Bir alacaklı, Türk borçlusunun banka hesaplarında çok sınırlı miktarda para bulunduğunu, kolayca haczedilebilecek bir taşınmazının olmadığını ve başka açık malvarlığı unsurlarının da tespit edilemediğini görebilir.
Ancak bu durum, borçlunun ekonomik değeri olan başka haklara sahip olmadığı anlamına gelmez.
Borçlu aynı zamanda başka bir kişinin alacaklısı olabilir.
Örneğin, yabancı bir tedarikçiye borçlu olan bir Türk şirketi, aynı zamanda kendi müşterilerinden birine karşı başka bir icra dosyasında alacak takibi yürütüyor olabilir.
Belirli koşullar altında, borçlunun bu ikinci icra dosyasındaki alacağı da kendi alacaklısı tarafından haczedilebilir.
Türk icra hukukunda, borçluya ait alacak ve malvarlığı haklarının haczi mümkündür. Ayrıca UYAP sisteminde, başka bir icra dosyasında bulunan dosya alacağı üzerine haciz konulmasına yönelik özel bir işlev bulunmaktadır.
Bununla birlikte, bu mekanizma yalnızca başka bir icra dosyasını bulup o dosyaya ileride girebilecek tüm paraların otomatik olarak alınması anlamına gelmez.
Alacağın gerçekten mevcut olup olmadığı, hukuki niteliği, kullanılan haciz yöntemi, haczedilmezlik kuralları ve başka alacaklıların hakları sonucu doğrudan etkileyebilir.
Borçlunun başka bir icra dosyasındaki alacağı haczin konusu olabilir
İcra ve İflâs Kanunu’nun 85. maddesi, borçlunun taşınır ve taşınmaz malları ile alacak ve diğer malvarlığı haklarının, asıl alacak, faiz ve takip giderlerini karşılamaya yetecek ölçüde haczedilebilmesine ilişkin genel hukuki çerçeveyi oluşturur.
Borçlunun başka bir icra dosyasında alacaklı olduğu durumlarda bu ilkenin uygulanması, Yargıtay 12. Hukuk Dairesinin E. 2022/11043, K. 2023/3394 sayılı ve 16 Mayıs 2023 tarihli kararında değerlendirilmiştir.
Bu uyuşmazlıkta alacaklı, kendi borçlusunun başka icra dosyalarında alacaklı sıfatıyla yer aldığını tespit etmiş ve söz konusu dosyalardaki alacakların haczini talep etmiştir.
Ayrıca bu dosyalarda borçluya ödenecek tutarların kendi icra dosyasındaki alacağın tahsilinde kullanılması istenmiştir.
Borçlu, icra müdürlüğünün işlemini şikâyet konusu yapmıştır.
İlk derece icra mahkemesi, borçlunun başka bir icra dosyasındaki alacağının İİK m. 85 kapsamında haczedilebileceği sonucuna varmıştır. Bölge adliye mahkemesi bu değerlendirmeyi benimsemiş, Yargıtay da kararı onamıştır.
Buradaki pratik ayrım önemlidir:
Haczin konusu icra dosyasının kendisi değildir. Haczedilen değer, borçluya ait olan ve söz konusu icra dosyasıyla bağlantılı bulunan alacak veya malvarlığı hakkıdır.
Bu nedenle bir borçlunun üçüncü kişiden para tahsil etmeye çalışıyor olması, kendi alacaklısı açısından ek bir tahsil kaynağı oluşturabilir.
UYAP, dosya alacağının haczini uygulamada kolaylaştırdı
Bu mekanizmanın uygulamadaki kullanımı, Adalet Bakanlığının 26 Haziran 2020 tarihli UYAP güncellemesiyle daha sistematik hâle gelmiştir.
UYAP’a, başka bir icra dosyasındaki alacağa haciz eklenmesi veya haczin kaldırılması amacıyla özel bir işlev eklenmiştir:
Dosya Alacağına Haciz Ekleme/Kaldırma İşlemleri.
