Wierzyciel może ustalić, że turecki dłużnik posiada niewielkie środki na rachunkach bankowych, nie ma łatwej do zajęcia nieruchomości ani innych oczywistych aktywów. Nie oznacza to jednak, że nie posiada praw majątkowych o realnej wartości ekonomicznej.
Sam dłużnik może jednocześnie być wierzycielem.
Przykładowo turecka spółka może zalegać z płatnością wobec zagranicznego dostawcy, a jednocześnie sama dochodzić należności od swojego klienta w odrębnym postępowaniu egzekucyjnym. W określonych warunkach wierzytelność dochodzona w tej drugiej sprawie może stać się przedmiotem zajęcia przez własnego wierzyciela dłużnika.
Tureckie prawo egzekucyjne dopuszcza możliwość zajęcia wierzytelności dłużnika istniejącej w innym postępowaniu egzekucyjnym. W systemie informatycznym wymiaru sprawiedliwości UYAP przewidziano do tego odrębną funkcjonalność.
Mechanizm ten nie sprowadza się jednak do prostego odnalezienia innej sprawy i automatycznego przejęcia wszystkich środków, które mogą kiedyś do niej wpłynąć. Orzecznictwo pokazuje, że znaczenie mają istnienie i charakter prawny samej wierzytelności, sposób dokonania zajęcia, ustawowe ograniczenia egzekucji oraz prawa innych wierzycieli.
Wierzytelność dłużnika w innym postępowaniu może stać się przedmiotem egzekucji
Artykuł 85 tureckiej ustawy o egzekucji i upadłości — İcra ve İflâs Kanunu (İİK) — ustanawia ogólną podstawę do zajęcia majątku, wierzytelności i praw majątkowych dłużnika w zakresie niezbędnym do zaspokojenia należności głównej, odsetek oraz kosztów egzekucyjnych.
Zastosowanie tej zasady do wierzytelności dłużnika znajdującej się w innym postępowaniu egzekucyjnym było przedmiotem sprawy rozpoznanej przez 12. Izbę Cywilną tureckiego Sądu Kasacyjnego w orzeczeniu Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, E. 2022/11043, K. 2023/3394 z 16 maja 2023 r.
Wierzyciel zidentyfikował postępowania egzekucyjne, w których jego własny dłużnik występował już jako wierzyciel, i wystąpił o zajęcie wierzytelności związanych z tymi sprawami. Domagał się również skierowania środków należnych dłużnikowi w tych postępowaniach na poczet swojego roszczenia.
Dłużnik zakwestionował działanie organu egzekucyjnego.
Sąd pierwszej instancji uznał, że wierzytelność przysługująca dłużnikowi w innym postępowaniu egzekucyjnym może zostać zajęta na podstawie art. 85. Sąd apelacyjny podzielił to stanowisko, a Sąd Kasacyjny utrzymał rozstrzygnięcie w mocy.
Praktyczny wniosek jest istotny: przedmiotem egzekucji nie jest sama sprawa egzekucyjna, lecz należąca do dłużnika wierzytelność lub prawo majątkowe związane z tą sprawą.
Jeżeli zatem dłużnik sam dochodzi pieniędzy od osoby trzeciej, taka pozycja wierzyciela może ujawnić dodatkowe źródło zaspokojenia jego własnego wierzyciela.
UYAP ułatwił zajmowanie wierzytelności znajdujących się w innych sprawach
Praktyczne zastosowanie tego mechanizmu stało się łatwiejsze po aktualizacji systemu UYAP ogłoszonej przez tureckie Ministerstwo Sprawiedliwości 26 czerwca 2020 r.
W systemie utworzono specjalną funkcję umożliwiającą dodawanie i usuwanie zajęcia wierzytelności znajdującej się w innym postępowaniu egzekucyjnym — Dosya Alacağına Haciz Ekleme/Kaldırma İşlemleri.
Zgodnie z oficjalnym komunikatem UYAP pozwala wyszukiwać w całej Turcji postępowania egzekucyjne, w których dana osoba występuje w różnych rolach procesowych, między innymi jako wierzyciel lub dłużnik.
Jeżeli istnieją odpowiednie podstawy prawne, zajęcie wierzytelności może zostać odnotowane za pośrednictwem systemu w odpowiedniej sprawie egzekucyjnej.
Informacja o czynności pojawia się w historii obu postępowań: sprawy, z której zajęcie zostało zainicjowane, oraz sprawy, w której znajduje się wierzytelność dłużnika. Właściwe organy egzekucyjne otrzymują informację o zastosowanym środku, a dane dotyczące istniejących zajęć wierzytelności mogą być wyszukiwane i raportowane w systemie.
Ma to szczególne znaczenie w sprawach transgranicznych. Po zidentyfikowaniu powiązanej sprawy wierzyciel nie musi traktować każdego organu egzekucyjnego jako całkowicie odrębnego źródła informacji.
