Windykacja na Węgrzech

Windykacja na Węgrzech powinna rozpocząć się od prawnej i finansowej oceny dłużnika, podstawy roszczenia oraz realnych możliwości odzyskania należności. Na tym etapie należy sprawdzić nie tylko wypłacalność dłużnika i jego aktywność gospodarczą, ale także to, czy roszczenie jest wymagalne, czy dług wynika z umowy, faktur, dokumentów dostawy, korespondencji, uznania długu lub propozycji ugodowych oraz czy wobec dłużnika prowadzone są postępowania sądowe, egzekucyjne, upadłościowe albo likwidacyjne.

W przypadku dłużnika na Węgrzech szczególne znaczenie ma również ustalenie jego siedziby lub adresu do doręczeń na Węgrzech, dostępności majątku, który może zostać objęty egzekucją, wartości roszczenia oraz tego, czy sprawa nadaje się do notarialnego nakazu zapłaty, zwykłego postępowania sądowego, europejskiego nakazu zapłaty albo działań związanych z niewypłacalnością. Wstępna ocena jest ważna, ponieważ niektóre węgierskie procedury zależą od wartości roszczenia, pieniężnego charakteru żądania oraz istnienia znanego adresu do doręczeń na Węgrzech.

Jeżeli dłużnik prowadzi działalność gospodarczą, posiada możliwy do ustalenia majątek i nie ma oczywistych oznak, że egzekucja lub likwidacja uniemożliwią praktyczne odzyskanie należności, zazwyczaj warto rozpocząć od etapu pozasądowego. Pozwala to sprawdzić stanowisko dłużnika, uzyskać płatność lub harmonogram spłaty oraz zabezpieczyć dowody na potrzeby dalszych działań, jeżeli dobrowolna zapłata nie nastąpi.

Etap pozasądowy polega na uporządkowanych negocjacjach, sprawdzeniu stanowiska dłużnika oraz zachowaniu dowodów potrzebnych do dalszego dochodzenia należności. Wierzyciel może żądać natychmiastowej zapłaty, ustalenia harmonogramu spłaty, zwrotu towaru, przeniesienia długu na inną odpowiedzialną osobę, potrącenia, świadczenia zastępczego albo innego rozwiązania ugodowego akceptowalnego gospodarczo. Na Węgrzech pisemne uznanie długu, uzgodniona zmiana zobowiązania albo ugoda mogą mieć znaczenie dla biegu przedawnienia, dlatego komunikacja z dłużnikiem powinna tworzyć czytelny ślad dowodowy.

Kontakt z dłużnikiem może rozpocząć się po wysłaniu pisemnego wezwania pocztą, pocztą elektroniczną lub innym wiarygodnym kanałem używanym przez strony. Celem tego etapu jest ustalenie osoby uprawnionej do decyzji o płatności, poznanie zarzutów dłużnika, uzyskanie dodatkowych dokumentów, ocena, czy dłużnik jedynie opóźnia zapłatę, oraz sprawdzenie, czy możliwe jest zawarcie ugody lub ustalenie realnego harmonogramu spłaty.

W praktyce etap nieformalnej windykacji pozasądowej jest zazwyczaj prowadzony przez okres do 60 dni, chyba że strony uzgodnią dłuższy plan ratalny lub harmonogram restrukturyzacji zadłużenia. Okres ten stanowi praktyczny punkt odniesienia przy prowadzeniu sprawy i nie jest terminem ustawowym wynikającym z prawa węgierskiego. Jeżeli dłużnik odmawia współpracy, kwestionuje roszczenie bez właściwych podstaw, ignoruje wezwanie do zapłaty albo wykazuje oznaki niewypłacalności, właściwe jest przejście do odpowiedniej formalnej procedury, w tym do notarialnego nakazu zapłaty, zwykłego postępowania sądowego, europejskiego nakazu zapłaty albo działań związanych z niewypłacalnością.

Przed podjęciem działań prawnych wierzyciel powinien sprawdzić termin przedawnienia właściwy dla danego roszczenia. Zgodnie z prawem węgierskim ogólny termin przedawnienia wynosi pięć lat, jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej. Termin przedawnienia rozpoczyna się z chwilą, gdy roszczenie staje się wymagalne. Strony mogą zmienić termin przedawnienia w pisemnym porozumieniu, ale całkowite wyłączenie przedawnienia jest nieważne. Jeżeli termin przedawnienia upłynął, roszczenie co do zasady nie może zostać skutecznie dochodzone w postępowaniu sądowym, jednak sądy i organy na Węgrzech nie uwzględniają przedawnienia z własnej inicjatywy.