Resmî duyuruya göre UYAP üzerinden, ilgili kişinin Türkiye genelindeki icra dosyaları çeşitli taraf sıfatlarıyla sorgulanabilmektedir. Bunlar arasında kişinin alacaklı veya borçlu olarak yer aldığı dosyalar da bulunmaktadır.
Hukuki koşulların oluşması hâlinde, başka bir icra dosyasındaki alacak üzerine haciz UYAP üzerinden ilgili dosyaya kaydedilebilir.
Yapılan işlem hem haczin talep edildiği icra dosyasının hem de alacağın bulunduğu hedef dosyanın safahatına işlenir.
İlgili icra müdürlükleri işlemden haberdar edilir ve dosya alacağı üzerindeki mevcut hacizler sistem üzerinden görüntülenebilir.
Bu durum özellikle uluslararası alacak tahsilinde önemlidir.
Başka bir icra dosyasıyla bağlantı tespit edildiğinde, alacaklı açısından farklı icra müdürlüklerinin tamamen birbirinden kopuk bilgi kaynakları olarak değerlendirilmesi gerekmeyebilir.
Ancak UYAP yalnızca icra işlemlerinin yürütülmesini sağlayan teknik altyapıdır.
Sistemde belirli bir işlevin bulunması, hukuken geçersiz veya şartları oluşmamış bir haczi geçerli hâle getirmez. Haczin hukuki dayanağının ve şartlarının ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
Dosya alacağına haciz, gelecekteki tüm tahsilatların otomatik olarak bloke edilmesi anlamına gelmez
Bu ayrım, daha yeni tarihli Yargıtay uygulamasıyla daha da önemli hâle gelmiştir.
Yargıtay 6. Hukuk Dairesinin E. 2026/1070, K. 2026/1199 sayılı ve 2 Nisan 2026 tarihli kararında, bir alacaklı, borçlunun alacağı üzerine diğer bir alacaklıdan önce haciz koyduğunu ve bu nedenle ödeme açısından önceliğe sahip olması gerektiğini ileri sürmüştür.
Alt derece mahkemeleri ise tartışmalı haciz işleminin yapıldığı tarihte ilgili icra dosyasında fiilen para bulunmadığını tespit etmiştir.
Söz konusu işlem, o anda mevcut olmayan bir değer üzerinde İİK m. 88 kapsamında haciz olarak değerlendirilmiş ve beklenen hukuki sonucu doğurmadığı sonucuna varılmıştır.
Bölge adliye mahkemesi bu yaklaşımı sürdürmüş, Yargıtay 6. Hukuk Dairesi de kararı onamıştır.
Alacaklı, işlemin İİK m. 88 kapsamında değil, İİK m. 85 kapsamında bir alacak haczi olarak değerlendirilmesi gerektiğini de ileri sürmüştür.
Ancak bu iddia kararın bozulmasına yol açmamıştır.
Bu kararın pratik sonucu önemlidir:
Bir icra dosyasına haciz kaydı konulmuş olması, o dosyaya gelecekte girebilecek her türlü paranın otomatik olarak haczedildiği anlamına gelmez.
2023 ve 2026 tarihli kararların birlikte değerlendirilmesi daha doğru olacaktır.
2023 tarihli karar, borçluya ait belirli ve mevcut bir alacağın başka bir icra dosyasında haczedilebileceğini göstermektedir.
2026 tarihli karar ise haczin tam olarak hangi değer üzerine konulduğunun ve hedef dosyada o anda ne bulunduğunun belirleyici olabileceğini ortaya koymaktadır.
Bu nedenle yabancı bir alacaklı için yalnızca şu soru yeterli değildir:
“Borçlunun başka bir icra dosyası var mı?”
Asıl sorulması gereken soru şudur:
“Haciz talep edildiği anda borçlunun bu dosyada gerçekten mevcut olan hangi alacağı veya malvarlığı hakkı bulunmaktadır?”