UYAP pozostaje jednak infrastrukturą techniczną służącą wykonywaniu czynności egzekucyjnych. Sam fakt istnienia określonej funkcji w systemie nie powoduje, że prawnie niedopuszczalne zajęcie staje się skuteczne, ani nie zastępuje oceny podstaw prawnych dokonywanej przez właściwy organ egzekucyjny.
Zajęcie wierzytelności nie oznacza automatycznego zabezpieczenia wszystkich przyszłych wpływów
To rozróżnienie nabrało szczególnego znaczenia w świetle nowszego orzecznictwa.
W sprawie Yargıtay 6. Hukuk Dairesi, E. 2026/1070, K. 2026/1199 z 2 kwietnia 2026 r. jeden z wierzycieli twierdził, że wcześniej od innego wierzyciela zajął wierzytelność dłużnika i z tego powodu powinien korzystać z pierwszeństwa przy otrzymaniu środków.
Sądy niższych instancji ustaliły jednak, że w chwili dokonania spornej czynności w danym postępowaniu egzekucyjnym nie znajdowały się żadne środki pieniężne. Zakwalifikowały środek jako zajęcie na podstawie art. 88 dotyczące wartości, która w tym momencie nie istniała, i uznały, że czynność nie wywołała oczekiwanego skutku prawnego.
Sąd apelacyjny podtrzymał to stanowisko, a 6. Izba Cywilna Sądu Kasacyjnego utrzymała orzeczenie w mocy.
Wierzyciel argumentował między innymi, że zastosowany środek powinien zostać zakwalifikowany nie jako zajęcie na podstawie art. 88, lecz jako zajęcie wierzytelności w rozumieniu art. 85. Argument ten nie doprowadził jednak do uchylenia wcześniejszych orzeczeń.
Z rozstrzygnięcia wynika praktyczne ostrzeżenie: nie należy przyjmować, że samo odnotowanie zajęcia w sprawie egzekucyjnej automatycznie obejmuje wszystkie środki, które mogą pojawić się w niej w przyszłości.
Orzeczenia z 2023 i 2026 r. najlepiej analizować łącznie.
Orzeczenie z 2023 r. potwierdza, że konkretna wierzytelność przysługująca dłużnikowi w innym postępowaniu egzekucyjnym może stanowić samodzielny przedmiot zajęcia.
Sprawa z 2026 r. pokazuje natomiast, że decydujące mogą być dokładny przedmiot zajęcia oraz stan faktyczny docelowej sprawy w chwili podejmowania czynności.
Dlatego zagraniczny wierzyciel nie powinien ograniczać się do pytania:
„Czy dłużnik ma inne postępowanie egzekucyjne?”
Znacznie istotniejsze jest ustalenie:
„Jaka konkretna, istniejąca wierzytelność lub prawo majątkowe przysługuje dłużnikowi w tej sprawie w chwili dokonywania zajęcia?”
Zajęcia wierzytelności w innej sprawie nie należy utożsamiać z każdą procedurą z art. 89
Tureckie prawo egzekucyjne przewiduje również odrębny mechanizm wynikający z art. 89 İİK, dotyczący wierzytelności i praw majątkowych dłużnika znajdujących się u osób trzecich lub należnych od takich osób.
W ramach tej procedury osoba trzecia, która jest zobowiązana wobec dłużnika albo posiada jego majątek lub prawa majątkowe, może otrzymać specjalne zawiadomienie o zajęciu.
Zajęcie wierzytelności związanej z innym postępowaniem egzekucyjnym ma inny praktyczny cel: wierzyciel kieruje egzekucję do pozycji swojego dłużnika jako wierzyciela w odrębnej sprawie.
Oba mechanizmy mogą się jednak krzyżować.
Dobrze pokazuje to sprawa rozstrzygnięta przez Sąd Kasacyjny w 2026 r. Spór dotyczył zarówno domniemanego zajęcia wierzytelności związanej z inną sprawą egzekucyjną, jak i konkurencyjnej płatności dokonanej w związku z zawiadomieniem o zajęciu na podstawie art. 89/1.
O wyniku decydowało to, czy wcześniejsza czynność stworzyła prawnie skuteczne zajęcie, które mogło zapewnić danemu wierzycielowi pierwszeństwo.
Odnalezienie innego postępowania w UYAP jest więc dopiero początkiem analizy.
Należy ustalić, jakie dokładnie prawo lub wierzytelność ma być przedmiotem zajęcia, jaka podstawa prawna znajduje zastosowanie oraz czy wykonane czynności procesowe mogą wywołać oczekiwany skutek.
Nie każda wierzytelność widoczna w UYAP może zostać zajęta
Kolejne ograniczenie dotyczy charakteru samej wierzytelności.
