Kenya’da alacak tahsilatı

Kenya’da alacak tahsilatı, borçlunun, alacağın ve alacaklının elindeki delillerin ayrıntılı şekilde değerlendirilmesiyle başlamalıdır. Bu aşamada borçlunun ödeme gücü, ticari faaliyeti, şirket geçmişi, kayıt bilgileri, karar veren kişiler, bilinen malvarlığı, devam eden mahkeme dosyaları, önceki icra süreçleri, yerine getirilmemiş mahkeme kararları, sözleşmeler, faturalar, teslim belgeleri, yazışmalar, bakiye teyitleri, borcun yazılı kabulü ve borçlunun alacağa itiraz etme ihtimali incelenir.

Borçlu Kenya’da faaliyet gösteren bir şirket ise, şirketin hâlen faal olup olmadığı, kayıtlı adresinin ve yöneticilerinin tespit edilip edilemediği, malvarlığı üzerinde teminat veya yük bulunup bulunmadığı, ödeme aczi belirtileri, varlık devri veya gelecekteki tahsilatı zorlaştırabilecek başka riskler ayrıca değerlendirilmelidir. Bu analiz, uygun stratejinin seçilmesini sağlar: yargı dışı alacak tahsilatı, dava yolu, belirli para alacağı için hızlı hüküm, küçük alacaklar mahkemesi, yabancı mahkeme kararının tescili, icra veya ödeme acziyle ilgili tedbirler.

Yargı dışı aşama, borçlu ile düzenli ve belgelenebilir iletişim kurmayı ve alacaklının talebinin ödenmesi ya da kabul edilebilir başka bir çözüm üzerinde anlaşmayı amaçlar. Bu çözüm malların iadesi, borcun üçüncü kişiye devri, karşılıklı alacakların mahsup edilmesi, kısmi ödeme, taksitlendirme veya başka bir uzlaşma yöntemi olabilir. Alacaklı, ödeme taleplerini, borçlunun yanıtlarını, ödeme tekliflerini, ret beyanlarını, itirazları, bakiye teyitlerini ve diğer belgeleri saklamalıdır; çünkü bunlar daha sonra dava veya icra aşamasında önem taşıyabilir.

Borçlu ile iletişim, tarafların önceki ticari ilişkilerine ve mevcut iletişim bilgilerine göre posta, elektronik posta, telefon veya yazılı mesajlaşma araçlarıyla yürütülebilir. Bu aşamanın amacı alacağı teyit etmek, borçlu tarafındaki karar vereni belirlemek, gönüllü ödeme ihtimalini değerlendirmek ve delilleri korumaktır. Borçlu yanıt vermezse, ödemeyi reddederse, yeterli dayanak olmadan borca itiraz ederse veya dosya analizi müzakerelerin sonuç vermeyeceğini gösterirse, alacaklı uygun usul üzerinden adli alacak tahsilatı yoluna geçebilir.

Dava açmadan önce zamanaşımı süresi değerlendirilmelidir. Kenya’da sözleşmeye dayalı alacaklar için genel zamanaşımı süresi, dava sebebinin doğduğu tarihten itibaren 6 yıldır. Alacaklının elinde mahkeme kararı varsa, bu karara dayalı talep kural olarak karar tarihinden itibaren 12 yıl içinde ileri sürülebilir; mahkeme kararına bağlı faiz alacakları ise muaccel oldukları tarihten itibaren 6 yıl geçtikten sonra talep edilemez. Borçlu borcu yazılı ve imzalı şekilde kabul ederse veya borcun bir kısmını öderse, süre bu kabul veya son ödeme tarihinden itibaren yeniden işlemeye başlayabilir.

Kenya’da adli alacak tahsilatı, olağan hukuk davası, belirli para alacağı için hızlı hüküm, küçük alacaklar mahkemesi veya dosyanın niteliğine uygun başka bir usul yoluyla yürütülebilir. Usulün seçimi, talep edilen tutara, mevcut belgelere, borcun niteliğine, borçlunun davranışına ve alacağın belirli tutarlı ve fiilen tartışmasız olup olmadığına bağlıdır.

