakları üzerinde kullanılabilecek bir icra dayanağına dönüştürür.

Yabancı mahkeme kararının icrası için başvuruda, kararı veren yabancı mahkemenin, tarafların, hükmedilen tutarın, alacağın niteliğinin, kararın borçluya tebliğ edildiğinin ve kararın verildiği ülke hukukuna göre icra edilebilir veya kesin olduğunun gösterilmesi gerekir. Belgeler Türkçe olmayan bir kaynak dilden değil, Madagaskar mahkemesinin inceleyebileceği resmi işlem diline uygun şekilde sunulmalıdır. Çeviri gereken hallerde çevirinin güvenilir ve usule uygun olması, kararın kapsamının doğru anlaşılması açısından önemlidir.

Ticari sözleşmede tahkim şartı bulunuyorsa veya alacaklı daha önce hakem kararı almışsa, tahsilat stratejisi olağan dava yolundan farklı ilerler. Uluslararası tahkim alanında verilen hakem kararı, hangi ülkede verilmiş olursa olsun Madagaskar’da tanınabilir veya icra edilebilir. Bunun için Antananarivo istinaf mahkemesine yazılı başvuru yapılır. Alacaklı, hakem kararının usulüne uygun onaylanmış aslını veya onaylı örneğini ve tahkim anlaşmasının aslını veya onaylı örneğini sunmalıdır. Belgeler Madagaskar mahkemesinin inceleyebileceği dilde değilse, yetkili çevirmen tarafından yapılmış onaylı çeviri sunulmalıdır.

Hakem kararının tanınması veya icrası, sınırlı durumlarda reddedilebilir. Taraflardan birinin tahkim anlaşmasını yapma ehliyetinin bulunmaması, tahkim anlaşmasının geçersizliği, hakemin atanmasından veya yargılamadan tarafın usulüne uygun haberdar edilmemesi, tarafın savunma hakkını kullanamaması, kararın tahkim anlaşmasının sınırını aşması, hakem heyetinin usule aykırı oluşturulması, kararın henüz bağlayıcı olmaması, kararın verildiği ülkede iptal edilmiş veya askıya alınmış olması, uyuşmazlığın tahkime elverişli olmaması ya da kararın uluslararası kamu düzenine açıkça aykırı olması bu kapsamda değerlendirilebilir. Kararın yalnızca bir kısmı tahkim anlaşmasının sınırını aşıyorsa, ayrılabilir nitelikteki diğer kısımlar tanınabilir ve icra edilebilir.

Hakem kararının verildiği ülkede kararın iptali veya askıya alınması için başvuru yapılmışsa, Madagaskar mahkemesi tanıma veya icra talebi hakkında karar vermeyi erteleyebilir. Alacaklının talebi üzerine diğer taraftan uygun teminat göstermesini de isteyebilir. Bu durum, borçlunun yurt dışındaki itirazı kullanarak Madagaskar’daki mallar üzerinde icrayı geciktirmeye çalıştığı dosyalarda önemlidir.

Mahkeme kararı kesinleştiğinde, yabancı karar icra edilebilir hale getirildiğinde veya hakem kararı tanınıp icra edilebilir olduğunda alacaklı zorla icra aşamasına geçebilir. Karar, kesin hüküm gücü kazandığında icra edilebilir hale gelir; borçluya ödeme kolaylığı tanınması veya alacaklı lehine geçici icra kararı verilmesi bu değerlendirmeyi etkileyebilir. İcra kural olarak kararın bildirilmesi veya tebliğ edilmesinden sonra yürütülür. Kararın icra kabiliyeti taşıyan resmi örneğiyle icra görevlileri aracılığıyla işlem yapılabilir ve gerekli hallerde kamu gücünden yararlanılabilir. Mahkeme kararları, verildikleri tarihten itibaren otuz yıl boyunca icra edilebilir.

Madagaskar’da icra takibi, borçlunun banka hesaplarındaki paraların haczi, üçüncü kişilerdeki alacaklarının haczi, taşınır ve taşınmaz malların haczi ve satışı, maddi olmayan malvarlığı değerlerinin haczi, menkul kıymetlerin haczi veya borçluya ait olup üçüncü kişilerin elinde bulunan malların haczi yoluyla yürütülebilir. Bu aşamanın başarısı, borçlunun malvarlığının önceden tespit edilmesine, tebligatın usulüne uygun yapılmasına, kararın doğru icra dayanağına dönüştürülmesine ve icra görevlileriyle sürecin düzenli takip edilmesine bağlıdır.