Artykuł 82 İİK określa kategorie majątku i praw, które są całkowicie lub częściowo wyłączone spod egzekucji. Dodatkowe wyłączenia mogą wynikać z przepisów szczególnych.
Może więc dojść do sytuacji, w której jeden organ egzekucyjny otrzymuje żądanie zajęcia wierzytelności dłużnika znajdującej się w innej sprawie, ale nie posiada wystarczających informacji o jej charakterze prawnym.
Tureckie Ministerstwo Sprawiedliwości odniosło się bezpośrednio do tego problemu w oficjalnym stanowisku z 19 lutego 2024 r.
Jeżeli organ prowadzący postępowanie, w którym znajduje się wierzytelność dłużnika, uzna, że roszczenie może podlegać ochronie przed egzekucją, powinien poinformować o tym organ, który zainicjował zajęcie.
Należy przekazać odpowiednie dokumenty i informacje — w szczególności podstawę postępowania egzekucyjnego, nakaz zapłaty, charakter roszczenia i jego wysokość — tak aby organ inicjujący zajęcie mógł ocenić, czy środek powinien pozostać w mocy.
Praktyczny wniosek jest jednoznaczny:
sam fakt istnienia wierzytelności nie oznacza jeszcze, że może ona zostać wykorzystana do zaspokojenia innego wierzyciela.
Konieczne jest zbadanie jej podstawy i charakteru prawnego.
Przy kilku wierzycielach pojawia się problem pierwszeństwa
Nawet prawnie skuteczne zajęcie wierzytelności nie gwarantuje, że konkretny wierzyciel otrzyma pieniądze.
Dłużnik może mieć wielu wierzycieli.
Jeżeli tę samą wierzytelność zajęto w kilku postępowaniach egzekucyjnych, a uzyskana suma nie wystarcza na zaspokojenie wszystkich roszczeń, znaczenie mają zasady udziału wierzycieli w egzekucji oraz podziału środków.
Istotne są w tym zakresie art. 100 i 140 İİK.
Tureckie Ministerstwo Sprawiedliwości analizowało ten problem w odrębnym stanowisku z 30 grudnia 2022 r., dotyczącym zajęć wierzytelności znajdujących się w innych postępowaniach egzekucyjnych.
Uwzględniając orzecznictwo Sądu Kasacyjnego, Ministerstwo wskazało, że tabelę podziału sporządza co do zasady organ egzekucyjny, w którego postępowaniu dokonano pierwszego ostatecznego zajęcia.
W stanowisku przywołano między innymi orzeczenia 12. Izby Cywilnej Sądu Kasacyjnego E. 2014/15865, K. 2014/17794 oraz E. 2016/17901, K. 2016/23324.
Opisano również sposób wymiany informacji pomiędzy właściwymi organami egzekucyjnymi o dokonanych zajęciach i uzyskanych kwotach, tak aby organ odpowiedzialny za podział mógł zgromadzić dane wymagane przez art. 100 i sporządzić odpowiednie zestawienie.
Dla wierzyciela oznacza to, że samo odnalezienie wierzytelności dłużnika nie wystarcza.
Należy również sprawdzić, czy istnieją wcześniejsze zajęcia oraz czy po zastosowaniu zasad pierwszeństwa i podziału pozostanie ekonomicznie istotna suma.
Stanowiska Ministerstwa stanowią wskazówkę administracyjną dla organów egzekucyjnych. Jeżeli konkretny spór trafia do sądu, rozstrzygające znaczenie ma orzeczenie wydane w danej sprawie.
Przykład: zagraniczny dostawca dochodzi należności od tureckiego kontrahenta
Załóżmy, że europejski producent dochodzi od tureckiego dystrybutora należności w wysokości 180 000 euro.
Postępowanie znajduje się już na etapie przymusowej egzekucji, ale wstępne ustalenia nie wykazały znaczących środków na znanych rachunkach bankowych dłużnika.
Następnie okazuje się, że turecki dystrybutor sam jest wierzycielem w innym postępowaniu egzekucyjnym i dochodzi należności od własnego klienta.
Takiej drugiej sprawy nie można automatycznie traktować jako zabezpieczenia o wartości 180 000 euro.
Najpierw należy ustalić:
- jaka dokładnie wierzytelność przysługuje dystrybutorowi;
- czy rzeczywiście istnieje pod względem prawnym i faktycznym;
- czy może być przedmiotem egzekucji;
- czy w drugiej sprawie zostały już uzyskane jakiekolwiek środki;
- czy istnieją wcześniejsze zajęcia;
- czy do tej samej wierzytelności stosowane są inne mechanizmy egzekucyjne.
Jeżeli wynik tej analizy jest korzystny, pozycja dłużnika jako wierzyciela w drugim postępowaniu może stworzyć dodatkowe źródło odzyskania należności.