Bieg terminu przedawnienia może zostać przerwany przez uznanie długu przez dłużnika, zmianę zobowiązania w drodze porozumienia, zawarcie ugody, dochodzenie roszczenia w postępowaniu sądowym zakończonym prawomocnym rozstrzygnięciem co do istoty sprawy albo zgłoszenie roszczenia w postępowaniu upadłościowym. Po przerwaniu przedawnienia termin biegnie na nowo, a po wydaniu tytułu podlegającego wykonaniu przedawnienie może zostać przerwane także przez zmianę zobowiązania w drodze porozumienia albo przez każdą czynność egzekucyjną.

Obowiązkowa przedprocesowa procedura windykacyjna nie jest wymagana w każdej sprawie o odzyskanie długu na Węgrzech, a jej pominięcie nie uniemożliwia automatycznie wierzycielowi rozpoczęcia postępowania prawnego. Przed wniesieniem pozwu strona może jednak zwrócić się do właściwego sądu o wezwanie drugiej strony do próby zawarcia ugody. Takie rozwiązanie może być przydatne, gdy wierzyciel chce sformalizować negocjacje, zatwierdzić porozumienie jako ugodę sądową albo wykazać, że przed sporem sądowym podjęto próbę dobrowolnego rozwiązania sprawy.

Sąd wyznacza termin próby ugodowej nie później niż w ciągu trzydziestu dni od otrzymania wniosku, a w przypadku wspólnego wniosku nie później niż w ciągu piętnastu dni. Jeżeli strony osiągną porozumienie, sąd odnotowuje je i stosuje zasady zatwierdzania ugód. Jeżeli do ugody nie dojdzie w wyznaczonym terminie, sąd zamyka postępowanie i stwierdza bezskuteczność próby ugodowej, po czym wierzyciel może wybrać właściwą drogę dochodzenia roszczenia.

W zależności od wartości roszczenia, stanowiska dłużnika i poziomu sporności sprawy prawo węgierskie przewiduje kilka dróg sądowego dochodzenia długu: krajowy notarialny nakaz zapłaty, zwykłe postępowanie sądowe, nakaz sądowy w zwykłym postępowaniu, jeżeli pozwany nie złoży właściwej obrony, oraz europejski nakaz zapłaty w sprawach transgranicznych w ramach Unii Europejskiej.

Krajowy notarialny nakaz zapłaty jest uproszczonym pozasądowym postępowaniem cywilnym służącym dochodzeniu roszczeń pieniężnych. Należy on do kompetencji węgierskich notariuszy prawa cywilnego, a czynności notariusza mają taki sam skutek jak czynności sądowe. Z wyjątkiem spraw wyłączonych przez prawo, wymagalne roszczenie pieniężne może być dochodzone w tym trybie.

Jeżeli wymagalne roszczenie dotyczy wyłącznie zapłaty pieniędzy, a wartość przedmiotu sporu nie przekracza 3 000 000 forintów węgierskich, roszczenie co do zasady może być dochodzone wyłącznie przez nakaz zapłaty albo przez próbę zawarcia ugody przed procesem, o ile spełnione są ustawowe warunki. Jednym z najważniejszych warunków praktycznych jest to, aby każda ze stron miała znany adres do doręczeń na Węgrzech. Jeżeli wartość przedmiotu sporu przekracza 30 000 000 forintów węgierskich, roszczenie pieniężne nie może być dochodzone w krajowym notarialnym postępowaniu nakazowym.

Krajowy notarialny nakaz zapłaty jest szczególnie istotny przy bezspornych roszczeniach pieniężnych, gdy dług jest jasny, wymagalny i udokumentowany. Wniosek powinien wskazywać stosunek prawny, na którym opiera się roszczenie, dochodzone prawo, kwotę główną i należności uboczne, datę rozpoczęcia stosunku prawnego, termin wymagalności roszczenia oraz dane pozwalające zidentyfikować roszczenie. W tym postępowaniu nie przeprowadza się dowodów, ale wniosek może zawierać krótkie przedstawienie faktów i wskazanie dowodów potwierdzających roszczenie.

Jeżeli dłużnik wniesie sprzeciw od nakazu zapłaty w ustawowym terminie, sporna część postępowania zostaje przekazana do zwykłego postępowania cywilnego. Jeżeli nakaz zapłaty nie zostanie zaskarżony w terminie, ma taki sam skutek jak prawomocny wyrok sądu i może stanowić podstawę egzekucji.

