Wierzyciel może wygrać sprawę w Hiszpanii, a mimo to stanąć przed najważniejszym praktycznym problemem egzekucji: gdzie znajduje się majątek dłużnika?
Wierzyciel może znać nazwę lub imię dłużnika oraz jego numer identyfikacji podatkowej, ale nie mieć wiarygodnych informacji o rachunkach bankowych, nieruchomościach, pojazdach, dochodach ani innych składnikach majątku, z których rzeczywiście można prowadzić egzekucję.
Hiszpańskie przepisy postępowania cywilnego przewidują mechanizm sądowego poszukiwania majątku dłużnika. Jednym z głównych narzędzi technicznych dostępnych dla organów wymiaru sprawiedliwości jest Punto Neutro Judicial — zabezpieczona infrastruktura elektronicznej wymiany informacji pozostająca w gestii Generalnej Rady Władzy Sądowniczej Hiszpanii.
Jej znaczenie polega na tym, że łączy organy sądowe z różnymi instytucjami publicznymi, rejestrami i podmiotami finansowymi. Nie oznacza to jednak, że wierzyciel otrzymuje nieograniczony dostęp do prywatnych informacji finansowych dłużnika. Dane muszą być uzyskiwane w ramach konkretnego postępowania sądowego i na podstawie przewidzianych prawem przesłanek procesowych.
Punto Neutro Judicial nie jest publiczną bazą do wyszukiwania aktywów
Punto Neutro Judicial jest infrastrukturą elektronicznej komunikacji, za pośrednictwem której organy sądowe mogą uzyskiwać i wymieniać informacje z administracją publiczną, organizacjami zawodowymi, instytucjami finansowymi oraz rejestrami.
Dla wierzyciela to rozróżnienie ma zasadnicze znaczenie. Punto Neutro Judicial nie jest bazą danych, do której wierzyciel lub jego pełnomocnik może samodzielnie się zalogować i sprawdzić majątek dłużnika. Jest to narzędzie przeznaczone dla wymiaru sprawiedliwości.
Dostęp do chronionych informacji mają upoważnieni użytkownicy systemu sądowego, a sam wniosek musi być związany z konkretnym postępowaniem.
Także uzyskanie informacji podatkowych wymaga odpowiedniej podstawy procesowej. Dostęp podlega kontroli, aby informacje były wykorzystywane do zgodnego z prawem celu sądowego, a nie do dowolnego lub masowego wyszukiwania danych.
Artykuł 590: kiedy sąd może poszukiwać majątku dłużnika
Podstawową normą procesową jest artykuł 590 hiszpańskiej ustawy o postępowaniu cywilnym.
Jeżeli wierzyciel egzekwujący nie jest w stanie wskazać majątku dłużnika wystarczającego do zaspokojenia roszczenia, właściwy organ sądowy może na jego wniosek zażądać informacji od instytucji finansowych, organów publicznych, rejestrów oraz innych osób fizycznych lub prawnych, które mogą posiadać dane o majątku lub prawach majątkowych dłużnika.
Wierzyciel powinien przy tym wskazać, dlaczego dana instytucja, organ lub rejestr może dysponować odpowiednimi informacjami.
Istnieje również istotne ograniczenie: organ sądowy nie powinien żądać informacji ze źródeł, do których wierzyciel albo jego należycie umocowany przedstawiciel może uzyskać dostęp samodzielnie.
Sądowe ustalanie majątku jest więc ukierunkowanym narzędziem egzekucyjnym, a nie zamiennikiem całej wcześniejszej analizy sytuacji majątkowej dłużnika.
Artykuł 590 działa również w powiązaniu z innymi przepisami dotyczącymi egzekucji. Zgodnie z artykułem 589, jeżeli wcześniej nie ustalono majątku wystarczającego do zaspokojenia roszczenia, dłużnik może zostać zobowiązany do ujawnienia swoich aktywów i praw majątkowych. Artykuł 591 nakłada natomiast na podmioty publiczne i prywatne obowiązek współpracy, gdy informacje lub dokumenty są zgodnie z prawem wymagane dla celów egzekucji.
Dane podatkowe z czterech lat mogą ujawnić znacznie więcej niż rachunek bankowy
Jednym z najcenniejszych kanałów dostępnych przez Punto Neutro Judicial jest współpraca z hiszpańską administracją podatkową.
W przypadkach przewidzianych prawem organy sądowe mogą uzyskiwać określone informacje finansowe i podatkowe dotyczące zidentyfikowanego podatnika za cztery ostatnie okresy podatkowe.
Za pośrednictwem zautomatyzowanego systemu dostępne mogą być między innymi informacje o:
- dochodach z pracy;
- płatnościach i wpływach ze Skarbu Państwa;
- rachunkach bankowych prowadzonych w Hiszpanii;
- danych związanych z podatkiem od nieruchomości;
- danych związanych z podatkiem od działalności gospodarczej;
- deklaracjach podatkowych obejmujących wnioski o zwrot środków;
- transakcjach dotyczących papierów wartościowych;
- planach emerytalnych;
- wybranych danych podatników podlegających szczególnym terytorialnym administracjom podatkowym;
- danych podatkowych dotyczących osób zmarłych, jeżeli są istotne dla postępowania.