Jeżeli nie, samo istnienie sprawy w UYAP może mieć niewielką wartość praktyczną.
Co powinien sprawdzić zagraniczny wierzyciel przed wykorzystaniem tego mechanizmu?
Przed potraktowaniem innego postępowania egzekucyjnego jako realnego składnika majątku dłużnika wierzyciel i jego tureccy doradcy powinni zazwyczaj zweryfikować:
- czy główne postępowanie egzekucyjne osiągnęło etap umożliwiający dokonanie zajęcia;
- czy dłużnik rzeczywiście jest wierzycielem lub uprawnionym z danej wierzytelności w drugiej sprawie;
- czy istnieje konkretna i możliwa do zidentyfikowania wierzytelność albo kwota, która może podlegać zajęciu;
- czy wierzytelność nie jest całkowicie lub częściowo chroniona przed egzekucją na podstawie art. 82 İİK lub przepisów szczególnych;
- czy istnieją wcześniejsze zajęcia, środki zastosowane na podstawie art. 89 lub inne konkurencyjne prawa;
- który organ egzekucyjny posiada pierwsze ostateczne zajęcie i może odpowiadać za późniejszy podział;
- czy przewidywana kwota i czas odzyskania środków uzasadniają dodatkowe działania egzekucyjne.
W transgranicznym dochodzeniu należności szczególnie ważne jest rozróżnienie pomiędzy istnieniem prawa a realną możliwością uzyskania pieniędzy.
Na papierze dłużnik może posiadać znaczącą wierzytelność wobec osoby trzeciej, ale wierzytelność ta może być sporna, chroniona przed egzekucją, obciążona wcześniejszymi zajęciami albo trudna do zrealizowania ekonomicznie.
Dlaczego mechanizm ten ma znaczenie w transgranicznej windykacji
Typowe poszukiwanie majątku dłużnika koncentruje się na rachunkach bankowych, nieruchomościach, pojazdach i prawach udziałowych.
W Turcji do takiej analizy warto dodać własną aktywność egzekucyjną dłużnika.
Jeżeli dłużnik sam dochodzi znaczących kwot od osób trzecich, jego pozycja jako wierzyciela może stanowić odrębny składnik majątkowy.
Dlatego mechanizm ten należy traktować jako element szerszej strategii windykacji w Turcji, a nie jako zamiennik zwykłych środków egzekucyjnych.
Analiza ta może być szczególnie istotna, gdy dłużnik nadal prowadzi działalność gospodarczą, ale utrzymuje niewielkie środki na widocznych rachunkach bankowych, gdy znany majątek jest już obciążony albo gdy własne należności dłużnika wobec kontrahentów mają większą wartość niż łatwo dostępne aktywa.
Priorytetem powinno być ustalenie rzeczywistej treści prawnej i ekonomicznej drugiej sprawy egzekucyjnej przed wykorzystaniem funkcji zajęcia w UYAP.
Praktyczny wniosek
Tureckie prawo może pozwalać wierzycielowi na zajęcie wierzytelności, którą jego dłużnik posiada w innym postępowaniu egzekucyjnym.
UYAP nadaje temu mechanizmowi istotne znaczenie praktyczne, ponieważ ułatwia identyfikowanie powiązanych spraw i rejestrowanie zajęcia wierzytelności pomiędzy właściwymi organami egzekucyjnymi.
Istnienie tej funkcji nie oznacza jednak bezwarunkowego prawa do przejęcia wszystkich przyszłych wpływów.
Orzecznictwo Sądu Kasacyjnego z 2023 r. potwierdza, że konkretna wierzytelność dłużnika znajdująca się w innym postępowaniu może stanowić przedmiot zajęcia.
Orzeczenie z 2026 r. pokazuje jednocześnie istotne ograniczenie: jeżeli przedmiot domniemanego zajęcia nie istnieje w wymaganej formie prawnej lub faktycznej w odpowiednim momencie, wcześniejszy wpis o zajęciu może nie zapewnić wierzycielowi oczekiwanego pierwszeństwa.
Dodatkowe ograniczenia mogą wynikać z ochrony określonych wierzytelności przed egzekucją oraz z konkurencyjnych zajęć dokonanych przez innych wierzycieli.
Dlatego zagraniczny wierzyciel nie powinien pytać jedynie, czy dłużnik prowadzi inne postępowania egzekucyjne.
Należy ustalić, jaka konkretna wierzytelność istnieje w danej sprawie, czy może zostać zajęta, jakie prawa posiadają już inni wierzyciele oraz czy oczekiwany rezultat uzasadnia dalsze działania.
Jeżeli warunki te są spełnione, własna aktywność dłużnika w dochodzeniu należności może stać się istotnym dodatkowym źródłem odzyskania długu.