Olağan hukuk davası, dava dilekçesinin mahkemeye sunulmasıyla başlar. Para alacağına ilişkin bir davada talep edilen tutar açıkça belirtilmelidir; ancak tutarın hesap incelemesi veya başka bir değerlendirme ile belirlenmesi gereken durumlar ayrıdır. Dava dilekçesinde taraflar, borcun hukuki dayanağı, talep edilen tutar, faiz, giderler ve alacaklının iddiasını destekleyen belgeler gösterilmelidir.

Dava açıldıktan sonra mahkeme, davalıyı belirtilen süre içinde mahkemeye çıkmaya çağıran celbi düzenler. Celp gecikmeden ve her hâlükârda davanın açıldığı tarihten itibaren en geç 30 gün içinde düzenlenmelidir. Celp, dava dilekçesinin bir örneğiyle birlikte tebliğ edilir. Mahkemeye çıkma süresi 10 günden az olamaz. Davacı veya temsilcisi celbi dava dilekçesiyle birlikte hazırlar ve sunar; celp düzenlendikten sonra 30 gün içinde tebliğ için alınmalıdır. Bu süre içinde alınmazsa dava düşebilir. Davalı dosyaya girdikten sonra 14 gün içinde savunmasını sunmalı ve davacıya tebliğ etmelidir.

Davalı usulüne uygun tebliğe rağmen mahkemeye çıkmazsa, alacaklı önce tebliğ delilini mahkemeye sunmalıdır. Dava yalnızca belirli bir para alacağına ilişkinse, mahkeme alacaklının talebi üzerine talep edilen tutarı aşmayan bir miktar, dava tarihinden karar tarihine kadar işleyen faiz ve giderler hakkında karar verebilir. Dava belirli bir para alacağı ile başka bir talebi birlikte içeriyorsa, mahkeme para alacağı kısmı hakkında karar verebilir ve giderleri diğer talebin sonucuna bırakabilir. Birden fazla davalı varsa ve yalnızca bazıları cevap vermezse, cevap vermeyen davalılar hakkında karar verilebilir; dava cevap veren davalılar bakımından devam eder.

Dava yalnızca para tazminatına veya malların haksız tutulmasına ve buna bağlı tazminata ilişkinse, davalı tebliğe rağmen gelmediğinde mahkeme ara karar vererek tazminat tutarının veya mal değerinin belirlenmesine geçebilir. Davalının yokluğunda karar verilmesine ilişkin özel kuralların kapsamadığı diğer davalarda, davacı davayı duruşmaya aldırabilir. Davalı dosyaya girer ancak savunma sunmazsa, savunma yokluğuna ilişkin kurallar uygun şekilde uygulanır. Yokluk veya savunma sunulmaması nedeniyle verilen karar, mahkemenin uygun gördüğü şartlarla sonradan kaldırılabilir veya değiştirilebilir.

Davalı savunma sunarsa dava çekişmeli olarak devam eder. Mahkeme dosya yönetimi yapabilir, uyuşmazlık konularını belirleyebilir, sulh veya alternatif uyuşmazlık çözümü imkânı tanıyabilir ve anlaşma sağlanamazsa dosyayı duruşmaya yönlendirebilir. Duruşmada mahkeme belgeleri inceler, gerektiğinde tarafları ve tanıkları dinler, delilleri değerlendirir, açıklığa kavuşturulması gereken hususları çözer ve alacaklının talebinin kabulüne veya reddine karar verir. Nihai karar ana borcu, sözleşmesel veya kanuni faizi, yargılama giderlerini, mahsup savunmasını, karşı davayı ve taraflarca ispatlanan diğer parasal talepleri kapsayabilir.

Kenya hukukunda para alacakları için daha hızlı usuller de vardır, ancak bunlar birbirinin yerine kullanılabilecek yollar değildir. Alacaklı, borçların özet tahsili usulünü, belirli para alacağı için hızlı hüküm talebini ve küçük alacaklar mahkemesi usulünü birbirinden ayırmalıdır. Uygun yol; borcun hukuki dayanağına, talep edilen tutara, borcun belirli bir para alacağı olup olmadığına, davalının dosyaya girip girmediğine ve uyuşmazlığın seçilen mahkemenin görev alanına girip girmediğine bağlıdır.