Dosya alacağı haczi, İİK m. 89 kapsamındaki her işlemle aynı değildir
Türk icra hukukunda İİK m. 89 kapsamında, borçlunun üçüncü kişiler nezdindeki alacaklarının ve haklarının haczine yönelik ayrı bir mekanizma da bulunmaktadır.
Bu kapsamda, borçluya para borcu olan veya borçluya ait mal ya da hakkı elinde bulunduran üçüncü kişiye haciz ihbarnamesi gönderilebilir.
Başka bir icra dosyasındaki alacağın haczinde ise odak farklıdır:
Alacaklı, kendi borçlusunun başka bir icra takibindeki alacaklı sıfatından doğan malvarlığı hakkına yönelmektedir.
Ancak bu iki mekanizma bazı durumlarda kesişebilir.
2026 tarihli Yargıtay kararı bunun iyi bir örneğidir.
Uyuşmazlıkta hem başka bir icra dosyasıyla bağlantılı olduğu ileri sürülen bir haciz hem de İİK m. 89/1 kapsamında gönderilmiş haciz ihbarnamesi sonucunda yapılan başka bir ödeme söz konusuydu.
Temel mesele, önceki işlemin gerçekten hukuken geçerli bir haciz oluşturup oluşturmadığı ve bu haczin ilgili alacaklıya öncelik sağlayıp sağlamadığıydı.
Bu nedenle UYAP’ta başka bir icra dosyasının bulunması yalnızca başlangıçtır.
Hangi alacağın veya hakkın haczedildiği, hangi hukuki hükmün uygulanacağı ve yapılan işlemlerin istenen hukuki sonucu doğurmaya yeterli olup olmadığı ayrıca incelenmelidir.
UYAP’ta görülen her alacak haczedilebilir değildir
Bir diğer önemli sınırlama, alacağın hukuki niteliğiyle ilgilidir.
İİK m. 82, tamamen veya kısmen haczedilemeyen mal ve hakları düzenler. Ayrıca özel kanunlarda da ek haczedilmezlik hükümleri bulunabilir.
Bu nedenle bir icra müdürlüğü, başka bir dosyada bulunan borçlu alacağı üzerine haciz talebiyle karşılaştığında, bu alacağın hangi hukuki nedene dayandığını bilmeden doğrudan işlem yapmakta tereddüt yaşayabilir.
Adalet Bakanlığı bu sorunu 19 Şubat 2024 tarihli resmî görüşünde özel olarak değerlendirmiştir.
Dosya alacağının bulunduğu icra müdürlüğü, alacağın haczedilemez nitelikte olabileceğini değerlendirirse, haczi talep eden icra müdürlüğünü bilgilendirmelidir.
Takibin dayanağı, ödeme emri, alacağın niteliği ve tutarı gibi ilgili bilgi ve belgelerin haciz talebinde bulunan müdürlüğe iletilmesi gerekir.
Böylece haczin devam edip etmeyeceği konusunda hukuki değerlendirme yapılabilir.
Buradaki sonuç açıktır:
Bir alacağın mevcut olması, o alacağın mutlaka başka bir alacaklının tahsili için kullanılabileceği anlamına gelmez.
Alacağın kaynağı ve hukuki niteliği ayrıca incelenmelidir.
Birden fazla alacaklı varsa öncelik sorunu ortaya çıkar
Geçerli bir dosya alacağı haczi yapılmış olsa bile bu durum, belirli bir alacaklının parayı kesin olarak alacağı anlamına gelmez.
Borçlunun birden fazla alacaklısı olabilir.
Aynı alacak üzerinde farklı icra dosyalarından hacizler bulunuyorsa ve tahsil edilen tutar tüm alacakları karşılamıyorsa, hacze iştirak ve paraların paylaştırılmasına ilişkin kurallar önem kazanır.
Bu noktada özellikle İİK m. 100 ve m. 140 önemlidir.
Adalet Bakanlığı, başka bir icra dosyasındaki alacak üzerine konulan hacizlerin sırası ve paylaştırılması sorununu 30 Aralık 2022 tarihli resmî görüşünde ayrıca incelemiştir.