W zwykłym postępowaniu sądowym, jeżeli pozew nadaje się do rozpoznania, sąd doręcza go pozwanemu i wzywa pozwanego do złożenia pisemnej odpowiedzi na pozew w terminie czterdziestu pięciu dni od doręczenia. Na uzasadniony wniosek pozwanego sąd może wyjątkowo przedłużyć ten termin o nie więcej niż czterdzieści pięć dni.

Jeżeli pozwany nie złoży pisemnej odpowiedzi na pozew lub dokumentu dotyczącego potrącenia albo taki dokument zostanie odrzucony, sąd może wydać nakaz sądowy poza rozprawą. Nakaz sądowy może zostać wydany także wtedy, gdy pozwany przedstawia jedynie ogólne zakwestionowanie powództwa bez formalnego lub merytorycznego uzasadnienia. Każda ze stron może wnieść pisemny sprzeciw od nakazu sądowego w terminie piętnastu dni od doręczenia. Sam wniosek o odroczenie płatności, rozłożenie płatności na raty albo sprostowanie nakazu nie jest traktowany jako zakwestionowanie nakazu. Jeżeli zostanie wniesiony skuteczny sprzeciw, nakaz sądowy traci moc, a sprawa toczy się dalej według zasad przygotowania zwykłego postępowania. Część nakazu, która nie została zaskarżona albo wobec której sprzeciw został prawomocnie oddalony, staje się prawomocna po upływie terminu na wniesienie sprzeciwu.

Zwykłe postępowanie sądowe jest właściwe wtedy, gdy roszczenie jest sporne, wartość roszczenia wykracza poza granice krajowego notarialnego nakazu zapłaty, dłużnik nie ma znanego węgierskiego adresu do doręczeń wymaganego w postępowaniu notarialnym albo sprawa wymaga pełnego zbadania dowodów. Postępowanie rozpoczyna się przez wniesienie pozwu do właściwego sądu. Jeżeli pozew nadaje się do rozpoznania, sąd doręcza go pozwanemu, wzywa do złożenia pisemnej odpowiedzi i przygotowuje sprawę do rozpoznania co do istoty.

Czas rozpoznania sprawy w sądzie pierwszej instancji nie jest określony jednym sztywnym terminem ustawowym. Węgierskie postępowanie cywilne obejmuje etap przygotowawczy i etap rozprawy głównej. Na etapie przygotowawczym strony określają podstawy faktyczne i prawne sporu, składają oświadczenia i dowody, a sąd przygotowuje sprawę do rozprawy głównej. Termin rozprawy zależy od przebiegu doręczeń, potrzeby przeprowadzenia dowodów, stanowisk stron oraz stopnia złożoności sprawy.

Po rozpoznaniu sprawy sąd wydaje orzeczenie. Co do zasady sąd wyznacza piętnastodniowy termin na wykonanie obowiązku określonego w orzeczeniu. Jeżeli jest to uzasadnione słusznymi interesami stron lub charakterem zobowiązania, sąd może wyznaczyć krótszy albo dłuższy termin wykonania albo rozłożyć wykonanie zobowiązania na raty.

Strona, która nie zgadza się z orzeczeniem sądu pierwszej instancji, może wnieść apelację w terminie piętnastu dni od doręczenia orzeczenia. Apelacja wstrzymuje wykonanie orzeczenia, chyba że ustawa albo orzeczenie sądu stanowi inaczej. Druga strona może złożyć odpowiedź na apelację, a w odpowiednich przypadkach także własne zaskarżenie w przewidzianych terminach procesowych.

Sąd drugiej instancji może rozpoznać apelację bez rozprawy, chyba że strona zażąda rozprawy albo okoliczności sprawy uzasadniają jej przeprowadzenie. Jeżeli rozprawa apelacyjna jest konieczna, powinna zostać wyznaczona w sposób umożliwiający jej przeprowadzenie w ciągu czterech miesięcy od otrzymania akt lub wniosku o rozprawę przez sąd drugiej instancji, chyba że okoliczności sprawy to uniemożliwiają. Niestawiennictwo stron samo w sobie nie blokuje rozpoznania apelacji.

Po sporządzeniu orzeczenia sądu drugiej instancji akta są przekazywane do sądu pierwszej instancji w ciągu ośmiu dni, a sąd pierwszej instancji doręcza stronom orzeczenie kończące postępowanie drugiej instancji w ciągu piętnastu dni od otrzymania akt.