Dla wierzyciela takie dane mogą mieć dużą wartość nawet wtedy, gdy same w sobie nie potwierdzają jeszcze istnienia składnika majątku, z którego można natychmiast prowadzić egzekucję.
Informacja o rachunku bankowym może wskazać bank, w którym należy poszukiwać środków dłużnika. Dane podatkowe związane z nieruchomościami mogą uzasadniać dokładniejsze sprawdzenie aktualnego prawa własności. Informacje o zatrudnieniu lub działalności gospodarczej mogą wskazywać źródła dochodu. Z kolei dane o transakcjach na papierach wartościowych mogą ujawnić powiązania finansowe wymagające dalszej analizy.
Zasadę czterech lat należy jednak rozumieć prawidłowo. Dotyczy ona określonych kategorii informacji podatkowych przekazywanych w ramach tego mechanizmu. Nie oznacza, że wszystkie źródła informacji dostępne przez Punto Neutro Judicial są ograniczone do czteroletniego okresu.
Dane podatkowe są cenną wskazówką, ale nie zawsze pokazują aktualny stan
Istotny jest również charakter uzyskiwanych danych.
Znaczna część informacji podatkowych pochodzi z deklaracji składanych przez samego podatnika albo z danych przekazywanych przez osoby trzecie w ramach ustawowych obowiązków sprawozdawczych.
Dlatego sam fakt istnienia określonego wpisu nie oznacza jeszcze, że dany składnik majątku nadal istnieje w tej samej formie i pozostaje dostępny do egzekucji.
Przykładowo wynik wyszukiwania może wskazywać, że dłużnik był związany z określonym bankiem albo nieruchomością. Nie dowodzi to jednak automatycznie, że na rachunku nadal znajdują się środki lub że nieruchomość wciąż należy do dłużnika.
Taka informacja jest przede wszystkim wskazówką, którą należy zestawić z aktualnymi danymi rejestrowymi i wykorzystać do wyboru odpowiedniego środka egzekucyjnego.
To samo dotyczy informacji o transakcjach na papierach wartościowych lub planach emerytalnych. Dane historyczne mogą być bardzo przydatne przy odtwarzaniu sytuacji finansowej dłużnika, ale nie przesądzają, że dany składnik majątku jest nadal dostępny do egzekucji.
Punto Neutro Judicial obejmuje więcej niż informacje podatkowe
Możliwości Punto Neutro Judicial nie ograniczają się do danych pochodzących od administracji podatkowej.
W zależności od rodzaju zapytania i podstawy procesowej organy sądowe mogą uzyskiwać informacje z różnych systemów publicznych, rejestrów i instytucji uczestniczących w wymianie danych.
Do potencjalnie istotnych źródeł należą:
- kataster nieruchomości;
- hiszpańska administracja podatkowa;
- informacje z rejestrów nieruchomości i rejestrów handlowych;
- Generalna Dyrekcja Ruchu Drogowego;
- dane dotyczące zarejestrowanego miejsca zamieszkania;
- system ubezpieczeń społecznych;
- informacje o świadczeniach z tytułu bezrobocia;
- publiczny rejestr niewypłacalności;
- uczestniczące instytucje finansowe.
System obsługuje również mechanizmy związane z zajęciem środków znajdujących się na rachunkach bankowych.
Praktyczna wartość polega na możliwości łączenia informacji pochodzących z różnych źródeł.
Wierzyciel może rozpocząć postępowanie egzekucyjne, mając bardzo ograniczoną wiedzę o aktualnej sytuacji majątkowej dłużnika. Sądowe ustalenia mogą ujawnić kilka niezależnych kierunków egzekucji: relację z bankiem w Hiszpanii, zarejestrowany pojazd, powiązanie z nieruchomością, źródło dochodu, udział w spółkach lub inne dane pozwalające określić kolejny krok procesowy.
Ustalenie składnika majątku nie oznacza jeszcze skutecznej egzekucji
Punto Neutro Judicial pomaga odpowiedzieć na pytanie: „na jaki majątek należy skierować egzekucję?”
Sam system nie rozstrzyga jednak wszystkich kwestii prawnych związanych z wykrytym aktywem.
Przed dokonaniem zajęcia może być konieczne potwierdzenie, że dany składnik rzeczywiście należy do dłużnika, ustalenie, czy podlega egzekucji, sprawdzenie istniejących obciążeń i praw pierwszeństwa innych wierzycieli oraz uwzględnienie ustawowych ograniczeń i wyłączeń.
Hiszpańskie postępowanie cywilne rozróżnia poszukiwanie majątku od jego zajęcia.
Artykuł 590 reguluje uzyskiwanie informacji o majątku dłużnika. Kolejne przepisy określają natomiast, w jaki sposób ujawnione składniki mogą zostać zajęte, a następnie wykorzystane do zaspokojenia wierzyciela.
Jeżeli stosowana jest zwykła ustawowa kolejność zajęcia, środki pieniężne i środki znajdujące się na rachunkach bieżących należą do pierwszych kategorii majątku, po których następują łatwo zbywalne wierzytelności i instrumenty finansowe, a następnie inne rodzaje aktywów.