Borçların özet tahsili usulü, talebin ayrıntılarını içeren bir şikâyetin yetkili mahkemeye sunulmasıyla başlar. Şikâyet alındıktan sonra hâkim, şikâyetin esasını özetleyen ve davalıyı belirtilen gün, saat ve yerde hazır bulunmaya çağıran celp düzenleyebilir. Davalı celbe rağmen gelmezse, mahkeme şikâyeti onun yokluğunda inceleyebilir. İnceleme sonunda mahkeme talep edilen tutarın ödenmesine, şikâyetin reddine veya bu usulde verilebilecek başka bir karara hükmedebilir. Bu yol yalnızca ilgili alacağın kanuna göre özet tahsile elverişli olduğu durumlarda kullanılmalıdır.

Açık belgelerle desteklenen olağan ticari borçlarda, belirli para alacağı için hızlı hüküm talebi çoğu zaman daha kullanışlıdır. Bu yol, alacaklının faizli veya faizsiz belirli bir para alacağı talep ettiği, davalının dosyaya girdiği fakat savunma sunmadığı durumda uygulanabilir. Talep, dava sebebini ve istenen tutarı doğrulayan yeminli beyanla desteklenmelidir. Davalıya bu talep hakkında bildirim yapılmalı ve bildirim süresi 7 günden az olmamalıdır. Davalı, savunma hakkı verilmesi gerektiğini göstererek talebe karşı çıkabilir. Uyuşmazlık yalnızca alacağın bir kısmına ilişkinse veya borcun bir kısmı kabul edilmişse, mahkeme tartışmasız kısım için hemen karar verebilir ve kalan kısım yönünden davanın devamına izin verebilir.

Küçük alacaklar mahkemesi, daha düşük tutarlı borçla bağlantılı talepler için ayrı ve pratik bir yoldur. Bu mahkeme; mal veya hizmet satışı ve tedariki sözleşmeleri, alınan ve elde tutulan paralar, mala verilen zarar, taşınır malın teslimi veya geri alınması, bedensel zarar tazminatı, mahsup ve sözleşmeye dayalı karşı dava gibi medeni talepleri inceleyebilir. Bu mahkemenin parasal görev sınırı 1.000.000 Kenya şilinidir.

Küçük alacaklar mahkemesi önündeki süreç, talep dilekçesinin gerekli biçimde sunulması ve ilgili harcın ödenmesiyle başlar. Dilekçe sunulduktan sonra davalıya tebliğ edilir ve davalı 15 gün içinde yazılı cevap vermelidir. Cevap, talebin kabulünü, reddini, mahsup savunmasını veya karşı davayı içerebilir. Davalı talebin tamamını veya bir kısmını kabul ederse, mahkeme bu kabulü karar olarak kayda geçirebilir ve yalnızca uyuşmazlık konusu kısmı incelemeye devam edebilir. Davalı öngörülen süre içinde cevap vermezse, talep dilekçesinin ve duruşma bildiriminin tebliği ispatlandığında mahkeme yoklukta karar verebilir ve istenen hukuki sonucu sağlayabilir.

Küçük alacaklar mahkemesindeki süreç hızlı yürütülmek üzere düzenlenmiştir. Dosyalar mümkün olduğu ölçüde aynı gün veya gün gün dinlenmeli ve dava açılışından itibaren 60 gün içinde kesin olarak karara bağlanmalıdır. Karar aynı gün, her hâlükârda duruşmadan itibaren en geç 3 gün içinde verilmelidir. Küçük alacaklar mahkemesinin kararına karşı yalnızca hukuk sorunları bakımından Yüksek Mahkemeye başvurulabilir ve Yüksek Mahkemenin bu başvuru hakkındaki kararı kesindir.

Alt derece mahkemesinin, bu kapsamda Sulh Mahkemesinin kararı, karar veya emrin verildiği tarihten itibaren 30 gün içinde Yüksek Mahkemeye götürülebilir; karar veya emrin hazırlanması ve teslimi için gerekli olduğu onaylanan süre bu hesaba dahil edilmez. Yüksek Mahkeme, yeterli sebep gösterilirse bu süreden sonra yapılan başvuruyu kabul edebilir. Yüksek Mahkeme kararına karşı, başvuru yolu açık olduğunda Temyiz Mahkemesine gidilebilir. Hukuk davalarında Temyiz Mahkemesine başvuru bildirimi karar tarihinden itibaren 14 gün içinde verilir; başvuru ise bu bildirimin verilmesinden itibaren 60 gün içinde başlatılır ve dosya örneklerinin alınmasına ilişkin kurallar dikkate alınır.