Co do zasady prawomocne orzeczenie sądu apelacyjnego nie podlega zwykłemu dalszemu zaskarżeniu. W wyjątkowych przypadkach najwyższy organ sądowy Węgier może dopuścić kontrolę prawomocnego orzeczenia, jeżeli wymaga tego znaczenie zagadnienia prawnego, jednolitość albo rozwój orzecznictwa, wyjątkowa waga sprawy, potrzeba uzyskania rozstrzygnięcia Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej albo odstępstwo od opublikowanego orzeczenia najwyższego organu sądowego. Wniosek o dopuszczenie takiej kontroli można złożyć do sądu pierwszej instancji w terminie czterdziestu pięciu dni od doręczenia orzeczenia.

Jeżeli wniosek nadaje się do merytorycznego rozpoznania, najwyższy organ sądowy Węgier rozstrzyga bez rozprawy i w terminie trzydziestu dni, czy dopuścić kontrolę prawomocnego orzeczenia. Taki środek należy traktować jako nadzwyczajny, a nie jako standardową trzecią instancję.

Europejski nakaz zapłaty może być stosowany w transgranicznych sprawach cywilnych i handlowych dotyczących wymagalnych roszczeń pieniężnych. Na Węgrzech procedura ta należy do kompetencji notariuszy prawa cywilnego, a wniosek może zostać złożony do notariusza. W odróżnieniu od krajowego węgierskiego nakazu zapłaty europejski nakaz zapłaty nie jest ograniczony wartością roszczenia. Dania nie uczestniczy w tym systemie.

Procedura rozpoczyna się od złożenia wniosku na standardowym formularzu A. Jeżeli wniosek składany jest do węgierskiego notariusza prawa cywilnego, powinien być sporządzony w języku akceptowanym przez tego notariusza, a dla doręczenia dłużnikowi może być potrzebna również wersja w języku urzędowym państwa dłużnika. Dowody należy wskazać w formularzu, ale dokumentów dowodowych co do zasady nie załącza się do samego wniosku.

Jeżeli formalne badanie wniosku nie prowadzi do jego odrzucenia, notariusz wydaje europejski nakaz zapłaty możliwie szybko, zasadniczo w ciągu trzydziestu dni od złożenia wniosku. Nakaz jest następnie doręczany dłużnikowi wraz z kopią wniosku. Jeżeli dłużnik wniesie sprzeciw, sprawa zostaje przekazana do zwykłego postępowania sądowego przed właściwym sądem węgierskim, o ile istnieje jurysdykcja węgierska.

Jeżeli dłużnik nie wniesie sprzeciwu, europejski nakaz zapłaty staje się prawomocny i wykonalny. Egzekucja może być prowadzona w państwie, w którym dłużnik posiada majątek podlegający egzekucji. W państwach członkowskich Unii Europejskiej innych niż Dania europejski nakaz zapłaty uznany za wykonalny może być co do zasady wykonywany bez odrębnego stwierdzenia wykonalności.

Okres od 15 lipca do 20 sierpnia oraz od 24 grudnia do 1 stycznia każdego roku traktowany jest jako przerwa sądowa dla celów obliczania terminów procesowych. Co do zasady okres ten nie jest wliczany do terminów procesowych, a rozpraw nie wyznacza się w czasie przerwy sądowej, chyba że zastosowanie ma wyjątek przewidziany prawem. Jeżeli termin procesowy miałby upłynąć w czasie przerwy sądowej, jego upływ przesuwa się na pierwszy dzień po zakończeniu tej przerwy.

Po uzyskaniu prawomocnego i wykonalnego orzeczenia, prawomocnego nakazu zapłaty albo innego tytułu podlegającego wykonaniu wierzyciel może rozpocząć przymusowe wykonanie, jeżeli dłużnik nie spełnia świadczenia dobrowolnie. Wniosek egzekucyjny powinien wskazywać strony, tytuł podlegający wykonaniu, roszczenie objęte egzekucją oraz, o ile to możliwe, informacje o majątku dłużnika. Sąd albo notariusz bada wniosek egzekucyjny i, jeżeli jest on uzasadniony, wydaje nakaz egzekucyjny.