Yargıtay içtihatlarına da atıf yapan Bakanlık, sıra cetvelinin kural olarak ilk kesin haczin bulunduğu icra müdürlüğü tarafından düzenlenmesi gerektiğini belirtmiştir.
Görüşte Yargıtay 12. Hukuk Dairesinin E. 2014/15865, K. 2014/17794 ve E. 2016/17901, K. 2016/23324 sayılı kararlarına da atıf yapılmaktadır.
Ayrıca ilgili icra müdürlüklerinin mevcut hacizler ve tahsil edilen tutarlar hakkında birbirleriyle bilgi paylaşması ve İİK m. 100 kapsamında gerekli bilgilerin toplanarak sıra cetvelinin hazırlanması süreci açıklanmaktadır.
Bir alacaklı açısından bu şu anlama gelir:
Borçluya ait bir alacağın bulunması tek başına yeterli değildir.
Daha önce konulmuş hacizlerin bulunup bulunmadığı ve öncelik kuralları uygulandıktan sonra ekonomik olarak anlamlı bir tutarın kalıp kalmayacağı da araştırılmalıdır.
Adalet Bakanlığının görüşleri icra müdürlükleri açısından idari uygulama yönlendirmesi niteliğindedir. Somut uyuşmazlık mahkemeye taşındığında ise ilgili davada verilen yargı kararı belirleyici olur.
Örnek: yabancı bir tedarikçi Türk alıcıdan alacağını tahsil ediyor
Bir Avrupalı üreticinin Türk distribütörden 180.000 avro alacağı olduğunu varsayalım.
Takip cebrî icra aşamasına gelmiş, ancak ilk malvarlığı araştırmasında bilinen banka hesaplarında önemli bir bakiye bulunamamıştır.
Daha sonra Türk distribütörün kendisinin de başka bir icra dosyasında alacaklı olduğu ve bir müşterisinden para tahsil etmeye çalıştığı ortaya çıkmıştır.
Bu ikinci icra dosyası doğrudan 180.000 avro değerinde bir teminat olarak kabul edilemez.
Öncelikle şu hususlar incelenmelidir:
- distribütöre ait alacağın tam olarak ne olduğu;
- alacağın hukuken ve fiilen mevcut olup olmadığı;
- haczedilebilir nitelikte bulunup bulunmadığı;
- ikinci icra dosyasında daha önce para tahsil edilip edilmediği;
- daha eski tarihli hacizlerin mevcut olup olmadığı;
- aynı alacak üzerinde başka icra işlemlerinin bulunup bulunmadığı.
Bu incelemeler olumlu sonuçlanırsa, borçlunun başka bir icra dosyasındaki alacaklı sıfatı yabancı alacaklı açısından ek bir tahsil kaynağı oluşturabilir.
Aksi hâlde, yalnızca UYAP’ta başka bir icra dosyasının bulunmasının ekonomik değeri oldukça sınırlı olabilir.
Yabancı bir alacaklı bu mekanizmayı kullanmadan önce neleri kontrol etmelidir?
Başka bir icra dosyasını borçlunun gerçek bir malvarlığı unsuru olarak değerlendirmeden önce, alacaklı ve Türkiye’deki danışmanları genellikle şu konuları kontrol etmelidir:
- asıl icra takibinin haciz uygulanabilecek aşamaya gelip gelmediği;
- borçlunun hedef dosyada gerçekten alacaklı veya ilgili hakkın sahibi olup olmadığı;
- haczedilebilecek somut ve belirlenebilir bir alacak ya da para bulunup bulunmadığı;
- alacağın İİK m. 82 veya özel kanunlar kapsamında tamamen ya da kısmen haczedilemez olup olmadığı;
- daha önce konulmuş dosya alacağı hacizleri, İİK m. 89 kapsamında işlemler veya başka öncelikli haklar bulunup bulunmadığı;
- ilk kesin haczin hangi icra müdürlüğünde olduğu ve sıra cetvelinin hangi müdürlük tarafından hazırlanabileceği;
- beklenen tahsilat tutarı ile tahsilat süresinin ek icra işlemlerini ekonomik olarak haklı kılıp kılmadığı.