Dlatego najbardziej wartościowym wynikiem wyszukiwania nie zawsze jest składnik o najwyższej nominalnej wartości.
Środki na rachunku bankowym lub wierzytelność należna dłużnikowi, które można stosunkowo szybko zająć, mogą być znacznie bardziej użyteczne niż nieruchomość obciążona hipoteką, współwłasnością, prawami uprzywilejowanych wierzycieli lub innymi komplikacjami prawnymi.
Wierzyciel nie powinien prosić sądu o poszukiwanie majątku w ciemno
Artykuł 590 ma szczególne znaczenie wtedy, gdy wierzyciel nie jest w stanie wskazać majątku wystarczającego do prowadzenia skutecznej egzekucji.
Dobry wniosek powinien jednak uwzględniać informacje, które już są znane o dłużniku.
Przydatne mogą być:
- prawidłowa nazwa prawna dłużnika oraz jego numer identyfikacji podatkowej;
- znane adresy;
- dane bankowe wynikające z umów, faktur lub wcześniejszych płatności;
- pracodawcy lub kontrahenci znani z pierwotnej transakcji;
- znane pojazdy lub nieruchomości;
- pełnione funkcje w spółkach lub udziały kapitałowe;
- informacje wskazujące, że wcześniej ustalony majątek jest niewystarczający do zaspokojenia roszczenia.
Prawidłowa identyfikacja dłużnika ma zasadnicze znaczenie.
Nawet bardzo zaawansowany system wyszukiwania będzie mało użyteczny, jeżeli zapytanie zostanie oparte na niepełnych danych albo będzie dotyczyć niewłaściwej osoby fizycznej lub prawnej.
Zagraniczny wierzyciel nie powinien również zakładać, że każda informacja musi być uzyskiwana za pośrednictwem sądu. Hiszpańskie przepisy ograniczają sądowe żądanie informacji, jeżeli wierzyciel lub jego należycie umocowany przedstawiciel może zdobyć je samodzielnie.
Dlaczego informacje z kilku lat mogą zmienić strategię egzekucji
Dane historyczne mogą być szczególnie użyteczne w sprawach transgranicznych.
Wyobraźmy sobie, że zagraniczny wierzyciel uzyskał tytuł wykonawczy przeciwko hiszpańskiej spółce. W publicznie dostępnych źródłach spółka ma niewiele widocznego majątku, a aktualne dane bankowe nie są znane.
Informacje podatkowe z poprzednich okresów mogą jednak wskazać relacje bankowe, działalność gospodarczą, transakcje na papierach wartościowych albo inne powiązania finansowe.
Takie ustalenia same w sobie nie prowadzą jeszcze do odzyskania pieniędzy. Mogą jednak przekształcić ogólne poszukiwanie majątku w serię konkretnych działań egzekucyjnych.
Jeżeli zostanie ujawniona relacja z określonym bankiem, można ocenić możliwość skierowania zajęcia właśnie tam.
Jeżeli pojawią się dane dotyczące nieruchomości, można sprawdzić aktualnego właściciela oraz istniejące obciążenia.
Jeżeli informacje o działalności lub dochodach wskazują na regularne płatności dokonywane przez osobę trzecią, wierzyciel może rozważyć zajęcie takiej wierzytelności lub innego prawa majątkowego.
W ten sposób historyczne informacje finansowe mogą zachować praktyczną wartość nawet wtedy, gdy pierwotny składnik majątku uległ zmianie albo już nie istnieje.
Punto Neutro Judicial może przekształcić tytuł wykonawczy w konkretny plan odzyskania należności
Uzyskanie orzeczenia sądu i faktyczne odzyskanie pieniędzy to dwa różne etapy.
Skuteczność egzekucji często zależy od tego, jak szybko wierzyciel przejdzie od posiadania tytułu wykonawczego do ustalenia konkretnego majątku należącego do dłużnika i podlegającego egzekucji.
Punto Neutro Judicial zapewnia hiszpańskim organom sądowym rozbudowaną infrastrukturę do takiego poszukiwania. Jego rzeczywista wartość nie polega jednak na samej ilości dostępnych danych, lecz na właściwym ich wykorzystaniu: prawidłowej identyfikacji dłużnika, uzasadnionym wniosku o sądowe ustalenie majątku, odróżnieniu aktualnych aktywów od historycznych wskazówek oraz szybkim podjęciu działań wobec ujawnionego majątku.
Dla zagranicznego wierzyciela mechanizm ten należy traktować jako element szerszej strategii windykacji w Hiszpanii, szczególnie wtedy, gdy tytuł wykonawczy został już uzyskany, ale nie udało się jeszcze ustalić majątku wystarczającego do zaspokojenia roszczenia.
Praktycznym celem nie jest zdobycie jak największej ilości informacji. Najważniejsze jest ustalenie takich danych, które pozwolą szybko przejść do skutecznego środka egzekucyjnego, zanim majątek zniknie, zmieni formę albo stanie się znacznie trudniejszy do zajęcia.