Borçlu, muaccel borçlarını mevcut malvarlığıyla ödeyemeyecek duruma gelirse, alacaklı olağan tahsilat yollarının yanında ödeme güçlüğü ve tasfiye hükümlerini de değerlendirmelidir. Madagaskar hukukunda önleyici çözüm, yargısal iyileştirme ve malvarlığının tasfiyesi yolları düzenlenmiştir. Önleyici çözüm, ödemelerin durmasını veya işletmenin faaliyetinin sona ermesini önlemeye yöneliktir. Yargısal iyileştirme, işletmenin korunmasını ve borçların düzenli şekilde kapatılmasını amaçlar. Malvarlığının tasfiyesi ise borçlunun aktiflerinin paraya çevrilerek pasiflerinin ödenmesine yönelir.

Yargısal iyileştirme ve malvarlığının tasfiyesi; tacir gerçek veya tüzel kişiler, ticari olmayan özel hukuk tüzel kişileri ve özel hukuk tüzel kişisi şeklinde örgütlenen kamu işletmeleri hakkında uygulanabilir. Alacaklı, alacağının niteliği ne olursa olsun, alacak kesin, likit ve muaccel ise bu sürecin açılmasını talep edebilir.

Sürecin açılması sırasında ticaret mahkemesi, ödemelerin durduğu tarihi geçici olarak belirler. Bu tarih, açılış kararından önceki on sekiz aydan daha eski bir tarih olarak belirlenemez. Mahkeme borçlunun ödemelerini durdurduğunu tespit ederse ve borçlu ciddi bir ödeme düzenlemesi sunuyorsa yargısal iyileştirme kararı verebilir; böyle bir düzenleme yoksa malvarlığının tasfiyesine karar verebilir.

Bir toplu alacaklı süreci açıldığında, alacaklılar bir bütün olarak temsil edilir ve süreci görevli yönetici yürütür. Açılış kararı, önceki alacaklar bakımından para ödenmesini amaçlayan bireysel davaları ve borçlunun malları üzerindeki bireysel icra işlemlerini durdurur veya yasaklar. Bu nedenle alacaklı, alacağını görevli yöneticiye süresi içinde bildirmeli ve alacaklılar arasındaki dağıtıma katılabilmek için dosyasını belgeleriyle birlikte sunmalıdır.

Şüpheli dönemde yapılan bazı işlemler alacaklılar topluluğuna karşı etkisiz sayılabilir. Bu kapsamda özellikle taşınır veya taşınmaz malların karşılıksız devri, borçlunun edimlerinin karşı tarafın edimlerinden açıkça ağır olduğu sözleşmeler, vadesi gelmemiş borçların erken ödenmesi, vadesi gelmiş borçların taraflarca öngörülmeyen alışılmadık bir yöntemle ödenmesi, daha önce doğmuş borçlar için sonradan teminat verilmesi ve karşı tarafın ödemelerin durduğunu bildiği bazı bedelli işlemler değerlendirilebilir.

Bu işlemlerin etkisiz sayılması, borçlunun malvarlığının yeniden oluşturulmasına ve alacaklılara dağıtılabilecek değerin artırılmasına hizmet eder. Karşılıksız işlemden yararlanan kişi malı veya değerini geri vermekle yükümlü olabilir. Etkisiz sayılan bir ödemeyi alan alacaklı bu ödemeyi geri vermek zorunda kalabilir. Dengesiz sözleşme veya bedelli işlemden yararlanan tarafın hakları, toplu sürecin kurallarına göre sınırlandırılabilir.

Bir tüzel kişi hakkında yargısal iyileştirme veya malvarlığının tasfiyesi sürecinde aktif yetersizliği ortaya çıkarsa, yönetim kusuru bu yetersizliğe katkıda bulunan görünen veya gizli, ücretli veya ücretsiz, hukuki ya da fiili yöneticiler pasifin tamamından veya bir kısmından sorumlu tutulabilir. Ayrıca yöneticilerin tüzel kişiyi kişisel faaliyetleri için kullanmaları, tüzel kişinin mallarını kendi malları gibi değerlendirmeleri veya kişisel menfaatleri için zarar eden faaliyeti kötüye kullanarak sürdürmeleri halinde mahkeme onlar hakkında da yargısal iyileştirme veya malvarlığının tasfiyesi kararı verebilir.

Madagaskar’da uluslararası alacak tahsilatı dosyalarında Grandliga, borçlu ve delil analizi, yazılı ihtar, müzakere, uygun tahsilat yolunun seçimi, dava hazırlığı, küçük hukuki ve ticari uyuşmazlıklar özel usulü, yabancı mahkeme kararlarının icrası, hakem kararlarının tanınması, zorla icra ve ödeme güçlüğü süreçlerinin takibi dahil olmak üzere tüm aşamalarda destek sağlayabilir. Her dosyada strateji; borçlunun bulunduğu yer, Madagaskar’daki malvarlığı, belgelerin gücü, uygulanabilir süreler ve alacaklının ticari hedefi dikkate alınarak belirlenir.

17.01.2025

515