Uluslararası alacak tahsilinde, bir hakkın hukuken var olmasıyla o haktan fiilen para elde edilebilmesi arasındaki fark özellikle önemlidir.
Borçlunun kâğıt üzerinde üçüncü kişiye karşı yüksek tutarlı bir alacağı olabilir.
Ancak bu alacak ihtilaflı, haczedilemez, önceki hacizlerle yüklü veya ekonomik olarak tahsili zor olabilir.
Bu mekanizma uluslararası alacak tahsilinde neden önemlidir?
Klasik malvarlığı araştırması çoğu zaman banka hesapları, taşınmazlar, araçlar ve şirket payları üzerinde yoğunlaşır.
Türkiye’de buna borçlunun kendi icra faaliyetlerinin de eklenmesi faydalı olabilir.
Borçlu üçüncü kişilerden önemli miktarda alacak tahsil etmeye çalışıyorsa, kendi alacaklı sıfatı bağımsız bir malvarlığı değeri oluşturabilir.
Bu nedenle söz konusu mekanizma, olağan icra yöntemlerinin yerine geçen bir çözüm olarak değil, daha geniş bir Türkiye’de alacak tahsilatı stratejisinin parçası olarak değerlendirilmelidir.
Özellikle borçlu ticari faaliyetini sürdürmesine rağmen görülebilen banka hesaplarında düşük bakiye tutuyorsa, bilinen malvarlığı üzerinde başka takyidatlar varsa veya müşterilerinden olan alacakları kolayca tespit edilebilen diğer varlıklardan daha değerliyse bu inceleme önem kazanabilir.
UYAP’taki dosya alacağı haczi işlevine güvenmeden önce, ikinci icra dosyasındaki alacağın gerçek hukuki ve ekonomik değerinin belirlenmesi öncelikli olmalıdır.
Pratik sonuç
Türk icra hukuku, bir alacaklının kendi borçlusuna ait olan ve başka bir icra dosyasında bulunan belirli bir alacağı haczetmesine imkân verebilir.
UYAP bu mekanizmayı uygulamada önemli hâle getirir; çünkü bağlantılı icra dosyalarının tespit edilmesini ve dosya alacağı üzerindeki hacizlerin ilgili icra müdürlükleri arasında kaydedilmesini kolaylaştırır.
Ancak sistemde böyle bir işlev bulunması, alacaklıya gelecekteki tüm tahsilatları otomatik olarak alma hakkı vermez.
2023 tarihli Yargıtay kararı, borçlunun başka bir icra dosyasındaki somut alacağının haczedilebileceğini teyit etmektedir.
2026 tarihli karar ise önemli bir sınırı göstermektedir:
Haczin yöneltildiği değer, ilgili tarihte hukuken veya fiilen gerekli biçimde mevcut değilse, daha önce konulmuş bir haciz kaydı alacaklıya beklediği önceliği sağlamayabilir.
Haczedilmezlik kuralları ve diğer alacaklıların daha önce koyduğu hacizler de sonucu ayrıca etkileyebilir.
Bu nedenle uluslararası bir alacaklı için asıl soru yalnızca borçlunun başka icra dosyaları bulunup bulunmadığı değildir.
Şunların belirlenmesi gerekir:
Bu dosyada hangi somut alacak mevcuttur, bu alacak hukuken haczedilebilir mi, diğer alacaklıların üzerinde hangi hakları vardır ve beklenen ekonomik sonuç ek işlemleri haklı kılıyor mu?
Bu koşullar birlikte sağlanıyorsa, borçlunun kendi alacak tahsil faaliyetleri de alacaklı açısından önemli bir ek tahsil kaynağı hâline gelebilir.