Temyiz Mahkemesi kararına karşı Kenya Anayasa Mahkemesine yalnızca anayasal görev alanı içinde başvurulabilir. Başvuru, Anayasanın yorumlanması veya uygulanmasıyla ilgili konularda doğrudan yapılabilir; kamu açısından genel öneme sahip konularda ise izin alınması gerekir. Başvuru bildirimi karar veya hükümden itibaren 14 gün içinde verilmeli ve doğrudan etkilenen taraflara verilişinden itibaren 7 gün içinde tebliğ edilmelidir. Başvuru doğrudan yapılabiliyorsa, başvuru bildiriminin verilmesinden itibaren 30 gün içinde başlatılmalıdır. İzin gereken durumlarda başvuru, iznin verilmesinden itibaren 30 gün içinde yapılmalıdır.

Alacaklının elinde yabancı bir mahkeme kararı varsa, yabancı mahkeme kararlarının tanınması ve icrası Kenya’da Yüksek Mahkemede tescil yoluyla mümkün olabilir. Bu yol, karşılıklılık bulunan belirlenmiş devletlerin mahkemeleri tarafından verilen ve para ödenmesine veya taşınır malın teslimine hükmeden kesin ve bağlayıcı medeni kararlar için uygulanır. Tescil başvurusu kural olarak karar tarihinden itibaren 6 yıl içinde, temyiz olmuşsa ilgili yargılamadaki son karar tarihinden itibaren 6 yıl içinde yapılmalıdır. Başvuruya gerekli belge veya buna eşdeğer yeminli beyan, kararın aslı veya onaylı örneği, karar İngilizce değilse onaylı veya noter tarafından doğrulanmış çeviri ve kararın kaynak ülkede icra edilebilir olduğunu ve ödenmemiş tutarı gösteren deliller eklenmelidir.

Yabancı mahkeme kararının tescili, yabancı mahkemenin yetkisiz olması, davalıya usulüne uygun tebliğ veya yeterli bildirim yapılmaması, hile, kamu düzenine aykırılık, bağışıklık, kararın temyizde bozulması veya kanunda öngörülen başka sebeplerle kaldırılabilir. Tescilden sonra yabancı karar, bildirim ve icranın durdurulmasına ilişkin kurallar saklı olmak üzere Kenya’da Yüksek Mahkeme kararıyla aynı etkiye sahip olur.

Kenya mahkemesi kararı veya tescil edilmiş yabancı karar icra edilebilir hale geldikten sonra alacaklı icra takibi başlatabilir. Mahkeme kararı kural olarak karar tarihinden itibaren 12 yıl içinde takip edilebilir; mahkeme kararına bağlı faiz alacakları için ise ayrı 6 yıllık süre uygulanır. İcra; malın teslimini, taşınır veya taşınmaz malların haczi ve satışını, borçluya ait alacakların haczini, yönetici atanmasını ve kanunun izin verdiği diğer tedbirleri kapsayabilir. Para kararına dayalı olarak borçlunun yakalanması ve tutulması, yalnızca kanuni şartlar yerine getirildiğinde, borçluya açıklama yapma imkânı verildiğinde ve mahkeme gerekçelerini yazılı olarak kaydettiğinde uygulanabilir. Yüz şilini aşan para kararlarında tutulma süresi 6 ayı geçemez.

Borçlu borçlarını ödeyemiyorsa, alacaklı iflas veya ödeme aczi yollarını ek bir tahsilat aracı olarak değerlendirebilir. Uygun usul, borçlunun gerçek kişi mi yoksa şirket mi olduğuna bağlıdır; çünkü parasal eşikler ve başvuru şartları farklıdır.

Gerçek kişi borçlu bakımından iflas eşiği 250.000 Kenya şilinidir. Alacaklının iflas başvurusu, Yüksek Mahkeme yardımcı yazı işleri müdürü tarafından onaylanan ve başvurudan en az 21 gün önce borçluya tebliğ edilen ödeme talebine dayanmalıdır. Borçlu, tebliğden itibaren 21 gün içinde bu ödeme talebinin kaldırılmasını isteyebilir. Mahkeme; borcun ciddi şekilde tartışmalı olması, borçlunun borca eşit veya borcu aşan karşı talep, mahsup veya karşı alacak ileri sürmesi, alacaklının yeterli teminata sahip olması veya talebin kaldırılmasını haklı kılan başka bir sebebin bulunması halinde ödeme talebini kaldırabilir.