Przymusowe wykonanie na Węgrzech zależy przede wszystkim od majątku dłużnika. Do najważniejszych środków egzekucyjnych należą potrącenia z wynagrodzenia i innych świadczeń, zajęcie środków w instytucjach finansowych, blokada rachunków bankowych, zajęcie i sprzedaż ruchomości, zajęcie wierzytelności wobec osób trzecich, zajęcie udziałów w spółkach oraz zajęcie i sprzedaż nieruchomości. Środki egzekucyjne ograniczają prawo dłużnika do rozporządzania zajętym majątkiem.

Praktyczne odzyskanie długu zależy od tego, czy dłużnik posiada na Węgrzech rachunki bankowe, wierzytelności, wynagrodzenie, majątek ruchomy, nieruchomości, udziały w spółkach lub inne składniki majątku. W przypadku osób fizycznych mogą mieć zastosowanie ograniczenia i kwoty wolne od egzekucji, a w niektórych sytuacjach możliwe jest rozłożenie świadczenia na raty w toku egzekucji. Uzyskanie prawomocnego orzeczenia jest więc tylko jednym etapem odzyskiwania należności; decydujące znaczenie ma dostępność i lokalizacja majątku podlegającego egzekucji.

Jeżeli egzekucja nie prowadzi do odzyskania należności, a dłużnik nie jest w stanie albo przewidywalnie nie będzie w stanie płacić swoich długów w terminie, istotne mogą stać się postępowanie upadłościowe albo postępowanie likwidacyjne. Postępowanie upadłościowe ma na celu udzielenie dłużnikowi czasowego odroczenia płatności i stworzenie możliwości zawarcia układu z wierzycielami. Postępowanie likwidacyjne służy zaspokojeniu wierzycieli według zasad ustawowych, gdy niewypłacalny dłużnik zostaje rozwiązany bez następcy prawnego.

Likwidacja jest szczególnie ważna dla wierzycieli, ponieważ po jej rozpoczęciu prawa dłużnika do rozporządzania majątkiem objętym postępowaniem są ograniczone, a likwidator działa jako przedstawiciel dłużnika. Od dnia rozpoczęcia likwidacji roszczenia pieniężne związane z majątkiem objętym likwidacją co do zasady dochodzone są w ramach postępowania likwidacyjnego, a postępowania egzekucyjne dotyczące tego majątku muszą zostać zakończone.

Wierzyciel powinien działać szybko po publikacji postanowienia o likwidacji. Co do zasady wierzyciele są wzywani do zgłoszenia swoich roszczeń likwidatorowi w terminie 40 dni od publikacji postanowienia o likwidacji. Roszczenia zgłoszone po upływie 40 dni, ale w terminie 180 dni, mogą zostać zarejestrowane, lecz są zaspokajane dopiero po roszczeniach zgłoszonych w terminie i po innych należnościach mających ustawowe pierwszeństwo, jeżeli pozostaną środki. Przekroczenie terminu 180 dni prowadzi do utraty praw.

W postępowaniu likwidacyjnym wierzyciel może również dochodzić odpowiedzialności byłych członków zarządu spółki dłużnika, jeżeli w ciągu trzech lat przed rozpoczęciem likwidacji, po powstaniu stanu zagrożenia niewypłacalnością, osoby te nie wykonywały obowiązków z uwzględnieniem interesów wierzycieli, co doprowadziło do zmniejszenia majątku dłużnika albo uniemożliwiło pełne zaspokojenie roszczeń wierzycieli. Stan zagrożenia niewypłacalnością powstaje wtedy, gdy członkowie zarządu przewidywali albo przy zachowaniu należytej staranności powinni byli przewidzieć, że spółka nie będzie w stanie wykonywać swoich zobowiązań w terminie.

Jeżeli w danym okresie spółką zarządzało wspólnie kilka osób, ich odpowiedzialność może być solidarna. Ten mechanizm nie zastępuje egzekucji z majątku dłużnika, ale może mieć znaczenie, gdy majątek dłużnika jest niewystarczający, a istnieją podstawy do twierdzenia, że działania zarządu pogorszyły szanse wierzycieli na odzyskanie należności.

Jeśli masz pytania lub potrzebujesz wsparcia w zakresie międzynarodowej windykacji na Węgrzech, Grandliga może ocenić sytuację dłużnika, określić właściwą drogę odzyskania należności oraz pomóc w negocjacjach, postępowaniu sądowym, procedurach nakazowych, egzekucji albo działaniach związanych z niewypłacalnością. Skontaktuj się z nami, aby otrzymać wstępną analizę sprawy i praktyczne rekomendacje dotyczące odzyskania długu od dłużnika na Węgrzech.

12.06.2024

329