Şirket borçlu bakımından ödeme aczi, en az 100.000 Kenya şilini alacağı olan alacaklının şirketin kayıtlı adresine yazılı ödeme talebi göndermesi ve şirketin 21 gün içinde borcu ödememesi, teminat göstermemesi veya alacaklının makul şekilde kabul edebileceği bir ödeme düzenlemesi yapmaması halinde gündeme gelebilir. Şirket ayrıca bir mahkeme kararına dayalı icra veya başka bir icra işlemi tamamen ya da kısmen sonuçsuz kalmışsa, borçlarını vadesinde ödeyemiyorsa veya varlıklarının değeri, koşullu ve gelecekteki yükümlülükler dahil olmak üzere borçlarından düşükse borçlarını ödeyemeyecek durumda kabul edilebilir.

Ödeme aczi sürecinde, sürecin başlamasından önce yapılan ve alacaklılara zarar veren veya alacaklılar arasındaki ödeme sırasını değiştiren işlemler iptal için incelenebilir. Bu işlemler; ödeme aczi döneminde yapılan işlemleri, bağışları, değerinin altında işlemleri, bir alacaklıya, kefile veya garanti verene üstünlük sağlayan işlemleri ve kanuni şartlar gerçekleşmişse borçlunun malvarlığı üzerinde kurulan teminatları, değişken teminat dahil olmak üzere kapsayabilir.

Değerinin altında işlem, bağış, karşılıksız işlem veya borçlunun devrettiği değere göre önemli ölçüde daha düşük karşılık aldığı işlem olabilir. Şirket bakımından böyle bir işlem, ödeme aczinin başlangıcından önceki ilgili dönemde, buna iki yıl öncesi de dahil olmak üzere, kanuni şartlar gerçekleşmişse iptal için incelenebilir. Alacaklıya üstünlük sağlanması, borçlunun bir alacaklıyı, kefili veya garanti vereni, ödeme aczi tasfiyesinde bulunacağı durumdan daha iyi konuma getiren bir işlem yapması halinde ortaya çıkabilir. Borçluyla bağlantılı kişiler bakımından süreler ve karineler, olağan alacaklılara göre daha sıkı olabilir.

Mahkeme bir işlemi, üstünlük sağlamayı veya alacaklılara zarar veren başka bir eylemi iptal ederse, alacaklıların yararına malvarlığının eski hale getirilmesine yönelik kararlar verebilir. Bu kararlar; malvarlığının şirkete geri geçirilmesini, teminatın kaldırılmasını veya sona erdirilmesini, borçludan alınan paraların iade edilmesini, sona erdirilmiş veya kaldırılmış yükümlülüklerin yeniden kurulmasını, kefil veya garanti verenlerin yükümlülüklerinin yeniden doğmasını ve işlemin sonuçlarını tersine çevirmek için gerekli diğer tedbirleri kapsayabilir. Süreç ayrıca yöneticilere, memurlara, tasfiye görevlilerine veya şirket yönetiminde yer alan kişilere karşı talepleri de içerebilir; özellikle kötü yönetim, güvene dayalı yükümlülüklerin ihlali, ödeme aczi hâlinde haksız şekilde faaliyetin sürdürülmesi, hileli faaliyet, malvarlığının gizlenmesi, belgelerin sahteleştirilmesi veya alacaklılara zarar veren başka davranışlar söz konusuysa mahkeme iade, hesap verme, malvarlığının eski hale getirilmesi veya şirket malvarlığına katkı yapılması yönünde karar verebilir.

Kenya’da alacak tahsilatı konusunda desteğe ihtiyacınız varsa, ekibimiz dosyanın her aşamasında yardımcı olabilir: borçlu ve belge analizi, ödeme taleplerinin hazırlanması, uzlaşma görüşmeleri, uygun dava yolunun seçilmesi, küçük alacaklar mahkemesi, belirli para alacağı için hızlı hüküm, yabancı mahkeme kararının tescili, malvarlığına yönelen icra ve hukuken gerekli olduğunda ödeme aczi tedbirlerinin değerlendirilmesi. Alacaklıların belgeye dayalı bir tahsilat stratejisi oluşturmasına ve Kenya’daki menfaatlerini korumak için gerekli hukuki adımları koordine etmesine yardımcı oluruz.

26.12.2024

239